Αγορές Πετρελαίου: Η επιστροφή του ΟΠΕΚ

«Είναι μια καλή ημέρα για τις αγορές πετρελαίου». Με αυτή τη δήλωση, ο υπουργός Ενέργειας της Σαουδικής Αραβίας, Χαλίντ αλ Φαλίχ, σφράγισε την ιστορική συμφωνία στην οποία κατέληξε ο ΟΠΕΚ στις 30 Νοεμβρίου και η οποία μειώνει την συνολική παραγωγή του οργανισμού για πρώτη φορά μετά από οχτώ χρόνια.

Και ήταν πράγματι μια πολύ καλή ήμερα για τις αγορές. Η τιμή του Brent αυξήθηκε 8.8% με την ανακοίνωση της συμφωνίας ενώ πριν το τέλος της εβδομάδος ξεπέρασε τα $54/βαρέλι (+17.4%).  Είναι όμως δικαιολογημένη η αισιοδοξία των αγορών και η αντίδραση τους; Το παρόν άρθρο φιλοδοξεί να απαντήσει σε αυτό ακριβώς το ερώτημα μέσα από την ανάλυση των πιθανών επιπτώσεων της συμφωνίας στην παγκόσμια αγορά πετρελαίου.

Το Περίγραμμα της Συμφωνίας

Το λιτό πλην όμως περιεκτικό ανακοινωθέν του ΟΠΕΚ περιέχει τρείς βασικές παραδοχές και μία σαφή στόχευση. Καταρχάς, αναγνωρίζεται το γεγονός ότι η αγορά πετρελαίου βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σημείο. Τα χαμηλά επίπεδα τιμών σε συνδυασμό με τη μεγάλη μεταβλητότητα τους έχουν οδηγήσει σε μεγάλη πτώση των επενδύσεων σε σημείο που να απειλείται η σταθερότητα της αγοράς και η ενεργειακή ασφάλεια μακροπρόθεσμα. Με άλλα λόγια, για να εξασφαλιστεί μελλοντικά η κάλυψη των ενεργειακών αναγκών της παγκόσμιας οικονομίας απαιτείται σταθερή και συνεχής ροη επενδύσεων σε έρευνα και εκμετάλλευση υδρογονανθράκων, κάτι που υπό τις παρούσες συνθήκες απουσιάζει. Δεύτερον, τονίζεται η προσήλωση του ΟΠΕΚ στο ρόλο του σταθεροποιητή της παγκόσμιας αγοράς πετρελαίου. Ο ρόλος αυτός καθώς και η ικανότητα του ΟΠΕΚ να επηρεάζει την αγορά είχε αμφισβητηθεί το προηγούμενο διάστημα, ιδιαίτερα μετά από την αποτυχία των διαπραγματεύσεων για πάγωμα της παραγωγής τον Απρίλιο στη Ντόχα. Με τη συμφωνία αυτή, ο ΟΠΕΚ δηλώνει παρών ως ένας ισχυρός και αξιόπιστος παράγοντας της αγοράς που, παρά τις εσωτερικές διαφορές των μελών του, στο κρίσιμο σημείο, βρίσκει τον τρόπο και παίρνει την κατάσταση στα χέρια του. Τέλος, γίνεται σαφές ότι η παρούσα κατάσταση της αγοράς επιβάλει τη συνεργασία και των παραγωγών εκτός ΟΠΕΚ προκειμένου να επιτευχθεί η επιθυμητή σταθερότητα. Όσο για τη στόχευση; Απλή και ξεκάθαρη. Η επαναφορά της ισορροπίας μεταξύ προσφοράς και ζήτησης  και η μείωση των αποθεμάτων πετρελαίου που βρίσκονται σε πολύ υψηλά επίπεδα, πολύ πάνω του μέσου όρου των τελευταίων ετών.

Σε αυτήν την κατεύθυνση, τα κράτη-μέλη του οργανισμού συμφώνησαν να μειώσουν την συνολική παραγωγή τους κατ ~1.2mbpd [1] από 01/01/2017. Συγκεκριμένα όρια παραγωγής συμφωνήθηκαν για κάθε χώρα, εκτός Λιβύης και Νιγηρίας που εξαιρέθηκαν λόγω ιδιαίτερων συνθηκών στο εσωτερικό τους ενώ στο Ιράν δόθηκε η δυνατότητα να αυξήσει την παραγωγή του ώστε να καλύψει το έδαφος που έχασε λόγω των διεθνών κυρώσεων τα τελευταία χρόνια. Παράλληλα, οι παραγωγοί εκτός ΟΠΕΚ θα συνεισφέρουν με επιπλέον μείωση 0.6mbpd, εκ της οποίας 50% (300kbpd) θα προέλθει από τη Ρωσική Ομοσπονδία. Η συμφωνία θα έχει διάρκεια 6 μήνες με δυνατότητα ανανέωσης για επιπλέον 6, ενώ η εφαρμογή της θα παρακολουθείται από ειδικό σώμα στο οποίο θα συμμετέχουν εκπρόσωποι των παραγωγών εντός και εκτός ΟΠΕΚ. Συνεπώς, η συμφωνία που ανακοινώθηκε έχει όλα τα χαρακτηριστικά μιας καλής συμφωνίας: σαφή στόχο, συγκεκριμένα μέτρα και καθορισμένο χρονικό ορίζοντα. Θα φέρει όμως το επιθυμητό αποτέλεσμα;

Πως θα επηρεαστεί η παγκόσμια αγορά πετρελαίου

Οι επιπτώσεις της απόφασης της 30^ης Νοεμβρίου στην παγκόσμια αγορά πετρελαίου εξαρτώνται από δύο βασικούς παράγοντες. Κατά πρώτον, από το βαθμό στον οποίο θα την εφαρμόσουν τα κράτη τα οποία δεσμεύονται από αυτή. Ειδικά για τα κράτη-μέλη του ΟΠΕΚ, η ανησυχία αυτή είναι πλήρως δικαιολογημένη μιας και δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις στο παρελθόν που συγκεκριμένα επίπεδα παραγωγής ανά χώρα είχαν συμφωνηθεί απλά και μόνο για να καταστρατηγηθούν μετά από λίγους μήνες. Κατά δεύτερον, κομβικό ρόλο θα συντελέσει η αντίδραση των παραγωγών που δε δεσμεύονται από τη συμφωνία. Σε αυτούς συμπεριλαμβάνονται τόσο οι χώρες του ΟΠΕΚ που εξαιρέθηκαν (Νιγηρία, Λιβύη, Ιραν) όσο και οι χώρες εκτός ΟΠΕΚ με άκρως σημαντική την αντίδραση των Η.Π.Α. που με την παραγωγή σχιστολιθικού πετρελαίου, έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην αύξηση της παγκόσμιας παραγωγής και στην μετέπειτα κατάρρευση των τιμών που αυτή επέφερε.

Σχετικά με τον πρώτο παράγοντα, για να εκτιμηθεί το κατά πόσον θα εφαρμοστεί η συμφωνία είναι σημαντικό να αναλυθεί το πώς κατανέμεται η μείωση παραγωγής που ανακοινώθηκε στα επιμέρους κράτη.

1.jpg

Όπως φαίνεται στο παραπάνω διάγραμμα [2], ένα σημαντικό ποσοστό της μείωσης (~740kbpd ή ~70%) προέρχεται από τη Σαουδική Αραβία και τους συμμάχους της στον αραβικό κόλπο, το Κουβέιτ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Πρόκειται για δύο χώρες στις οποίες έχει ισχυρή επιρροή η Σ. Αραβία και που παραδοσιακά έχουν σχετικά υψηλό βαθμό συμμόρφωσης στις αποφάσεις του ΟΠΕΚ. Παράλληλα, και οι τρεις αυτές χώρες θα είναι σε θέσεις κλειδιά το επίμαχο διάστημα με το Κουβέιτ να προεδρεύει της επιτροπής παρακολούθησης της εφαρμογής της συμφωνίας, τη Σ. Αραβία να προεδρεύει στο συμβούλιο του ΟΠΕΚ και τα ΗΑΕ να έχουν τη θέση του αναπληρωτή της Σ. Αραβίας. Αντιθέτως, οι χώρες που εξαιρέθηκαν ώστε να γίνει δυνατή η συμφωνία (Ιράν, Λιβύη, Νιγηρία), είναι ταυτόχρονα χώρες με υψηλό ρίσκο μη συμμόρφωσης. Συνεπώς με τη μη συμμετοχή τους, αποφεύγεται ο κίνδυνος να αποτελέσουν αιτία διενέξεων στο εσωτερικό του οργανισμού για μη τήρηση των συμφωνηθέντων κάτι που θα μπορούσε να ανατρέψει όλη τη συμφωνία. Φαίνεται συνεπώς, ότι ο καταμερισμός των περικοπών είναι σε μεγάλο βαθμό καλά ελεγχόμενος από τους Σαουδάραβες κάτι που μειώνει το ρίσκο μη εφαρμογής της συμφωνίας. Τέλος, το εν λόγω ρίσκο μειώνεται επίσης από τα σχετικά χαμηλά επίπεδα διαθέσιμης παραγωγής του ΟΠΕΚ, του περιθωρίου δηλαδή που έχουν τα κράτη να αυξήσουν την παραγωγή τους. Όταν αυτό το περιθώριο είναι μεγάλο η τάση μη συμμόρφωσης των κρατών με τα επίπεδα παραγωγής που συμφωνούνται αυξάνεται. Συνοψίζοντας, φαίνεται ότι ο ΟΠΕΚ έκανε ότι καλύτερο μπορούσε για να εξασφαλίσει ότι η απόφαση που ελήφθη θα εφαρμοστεί από τα κράτη που δεσμεύονται από αυτή.

Το ερώτημα που παραμένει βεβαίως, είναι η αντίδραση των υπολοίπων κρατών και πως αυτή μπορεί να επηρεάσει την επιτυχία της συμφωνίας.  Υποθέτοντας συμμόρφωση των κρατών του ΟΠΕΚ, αναλύονται τρία διαφορετικά σενάρια που λαμβάνουν υπόψιν την αντίδραση: α) των χωρών που εξαιρέθηκαν, β) των παραγωγών εκτός ΟΠΕΚ που συμφώνησαν επί της αρχής να συνεισφέρουν στη μείωση της παραγωγής και γ) των παραγωγών σχιστολιθικού πετρελαίου στις Η.Π.Α.

2.jpg

Σενάριο 1: Οι παραγωγοί εντός και εκτός ΟΠΕΚ συμμορφώνονται πλήρως με τη συμφωνία, οι χώρες που είχαν εξαιρεθεί παράγουν στα επίπεδα του Οκτωβρίου και η ζήτηση το 2016 αυξάνεται κατά 1.2mbpd (ΙΕΑ [3] - τελευταίες εκτιμήσεις). Αυτό οδηγεί σε έλλειμμα προσφοράς ~ 2.6mbpd.

Σενάριο 2: Το Ιράν αυξάνει την παραγωγή της σε επίπεδα που επιτρέπονται από τη συμφωνία (3.797mbpd), η Λιβύη πετυχαίνει τον εκπεφρασμένο στόχο της να αυξήσει την παραγωγή στα 900kbpd και η Νιγηρία αυξάνει την παραγωγή στα επίπεδα του 2015 (1.865mbpd). Παράλληλα, η πραγματική περικοπή από τις χώρες εκτός ΟΠΕΚ μειώνεται στο μισό (300kbpd - 50% συμμόρφωση), δεδομένου ότι ιστορικά, η συμμόρφωση ιδιαίτερα της Ρωσίας είναι περιορισμένη. Στην περίπτωση αυτή, το έλλειμμα του ισοζυγίου προσφοράς – ζήτησης είναι ~ 1.6mbpd.

Σενάριο 3: Τέλος, επιπλέον του Σεναρίου 2, λαμβάνεται υπόψιν η προσαρμογή της σχιστολιθικής παραγωγής των ΗΠΑ στις υψηλότερες τιμές του πετρελαίου θεωρώντας την ακραία περίπτωση όπου επαναφέρεται το σύνολο της παραγωγής που χάθηκε λόγω της πτώσης των τιμών (~ 680kbpd). Ακόμη και σε αυτή την ακραία περίπτωση, η αγορά έχει ένα έλλειμμα σχεδόν 1mbpd.

Με βάση τα παραπάνω, φαίνεται ότι ο ΟΠΕΚ έχει πράγματι επιτύχει μια συμφωνία η οποία επιταχύνει την προσαρμογή της αγοράς πετρελαίου και εξασφαλίζει το  έλλειμμα προσφοράς που απαιτείται προκειμένου να μειωθούν τα τεράστια ποσά των αποθεμάτων αργού σε παγκόσμιο επίπεδο. Ωστόσο, σημαντικό ρίσκο παραμένει στην πλευρά της ζήτησης, στην περίπτωση που μακροοικονομικοί παράγοντες οδηγήσουν την αύξηση της ζήτησης πετρελαίου παγκοσμίως να πέσει πολύ χαμηλότερα από την εκτίμηση της ΙΕΑ για 1.2mbpd.

Εν κατακλείδι, στην τελευταία συνεδρίαση του στη Βιέννη, ο ΟΠΕΚ ανακοίνωσε μια συμφωνία που στοχεύει στην επιτάχυνση της εξισορρόπησης της αγοράς και στη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα της. Παράλληλα, έθεσε τις προϋποθέσεις για την επιτυχή εφαρμογή αυτής της συμφωνίας. Υπό αυτή την έννοια, η αισιοδοξία των αγορών είναι δικαιολογημένη. Το αν τελικά θα επιτευχθεί το επιθυμητό αποτέλεσμα εξαρτάται φυσικά και από αρκετούς αστάθμητους παράγοντες. Σε κάθε περίπτωση όμως, ένα είναι σίγουρο. Η επιστροφή του ΟΠΕΚ είναι γεγονός. Και αυτό από μόνο του αλλάζει τα δεδομένα.

Παραπομπές

http://www.opec.org

http://www.eia.gov/

https://www.iea.org/

* Ο κ. Κωνσταντίνος Ζακούλας είναι ειδικός σε θέματα Ενέργειας και Πετρελαίου και μέλος της Διοικούσας Επιτροπής του Greek Energy Forum – Athens Branch. Οι απόψεις που εκφράζονται στο παρόν άρθρο είναι αποκλειστικά δικές του.

[1] Mbpd = million barrels per day, εκατ. βαρέλια/ημέρα

[2] Το διάγραμμα στηρίζεται σε στοιχεία του ΟΠΕΚ για το μήνα Οκτώβριο σε συνδυασμό με τη συμφωνία για τα επίπεδα παραγωγής από 01/01/2017.

[3] International Energy Agency