Skip to main content
Menu
English edition Live Blog Weekly Issues

Δεδομένα και προκλήσεις εφαρμογής της τεχνολογίας Blockchain στον τομέα της Ενέργειας

Η ιδέα του blockchain συνελήφθη σε ένα “white paper” του 2008, ενός ανώνυμου δημιουργού με το ψευδώνυμο “Satoshi Nakamoto”, ο οποίος αναφερόταν σε μια «αλυσίδα από μπλοκ». Έκτοτε, το blockchain έγινε γνωστό ως η κινητήριος δύναμη πίσω από το κρυπτονόμισμα Bitcoin, ενός ηλεκτρονικού συστήματος ομότιμης (peer to peer) ανταλλαγής ψηφιακού χρήματος. Προϊόντος του χρόνου, ωστόσο, η τεχνολογία blockchain έλαβε ευρεία αναγνώριση για τις επιπρόσθετες πιθανές χρήσεις της, οι οποίες πλέον εξετάζονται συστηματικά σε παγκόσμια κλίμακα, από κυβερνήσεις κρατών, χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και εταιρείες δραστηριοποιούμενες στον τομέα της ενέργειας.

Τα blockchains αποτελούν ένα υποσύνολο της τεχνολογίας διανεμημένων καταλόγων (Distributed Ledger Technology – DLT), που ουσιαστικά αποτελούν βάσεις δεδομένων. Η κλασική μορφή ενός καταλόγου συνήθως συναρτάται με την ύπαρξη μιας κύριας εκδοχής του, η οποία βρίσκεται στην κατοχή του ιδιοκτήτη του καταλόγου και την οποία, όλοι οι υπόλοιποι ενδιαφερόμενοι, μπορούν είτε να την προσπελάσουν ως προς το περιεχόμενο, είτε να ζητήσουν ένα αντιγραφό της. Αντιθέτως, τα DLTs, δημιουργούν πολλαπλά αντίγραφα του ίδιου καταλόγου, τα οποία ενημερώνονται συγχρόνως όλα μαζί, κάθε φορά που κάποιος κάτοχος ενός αντιγράφου πραγματοποιεί αλλαγές σε αυτό. Χάρη στην τεχνολογική πρόοδο που σημειώνεται στην υπολογιστική δύναμη, στον κώδικα προγραμματισμού και στις δυνατότητες κρυπτογράφησης, οτιδήποτε προσομοιάζει με κατάλογο (βάση δεδομένων), μπορεί να λάβει τη νέα αυτή μορφή. Τα blockchains μπορούν να είναι ελεγχόμενης (permissioned), ή ανοικτής (permissionless) πρόσβασης, δημόσια ή ιδιωτικά, είτε υβριδικά (ελεγχόμενα από μια κοινοπραξία οργανισμών).

Τα blockchains διανέμουν στους συμμετέχοντες σε αυτά, ενημερωμένες εκδόσεις του καταλόγου, κάθε φορά που δημιουργείται ένα μπλοκ βάσει κάποιας συναλλαγής. Οι συμμετέχοντες στο δίκτυο διαθέτουν ιδιωτικά «κλειδιά», τα οποία χρησιμεύουν ως ψηφιακές υπογραφές για την επιβεβαίωση των συναλλαγών. Οι συναλλαγές ομαδοποιούνται σε νέα μπλοκ και συνδέονται με τα προηγηθέντα επιβεβαιωμένα μπλοκ, λαμβάνοντας μια, μοναδική για το καθένα, τιμή κατακερματισμού (hash), έτσι ώστε να σχηματίσουν μια αμετάβλητη αλυσίδα μπλοκ (εξ ου και το όνομα), στην οποία καταγράφεται όλο το ιστορικό των συναλλαγών. Κατ’ αυτόν τον τρόπο εξασφαλίζεται η ακεραιότητα των δεδομένων και απομακρύνεται η ανάγκη για ύπαρξη κεντρικού διαχειριστή. Οι εγγραφές στο blockchain διασφαλίζονται επίσης με την εκτεταμένη χρήση διαφόρων μεθόδων κρυπτογράφησης.

Τα κύρια πλεονεκτήματα

Τα κύρια πλεονεκτήματα της τεχνολογίας blockchain είναι η ασφάλεια που προσφέρει μέσω της κρυπτογράφησης, το αμετάβλητο των εγγραφών του, η αποκέντρωση (δια της εξαλείψεως της ανάγκης ύπαρξης Εμπίστων Τρίτων Μερών), η διαφάνεια στις συναλλαγές και η δυνατότητα ενσωμάτωσης «έξυπνων συμβολαίων». Εν ολίγοις:

Τα blockchains προσφέρουν αυξημένη ιχνηλασιμότητα, καθότι περιλαμβάνουν όλα τα δεδομένα από την έναρξη των συναλλαγών που γίνονται σε αυτά, ούτως ώστε καθίσταται γνωστή η πλήρης πορεία του αντικειμένου κάθε συναλλαγής. Έτσι εξαλείφεται και η ανάγκη εξωτερικού λογιστικού ελέγχου (auditing) όλων των δεδομένων, αφού το ίδιο το blockchain ελέγχει την πορεία κάθε συναλλαγής.

Στις περιπτώσεις των κεντρικώς ελεγχόμενων βάσεων δεδομένων, είναι ζωτικής σημασίας η εμπιστοσύνη στο πρόσωπο του ελέγχοντος τη βάση και η παρεχόμενη από αυτόν ασφάλεια, δεδομένου ότι όποιος ελέγχει κεντρικά τη βάση δεδομένων έχει την πλήρη ευθύνη για περιπτώσεις καταστροφής ή αλλοίωσης των δεδομένων από κακόβουλες επιθέσεις. Το blockchain, αντιθέτως, διατηρώντας τα δεδομένα σε μια διανεμημένη πλατφόρμα και επιτρέποντας στους συμμετέχοντες σε αυτό να ελέγχουν το κατά πόσον έχουν πραγματοποιηθεί προσθήκες στις συναλλαγές, δεν είναι εύκολο να καταστεί αντικείμενο χειραγώγησης, γεγονός που προσφέρει αυξημένη εμπιστοσύνη στους συμμετέχοντες και απομακρύνει τα ενδεχόμενα εξαπάτησης και απώλειας δεδομένων.

Η απάλειψη της ανάγκης για ύπαρξη Εμπίστου Τρίτου Μέρους, σημαίνει ότι οι συνδέσεις μεταξύ των χρηστών του δικτύου γίνονται άμεσα (peer to peer), γεγονός που μπορεί δυνητικά να αυξήσει την εμπιστοσύνη μεταξύ τους, να τους προσφέρει μεγαλύτερο έλεγχο των συναλλαγών στις οποίες συμμετέχουν και να μειώσει δραστικά τα κόστη αυτών.

Ένα επιπλέον σημείο που δίνει προστιθέμενη αξία στο blockchain, είναι η δυνατότητα ενσωμάτωσης σε αυτό «έξυπνων συμβολαίων», δηλαδή τμημάτων αυτομάτως εκτελούμενου κώδικα προγραμματισμού, με καθορισθέντα εκ των προτέρων και γνωστά κριτήρια που οδηγούν στην εκτέλεσή τους. Κάθε φορά που ο κώδικας αναγνωρίζει την ύπαρξη συνθηκών που αντιστοιχούν στον προγραμματισμό του, ενεργοποιεί το αποτέλεσμα για το οποίο προγραμματίστηκε (πχ αν μεταφερθεί Χ ποσό χρημάτων στον Ψ λογαριασμό, τότε μεταβιβάζεται αυτομάτως η κυριότητα του αντικειμένου Α σε όποιον προέβη στην μεταφορά των χρημάτων).

Νομικοί προβληματισμοί ως προς τη χρήση των blockchains

Αν και σε τεχνικό επίπεδο η τεχνολογία blockchain βρίσκεται σε μια σταθερή τροχιά ωρίμανσης και ευρύτερης αποδοχής της από τους οργανισμούς που βρίσκονται στην αιχμή της τεχνολογικής εξέλιξης, σε νομικό επίπεδο, η ενσωμάτωσή της σε συναλλαγές ευρείας χρήσης, έχει δημιουργήσει ορισμένους προβληματισμούς.

Σε θεωρητικό επίπεδο, τίθεται ζήτημα ως προς το κατά πόσον τα ευρέως χρησιμοποιούμενα στα blockchains «έξυπνα συμβόλαια», τα οποία ως προελέχθη είναι τμήματα κώδικα υπολογιστή που εκτελούνται χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση, αποτελούν νομικές συμβάσεις με αυτοτελώς δεσμευτικό περιεχόμενο ή αν θα πρέπει να εξετάζονται πάντοτε σε συνάρτηση με την υποκείμενη συμβατική σχέση την οποία εξυπηρετούν. Σε γενικές γραμμές και με δεδομένο ότι μέχρι στιγμής ο κώδικας δεν μπορεί να επεξεργασθεί εξαιρετικά πολύπλοκες συναλλαγές, η προσφορότερη αντιμετώπιση του ζητήματος είναι ότι η συναλλαγή μέσω κώδικα δεν θα πρέπει να ελέγχεται αποκομμένη από την υποκείμενη συμβατική σχέση.

Επιπλέον, λαμβάνοντας υπόψη ότι το blockchain αποτελεί κατά κύριο λόγο μια βάση δεδομένων, είναι πιθανό να τεθούν και ζητήματα προστασίας πνευματικών δικαιωμάτων για τα περιεχόμενα του καταλόγου, αυτό, ωστόσο, πρέπει να εξετάζεται χωριστά σε κάθε blockchain, τα οποία ούτως ή άλλως δεν εξυπηρετούν τις ίδιες ανάγκες.

Τέλος, σε αμιγώς ευρωπαϊκό επίπεδο, τα blockchains είναι δυνατό να έρχονται σε αντίθεση και με τον Γενικό Κανονισμό για την Προστασία Δεδομένων (GDPR), που τέθηκε σε ισχύ από τον Μάιο του 2018. Αυτό μπορεί να συμβαίνει, διότι τα blockchains ως αποκεντρωμένοι φορείς δεδομένων, είναι πολύ πιθανό να περιέχουν και προσωπικά δεδομένα που να εμπίπτουν στο εδαφικό πεδίο εφαρμογής του Κανονισμού, ακόμα και αν ο φορέας διαχείρισης του blockchain εδρεύει εκτός Ε.Ε. Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με την αδυναμία ελέγχου πρόσβασης στα δημόσια, permissionless blockchains, οδήγησε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να συστήσει το «Παρατηρητήριο και Φόρουμ της Ε.Ε. για το Blockchain» (E.U. Blockchain Observatory and Forum), το οποίο σε μια πρόσφατη έκθεσή του (Οκτώβριος 2018) κατέληξε στη διαπίστωση, ότι δεν τίθεται ζήτημα συμβατότητας της ίδιας της τεχνολογίας blockchain με τις διατάξεις του GDPR για τα προσωπικά δεδομένα, διότι “δεν υπάρχει κάτι τέτοιο, όπως συμμορφούμενη στο GDPR τεχνολογία blockchain. Υπάρχουν απλώς συμμορφούμενες με τις διατάξεις του GDPR χρήσεις και εφαρμογές της”, ενώ συγχρόνως έδωσε τη γενική κατεύθυνση οι υιοθετούντες την τεχνολογία να προτιμούν τη χρήση «κλειστών» (permissioned) blockchains. Σε κάθε περίπτωση, τελεί ακόμη υπό διαμόρφωση, σε ρυθμιστικό επίπεδο, η οριστική στάση της Ευρωπαϊκής Ένωσης έναντι της νέας αυτής τεχνολογίας, παρά ταύτα, φαίνεται πως το blockchain ήρθε για να μείνει και στην Ευρώπη.

Δυνατότητες εφαρμογής στον τομέα της ενέργειας

Τα τελευταία χρόνια, έχουν πραγματοποιηθεί εκτεταμένες έρευνες, από διάφορους φορείς δραστηριότητας σχετιζομένων με τον τομέα της ενέργειας, πάνω στις δυνατότητες που μπορεί να προσφέρει η τεχνολογία blockchain, προς την κατεύθυνση της αναδιάταξης του τοπίου της ενεργειακής αγοράς.

Η ευκολία ενσωμάτωσης των «έξυπνων συμβολαίων» στα blockchains, σε συνδυασμό με τη χρήση «έξυπνων μετρητών» προσφέρει σε αυτά απεριόριστες δυνατότητες διαχείρισης παντός είδους συναλλαγών. Ανάμεσά τους μπορεί να είναι και οι peer to peer συναλλαγές αγοράς και πώλησης ηλεκτρικής ενέργειας, μεταξύ μεμονωμένων χρηστών, στα πλαίσια υφισταμένων ή υπό εξέλιξη microgrids.

Επίσης, υπάρχουν ήδη, πιλοτικά προγράμματα ελεγχόμενης απορρόφησης και αποδέσμευσης αιολικής ενέργειας από δίκτυα διασυνδεδεμένων οικιακών συσσωρευτών, που μπορούν να συμβάλλουν στη δυνατότητα εξισορρόπησης του δικτύου.

Τέλος, ανάμεσα στις, όλως ενδεικτικώς, αναφερόμενες δυνατότητες, θα πρέπει να προστεθεί και αυτή της κοινής χρήσης σταθμών φόρτισης ηλεκτροκίνητων οχημάτων, από διάφορους χρήστες, με προκαθορισμένη από τον ιδιοκτήτη του σταθμού τιμολόγηση και τη χρήση έξυπνου μετρητή.

Μια ενεργειακή πανάκεια;

Το blockchain είναι μια πολλά υποσχόμενη αλλά και πολύ νέα – ακόμη – τεχνολογία και η ευρεία υιοθέτησή της δεν φείδεται προκλήσεων. Τα κόστη ενσωμάτωσης μιας, εν πολλοίς, υπό εξέλιξη τεχνολογίας, παραμένουν για μια μέση εταιρεία υψηλά, ενώ, παράλληλα, τα κόστη για διατήρηση ικανού αποθηκευτικού χώρου και εξασφάλιση της απαραίτητης ενέργειας για τη λειτουργία του (ήδη ενεργοβόρου) blockchain, αυξάνονται αναλόγως με την αύξηση των δεδομένων που διαχειρίζεται έκαστο blockchain και την εκτεταμένη χρήση «έξυπνων συμβολαίων».

Αναμφίβολα, οι ανωτέρω προκλήσεις καθιστούν δυσχερή, προς στιγμήν, την υιοθέτηση σε ευρεία κλίμακα των blockchains στη βιομηχανία της ενέργειας, εν τούτοις, είναι βέβαιο ότι η συνεχόμενη βελτίωση της τεχνολογίας, σε συνδυασμό με την ανάγκη επανασχεδιασμού της ενεργειακής αγοράς σε περισσότερο σύγχρονα πρότυπα, θα οδηγήσει σύντομα σε δραστική διείσδυση του blockchain στο πεδίο της ενέργειας, αλλάζοντας το υπάρχον τοπίο.

*Ο Αναστάσιος Γιαννόπουλος Δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω, M.Sc. “Law and Engineering for Energy” .

 



ΑΦΗΣΤΕ ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ ΣΑΣ

-A +A

Σχετικά άρθρα