Βιομηχανία πλαστικών υπό πίεση: Ανακύκλωση σε τέλμα, γεωπολιτικές αναταράξεις και το αγκάθι του ενεργειακού κόστους

Σε μια περίοδο έντονων μετασχηματισμών και αστάθειας, η ελληνική και ευρωπαϊκή βιομηχανία πλαστικών βρίσκεται αντιμέτωπη με τριπλή πρόκληση: τη στασιμότητα στις επιδόσεις ανακύκλωσης, την αυξανόμενη γεωπολιτική αβεβαιότητα και το υψηλό ενεργειακό κόστος. Ο Σύνδεσμος Βιομηχανιών Πλαστικών Ελλάδος (ΣΒΠΕ) κρούει τον κώδωνα του κινδύνου, επισημαίνοντας την ανάγκη για άμεσες πολιτικές και θεσμικές παρεμβάσεις, προκειμένου ο κλάδος να διατηρήσει τη θέση του στον παγκόσμιο χάρτη της παραγωγής και της κυκλικής οικονομίας.

Στασιμότητα στην ανακύκλωση

Παρά τους φιλόδοξους στόχους για ενίσχυση της κυκλικής οικονομίας, η ευρωπαϊκή βιομηχανία ανακύκλωσης πλαστικών δείχνει να έχει "κολλήσει". Σύμφωνα με τα ευρήματα της Plastics Recyclers Europe, η δυναμικότητα ανακύκλωσης για βασικά υλικά όπως το πολυαιθυλένιο υψηλής πυκνότητας (HDPE) και το πολυπροπυλένιο (PP) δεν παρουσίασε καμία αύξηση το 2023, παραμένοντας στους 3,5 εκατ. τόνους, ενώ για το PET –κρίσιμο υλικό για τη συσκευασία τροφίμων– παρατηρήθηκε ακόμη και μείωση στις εγκατεστημένες μονάδες.

Οι λόγοι πίσω από αυτή την εικόνα στασιμότητας είναι πολλοί: ανεπαρκής πρόοδος στη συλλογή αποβλήτων, αυξημένο κόστος ενέργειας, μείωση της ζήτησης, αλλά και ανεξέλεγκτες εισαγωγές τόσο ανακυκλωμένων όσο και παρθένων πλαστικών από τρίτες χώρες, που πλήττουν τη βιωσιμότητα των ευρωπαϊκών μονάδων.

Η ανακύκλωση θέλει... κουλτούρα

Ο ΣΒΠΕ απορρίπτει τη λογική της απαγόρευσης ή δαιμονοποίησης των πλαστικών και αντίθετα προτείνει στροφή προς μια νέα κουλτούρα υπεύθυνης διαχείρισής τους. Όπως υπογραμμίζει, τα πλαστικά παίζουν καίριο ρόλο σε μια σειρά από εφαρμογές – από τη συντήρηση τροφίμων και τη μείωση του βάρους στις μεταφορές, μέχρι τις εφαρμογές στην ιατρική και την τεχνολογία.

Προκειμένου να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη και να ενισχυθεί το οικοσύστημα της ανακύκλωσης, ο ΣΒΠΕ προτείνει μια σειρά μέτρων:

• Εξάλειψη της εισφοροδιαφυγής στα Συλλογικά Συστήματα Εναλλακτικής Διαχείρισης και αυστηρότερη εφαρμογή των υποχρεωτικών εγγραφών.
• Ενίσχυση των ελεγκτικών μηχανισμών για την αποτροπή αθέμιτων πρακτικών.
• Υιοθέτηση πιστοποιημένων προτύπων για τις εισαγόμενες πρώτες ύλες.
• Αναβάθμιση των υποδομών διαλογής αποβλήτων.
• Προώθηση του Συστήματος Εγγυοδοσίας (DRS) για πλαστικές συσκευασίες, το οποίο αποδεδειγμένα αυξάνει τα ποσοστά συλλογής.

Ρευστότητα στις διεθνείς ισορροπίες

Η παγκόσμια γεωπολιτική και εμπορική αναταραχή έρχεται να επιβαρύνει περαιτέρω ένα ήδη πιεσμένο τοπίο. Εμπόλεμες συγκρούσεις, εμπορικοί πόλεμοι και η ανάδειξη της Κίνας ως κυρίαρχου παίκτη δημιουργούν αβεβαιότητα στις αλυσίδες εφοδιασμού και μεταβλητότητα στις τιμές των πρώτων υλών.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν στον κλάδο οι σχεδιαζόμενοι δασμοί της Ευρωπαϊκής Ένωσης στα πολυμερή που εισάγονται από τις ΗΠΑ. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Συνομοσπονδία Μεταποιητών Πλαστικών (EuPC), μια τέτοια πολιτική θα προκαλέσει αύξηση τιμών, πλημμύρα φθηνών τελικών προϊόντων από τρίτες χώρες και θα αποθαρρύνει περαιτέρω τις επενδύσεις στην ευρωπαϊκή ανακύκλωση.

Ο ΣΒΠΕ προειδοποιεί πως η ελληνική βιομηχανία κινδυνεύει να δεχτεί πολλαπλά πλήγματα: αύξηση του κόστους παραγωγής, απώλεια εξαγωγών και θέσεων εργασίας και σημαντική μείωση της ανταγωνιστικότητας των ελληνικών προϊόντων.

Προτάσεις για ένα βιώσιμο μέλλον

Απευθυνόμενος στους ευρωπαϊκούς θεσμούς, ο Σύνδεσμος ζητά:

• Την ακύρωση των σχεδιαζόμενων δασμών στις πρώτες ύλες,
• Τη στήριξη των μικρομεσαίων επιχειρήσεων του κλάδου με μέτρα αντιστάθμισης,
• Τη διασφάλιση πρόσβασης σε επαρκείς και ποιοτικές πρώτες ύλες,
• Την επιβολή αντίστοιχων επιβαρύνσεων στα τελικά προϊόντα τρίτων χωρών για την αποκατάσταση της ισορροπίας στον ανταγωνισμό.

Το «καυτό» μέτωπο της ενέργειας

Το ενεργειακό κόστος αποτελεί έναν από τους βασικότερους παράγοντες επιβάρυνσης της ελληνικής βιομηχανίας πλαστικών. Με τη δαπάνη για ηλεκτρική ενέργεια να καλύπτει μεγάλο ποσοστό του κόστους παραγωγής, οι επιχειρήσεις του κλάδου βλέπουν τη διαφορά με τις αντίστοιχες του εξωτερικού να φτάνει ακόμη και στο 30%.

Καθώς οι άλλες παράμετροι (μισθολογικό και κόστος πρώτων υλών) παραμένουν σχεδόν σταθερές, η ενέργεια αναδεικνύεται σε παράγοντα-κλειδί για τη διατήρηση ή απώλεια της ανταγωνιστικότητας.

Ο ΣΒΠΕ έχει κατ’ επανάληψη τονίσει την ανάγκη να υπάρξει εθνική στρατηγική για φθηνότερη, σταθερή και προβλέψιμη ενέργεια για τις βιομηχανίες εντάσεως ενέργειας, εάν επιθυμούμε διατήρηση της παραγωγικής βάσης και ενίσχυση των εξαγωγών.