Διελκυστίνδα δυνάμεων στην ενέργεια: Προβλέπεται νέο ρεκόρ αρνητικών τιμών το καλοκαίρι

Οι ευρωπαϊκές αγορές ενέργειας οδεύουν προς ένα καλοκαίρι που θα χαρακτηρίζεται από αντιφάσεις. Από τη μία πλευρά, οι αυξανόμενες τιμές φυσικού αερίου - εν μέρει λόγω γεωπολιτικών εντάσεων - ωθούν προς τα πάνω το κόστος της παραγωγής θερμικής ενέργειας. Από την άλλη, η αύξηση της παραγωγής ανανεώσιμων πηγών ενέργειας αναμένεται να οδηγήσει τις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας κάτω από το μηδέν πιο συχνά από ποτέ. Σύμφωνα με την LSEG, αυτές οι αντίρροπες δυνάμεις θα συνυπάρχουν, δημιουργώντας ένα ασταθές και ολοένα και πιο περίπλοκο περιβάλλον τιμολόγησης σε όλη την ήπειρο.

Οι τιμές φυσικού αερίου και αντίκτυπός τους στις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας

Από την κλιμάκωση της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή, ο δείκτης αναφοράς φυσικού αερίου TTF της Ολλανδίας έχει ενισχυθεί σημαντικά, αυξάνοντας το βραχυπρόθεσμο οριακό κόστος (SRMC) για τους σταθμούς παραγωγής ενέργειας με καύση φυσικού αερίου. Η LSEG εκτιμά ότι το SRMC αυξήθηκε από 89 €/MWh τον Φεβρουάριο σε 141 €/MWh έως τις 20 Μαρτίου. Σε αυτά τα επίπεδα, η παραγωγή με καύση φυσικού αερίου γίνεται πιο ακριβή από τον λιγνίτη και τον λιθάνθρακα, δίνοντας κίνητρο για στροφή προς την παραγωγή με βάση τον άνθρακα σε ορισμένες αγορές.

Αυτή η δυναμική συνήθως θα υποστήριζε υψηλότερες τιμές χονδρικής ηλεκτρικής ενέργειας. Ωστόσο, η δομή του εξελισσόμενου ενεργειακού μείγματος της Ευρώπης περιπλέκει αυτή τη σχέση. Ενώ το φυσικό αέριο παραμένει ένα βασικό οριακό καύσιμο, ειδικά κατά τη διάρκεια της αιχμής της ζήτησης, η ταχεία επέκταση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας καθορίζει ολοένα και περισσότερο την τιμή σε πολλές ώρες - συχνά την πιέζει προς τα κάτω αντί να την ανεβάζει.

Αύξηση των αρνητικών τιμών ενέργειας

Παρά το υψηλότερο κόστος του φυσικού αερίου, η LSEG προβλέπει απότομη αύξηση των αρνητικών τιμών ηλεκτρικής ενέργειας σε όλη την Ευρώπη αυτό το καλοκαίρι. Η Γερμανία αναμένεται να δει αρνητικές τιμές κατά τη διάρκεια 810 ωρών - αύξηση 46% σε ετήσια βάση. Η Γαλλία θα μπορούσε να βιώσει 1.240 ώρες, αύξηση 78%, ενώ η Ολλανδία και το Ηνωμένο Βασίλειο προβλέπεται να φτάσουν τις 894 ώρες (+63%) και 234 ώρες (+90%) αντίστοιχα.

Οι αρνητικές τιμές εμφανίζονται όταν η προσφορά ηλεκτρικής ενέργειας υπερβαίνει τη ζήτηση, αναγκάζοντας τους παραγωγούς να πληρώνουν ουσιαστικά τους καταναλωτές για να αποσυνδέσουν την ενέργεια από το δίκτυο. 

Αυτό το φαινόμενο γίνεται όλο και πιο συχνό καθώς η παραγωγή ανανεώσιμων πηγών ενέργειας - ιδιαίτερα η ηλιακή - συνεχίζει να επεκτείνεται ραγδαία. Κατά τη διάρκεια ηλιόλουστων και θυελλωδών περιόδων, η παραγωγή μπορεί να υπερβεί τη ζήτηση, ειδικά όταν η υποδομή του δικτύου και η χωρητικότητα αποθήκευσης δεν επαρκούν για να απορροφήσουν την περίσσεια.

Περιορισμός του  ρόλου του φυσικού αερίου στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας 

Σε απάντηση στο υψηλότερο κόστος των καυσίμων, η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας με Φυσικό Αέριο σε βασικές ευρωπαϊκές αγορές -συμπεριλαμβανομένων του Βελγίου, της Γαλλίας, της Γερμανίας, της Ιταλίας, της Ισπανίας και του Ηνωμένου Βασιλείου- αναμένεται να μειωθεί κατά 27% σε σύγκριση με το περασμένο καλοκαίρι. Αυτή η μείωση αντανακλά τόσο οικονομικούς όσο και διαρθρωτικούς παράγοντες: το φυσικό αέριο καθίσταται λιγότερο ανταγωνιστικό, ενώ οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας καταλαμβάνουν ένα αυξανόμενο μερίδιο του μείγματος παραγωγής.

Ωστόσο, τα ορυκτά καύσιμα δεν είναι καθόλου ξεπερασμένα. Συνεχίζουν να διαδραματίζουν κρίσιμο ρόλο στην εξισορρόπηση του συστήματος όταν μειώνεται η παραγωγή ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Αυτός ο διπλός ρόλος -μείωση της συνολικής χρήσης αλλά αυξανόμενη σημασία κατά τη διάρκεια της σπανιότητας- συμβάλλει σε ευρύτερες διακυμάνσεις των τιμών, με περιόδους αρνητικών τιμών που ακολουθούνται από απότομες αυξήσεις.

Η περίπτωση της Γαλλίας

Μεταξύ των μεγάλων ευρωπαϊκών αγορών, η Γαλλία ξεχωρίζει. Η LSEG αναμένει ότι περίπου το 25% των καλοκαιρινών ωρών θα δει τιμές στο μηδέν ή κάτω από το μηδέν, ωστόσο οι συνολικές μέσες τιμές είναι πιθανό να υποστηριχθούν από ισχυρές βραδινές κορυφές.

Ένας βασικός παράγοντας είναι η υπολειμματική ζήτηση της Γαλλίας - το μέρος της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας που δεν καλύπτεται από την αιολική και την ηλιακή ενέργεια. Κατά τις μεσημεριανές ώρες (13:00–16:00 CET), η υπολειμματική ζήτηση προβλέπεται να είναι περίπου 25 GW. Σε αυτά τα επίπεδα, σε συνδυασμό με την απαραίτητη πυρηνική και υδροηλεκτρική παραγωγή, το σύστημα συχνά εισέρχεται σε αρνητικό έδαφος τιμολόγησης.

Ωστόσο, η ισχυρή εξαγωγική θέση της Γαλλίας βοηθά στην εξισορρόπηση της αγοράς. Η LSEG προβλέπει καθαρές εξαγωγές περίπου 10 GW καθ' όλη τη διάρκεια της ημέρας, γεγονός που αυξάνει την υπολειμματική ζήτηση και στηρίζει τις τιμές. Επιπλέον, η γαλλική πυρηνική παραγωγή αναμένεται να αυξηθεί κατά 7 TWh σε ετήσια βάση στις 172 TWh, αντισταθμίζοντας σε μεγάλο βαθμό τα κενά εφοδιασμού αλλού, όπως οι προσωρινές διακοπές λειτουργίας της πυρηνικής ενέργειας στο Βέλγιο.

Γερμανία και Ηνωμένο Βασίλειο

Η Γερμανία, η μεγαλύτερη αγορά ενέργειας της Ευρώπης, αναμένεται να υποστεί καθοδική πίεση στις τιμές. Η LSEG θεωρεί την αγορά υπερβολικά αντιδραστική στις αυξανόμενες τιμές του φυσικού αερίου, γεγονός που υποδηλώνει ότι τα τρέχοντα επίπεδα τιμών υπερβαίνουν αυτά που δικαιολογούν τα θεμελιώδη μεγέθη. Η αυξημένη εξάρτηση από τον άνθρακα και τον λιγνίτη - η οποία προβλέπεται να αυξηθεί κατά 13% σε ετήσια βάση - υπογραμμίζει περαιτέρω την απομάκρυνση από το φυσικό αέριο.

Το Ηνωμένο Βασίλειο, εν τω μεταξύ, αντιμετωπίζει μια διαφορετική πρόκληση. Η μεγάλη εξάρτησή της από τις εισαγωγές την καθιστά ιδιαίτερα ευαίσθητη στα σήματα τιμών από τις γειτονικές αγορές. Ως αποτέλεσμα, η LSEG διατηρεί μια «ουδέτερη έως πτωτική» προοπτική για τις καλοκαιρινές τιμές του Ηνωμένου Βασιλείου, με την αστάθεια να καθορίζεται σε μεγάλο βαθμό από εξωτερικούς παράγοντες και όχι από εγχώρια θεμελιώδη μεγέθη.

Αύξηση της ζήτησης και επέκταση των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας

Η ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας σε ολόκληρη την Ευρώπη αναμένεται να αυξηθεί μέτρια φέτος: 1,3% στη Γερμανία, 1,4% στη Γαλλία και 1,9% στο Ηνωμένο Βασίλειο. Ωστόσο, αυτή η ανάπτυξη ξεπερνιέται από την επέκταση της παραγωγής ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Μόνο η ηλιακή παραγωγή προβλέπεται να αυξηθεί κατά περίπου 10% τόσο στη Γερμανία όσο και στη Γαλλία.

Αυτή η ανισορροπία - ισχυρή αύξηση της προσφοράς έναντι σχετικά ασθενούς ζήτησης - βρίσκεται στην καρδιά του φαινομένου των αρνητικών τιμολογιακών τιμών.

Τα ρεκόρ του 2025

Υπενθυμίζεται ότι η Ευρώπη σημείωσε ρεκόρ αύξησης στις αρνητικές τιμές ενέργειας το 2025. Η αυξανόμενη παραγωγή ανανεώσιμων πηγών ενέργειας κατέκλυσε το ηλεκτρικό δίκτυο της Ευρώπης το 2025, οδηγώντας τις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας κάτω από το μηδέν πιο συχνά από ποτέ. Η Γερμανία κατέγραψε 573 ώρες αρνητικών τιμών το 2025, αύξηση 25% σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Και η Ισπανία, η οποία σημείωσε αρνητικές τιμές για πρώτη φορά το 2024, έκτοτε τις έχει δει να διπλασιάζονται σε ετήσια βάση. Η αυξανόμενη συχνότητα των αρνητικών τιμών αναδιαμορφώνει τις αγορές ενέργειας της Ευρώπης, συμπιέζοντας τα έσοδα για τους κατασκευαστές ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, δημιουργώντας παράλληλα νέες ευκαιρίες αλλού. Οι εμπορικοί οίκοι, ειδικότερα, στοιχηματίζουν όλο και περισσότερο στην αποθήκευση σε μπαταρίες, αγοράζοντας ηλεκτρική ενέργεια όταν οι τιμές πέφτουν κάτω από το μηδέν και πουλώντας την πίσω σε περιόδους έλλειψης. Η στρατηγική τους επιτρέπει να επωφελούνται από τις διευρυνόμενες διακυμάνσεις των τιμών που προκαλούνται από την καιρικές συνθήκες που επηρεάζει η παροχή ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές.