Κλάους Σάφερ (Uniper): Η ασφάλεια εφοδιασμού είναι υπερβολικά σημαντική για να την αφήσουμε στις αγορές

Η αγορά από μόνη της δεν είναι σε θέση να προσφέρει αξιόπιστες προμήθειες ηλεκτρισμού και φυσικού αερίου, ισχυρίζεται ο Κλάους Σάφερ, διευθύνων σύμβουλος της Uniper, θυγατρικής της γερμανικής Ε.ΟΝ.

Μιλώντας αποκλειστικά στο Energy Post, ο Σάφερ τόνισε ότι θα γίνει «δραματικά πιο δύσκολη» η εξισορρόπηση της αγοράς ηλεκτρισμού καθώς αυξάνεται το μερίδιο των ΑΠΕ. Επίσης, αναμένει μια πιο περίπλοκη αγορά φυσικού αερίου στο εξής και θεωρεί ότι οι κυβερνήσεις θα πρέπει να θέσουν ελάχιστες απαιτήσεις για την αποθήκευση αερίου.

Ακολουθεί η πλήρης συνέντευξη του Κλάους Σάφερ στη Σόνια φαν Ρένσεν.

Ποιες είναι οι μεγαλύτερες ευκαιρίες για την Uniper στο εξής;

Υπάρχουν τρεις τομείς που ακολουθούμε. Πρώτον, η ασφάλεια εφοδιασμού της Ευρώπης, συμπεριλαμβανόμενης της αποθήκευσης και των ευέλικτων μονάδων, αν και αποζημιώνονται διαφορετικά σήμερα. Δεύτερον, η διασύνδεση των αγορών. Λόγω του μεγέθους και της ευελιξίας του δικού μας τομέα φυσικού αερίου, πιστεύουμε ότι η παγκόσμια αγορά LNG αναπτύσσεται περαιτέρω, καθώς μετα βίας έχουμε δει τα πρώτα φορτία από τις ΗΠΑ και η Ευρώπη θα είναι η αγορά που θα προσφέρει ευελιξία σε παγκόσμιο επίπεδο και βρισκόμαστε σε καλή θέση να επωφεληθούμε από αυτό. Τρίτον, η συμβατική ενέργεια που εξακολουθεί να είναι σημαντικό προϊόν για πολλές αγορές. Αν και δεν θα επενδύαμε εκεί απαραίτητα σε όρους ισχύος, αναπτύσσουμε τις κατάλληλες ικανότητες και ανθρώπους για να συμβάλουμε στην ανάπτυξή της.

Πόσο αισιόδοξος είσαστε για την ευρωπαϊκή αγορά και πιο συγκεκριμένα για την Ενεργειακή Ένωση;

Θα έλεγα ότι διαφέρει ανάμεσα στο αέριο και τον ηλεκτρισμό. Στο αέριο, θεωρώ ότι η Ενεργειακή Ένωση είναι μια πραγματική επιτυχία. Αν πάμε 15 χρόνια πίσω και συγκρίνουμε με σήμερα, υπάρχει μια δραματική αλλαγή. Όχι πολύ παλιά, κάθε κυβικό μέτρο αερίου είχε ένα «διαβατήριο» ή μια ταμπέλα επάνω του, που έλεγε ότι μπορεί να πάει σε ένα συγκεκριμένο προορισμό, όπως π.χ. την Ιταλία και πουθενά αλλού. Η αγορά αερίου σήμερα είναι ένα καλό παράδειγμα του τι μπορεί να πετύχει η Ευρώπη.

Στον ηλεκτρισμό, πιστεύω ότι είμαστε στο σωστό δρόμο, αλλά παρενέβησαν τα εθνικά συμφέροντα. Χάνουμε κάποιες από τις αρχικές ιδέες για την Ενεργειακή Ένωση, όπως π.χ. με τις προτάσεις για τους στόχους στις ΑΠΕ και την ενεργειακή αποδοτικότητα για το 2030, αντί να αφήσουμε την απανθρακοποίηση στην πανευρωπαϊκή αγορά ρύπων. Αν όλα επιστρέψουν σε εθνικούς στόχους, τότε ποιο το όφελος από μια ευρωπαϊκή αγορά;

Ποιες θεωρείτε ότι είναι οι μεγαλύτερες ενεργειακές προκλήσεις για την Ευρώπη;

Πρώτον, ο σχεδιασμός της αγοράς. Επειδή σε μια αγορά με ολοένα και υψηλότερη διείσδυση των ΑΠΕ η ενεργειακή αγορά εξ ορισμού τείνει προς μηδενικές τιμές, δεν υπάρχει ελκυστικότητα για επενδύσεις. Οι ΑΠΕ χρειάζονται ένα ειδικό εργαλείο, ή ακόμα καλύτερα ένα μοντέλο αγοράς για τη στήριξή τους και το ίδιο ισχύει για κάθε άλλη μορφή ισχύος, όπως η αποθήκευση.

Δεύτερον, τι θα γίνει με την παραγωγή με άνθρακα στην Ευρώπη; Γίνονται συζητήσεις για αυτό όχι μόνο στη Γερμανία, αλλά και στη Γαλλία, τη Βρετανία και την Ολλανδία.

Και τρίτον, η αποθήκευση. Αυτό είναι ένα θέμα που μας αρέσει να αγνοούμε. Υποθέτουμε ότι θα υπάρχει, αλλά το ερώτημα είναι: Τι μπορεί να γίνει μέσω της αποθήκευσης στον ηλεκτρισμό; Τι μπορεί να γίνει στα χημικά; Εννοώ τον ηλεκτρισμό προς αέριο, τον ηλεκτρισμό προς υδρογόνο και την κανονική αποθήκευση αερίου. Στην τωρινή αγορά, δεν βλέπω καμία τάση επένδυσης σε νέες μονάδες αποθήκευσης αερίου ή ακόμα και για τη διατήρηση των σημερινών επιπέδων.

Θεωρείτε ότι η Ευρώπη χρειάζεται να επενδύσει περισσότερα για τις υποδομές φυσικού αερίου;

Στις περισσότερες χώρες, λόγω των παλαιότερων επενδύσων υπάρχουν επαρκείς υποδομές. Όμως, πρέπει να χρησιμοποιούνται και για αυτό εξαρτώμαστε από την αγορά. Η ασφάλεια εφοδιασμού σε έναν πιθανώς ψυχρό Μάρτιο εξαρτάται από τις προσδοκίες για τις τιμές που υπήρχαν εννέα μήνες πριν από εκείνη τη στιγμή. Ιδανικά, οι εκτιμήσεις ήταν κατάλληλες, αλλά τι γίνεται σε αντίθετη περίπτωση; Τι κάνουμε τότε; Οι αγορές τείνουν να υιοθετούν καλύτερες προβλέψεις από άλλα συστήματα, αλλά μπορούν και να κάνουν λάθη. Πιστεύω ότι η ασφάλεια εφοδιασμού για τη θέρμανση των σπιτιών μας είναι υπερβολικά σημαντική για να αφεθεί μόνο σε μια εκτίμηση της αγοράς.

Τείνουμε να συζητούμε για την επάρκεια εφοδιασμού με αέριο σε όρους LNG και διαφοροποίησης, αλλά πιστεύω ότι θα πρέπει να υπάρχει ένα ελάχιστο όριο στο αποθηκευμένο αέριο. 10-15 χρόνια πριν, υπήρχαν ισχυροί καθετοποιημένοι παίκτες που λάμβαναν την ευθύνη για την επάρκεια εφοδιασμού. Τα πακέτα απελευθέρωσης της αγοράς ενέργειας αποδόμησαν έκτοτε την αλυσίδα αξιας – για καλούς λόγους – αλλά δίχως να λύσουν το ποιος ευθύνεται για τον εφοδιασμό. Στον ηλεκτρισμό, είναι φανερό ότι υπεύθυνος είναι ο διαχειριστής, αλλά στο αέριο δεν είναι σαφές.

Η Ε.Ε. βρίσκεται κοντά στην ολοκλήρωση της επιθεώρησής της για τους κανονισμούς που σχετίζονται με την επάρκεια εφοδιασμού αερίου, όμως δεν συμπεριλαμβάνουν απαιτήσεις για αποθήκευση. Γιατί;

Επειδή οι άνθρωποι δεν επικεντρώνονται σε θέματα που δεν τους αρέσουν. Λένε ότι δεν υπήρχε ανάγκη στο παρελθόν, άρα δεν θα υπάρξει και στο μέλλον. Ολόκληρη η αγορά αερίου γίνεται ολοένα και πιο περίπλοκη και είναι πιο εύκολο να το αφήσουν έτσι το θέμα.

«Λατρεύω» την ιδέα ότι το LNG από μόνο του προσφέρει επάρκεια εφοδιασμού. Για να προσελκύσεις LNG, χρειάζονται υψηλότερες τιμές. Σε μια πιθανή έλλειψη υπάρχουν, αλλά το παραπάνω αέριο θα έρθει μόνο αν τα τιμολογιακά σήματα που στέλνει η Ευρώπη είναι υψηλότερα από ότι στην Ιαπωνία, για παράδειγμα. Κατά τη διάρκεια του ψύχους του Ιανουαρίου, είχαμε ελλείψεις στα φορτία LNG. Απλά δεν ερχόταν στις ποσότητες που είχαμε προβλέψει επειδή οι τιμές στην Ασία ήταν σημαντικά υψηλότερες από ότι υποθέσαμε. Επίσης, πρέπει να συνυπολογίσουμε και μια χρονική καθυστέρηση καθώς η ανακατεύθυνση των πλοίων δεν μπορεί να γίνει από τη μια ημέρα στην άλλη. Χρειάζονται έως μερικές εβδομάδες.

Ανησυχείτε για την επάρκεια ηλεκτρισμού στη Γερμανία, τη μητρική σας αγορά, λόγω του αυξημένου μεριδίου των ΑΠΕ;

Σήμερα, λόγω παλαιότερων επενδύσεων, η Γερμανία συνεχίζει να διαθέτει αρκετή ισχύ για τη στήριξη της αγοράς, αν και δεν αποζημιώνεται όλη επαρκώς. Δεύτερον, έχουμε τις γειτονικές χώρες. Για όσο υπάρχει η στήριξή τους, θα λειτουργεί καλά.

Βλέπω, όμως, ότι αυξάνονται οι κίνδυνοι. Η εξισορρόπηση μιας αγοράς που διαθέτει ολοένα και περισσότερες ΑΠΕ γίνεται όλο και πιο δύσκολη. Διαθέτουμε 35% ΑΠΕ στη Γερμανία κατά μέσο όρο σήμερα, εκ των οποίων ίσως το 10% είναι σταθερές ΑΠΕ (υδροηλεκτρικά και βιομάζα). Αν διπλασιαστεί αυτό το ανακριβές στοιχείο της αγοράς, δεν σημαίνει ότι γίνεται δύο φορές πιο δύσκολο να διαχειριστείς το σύστημα. Είναι γεωμετρικά, δραματικά πιο δύσκολο.

Τι ευκαιρίες βλέπετε στην αγορά ηλεκτρισμού;

Η σημερινή γερμανική κυβέρνηση επικεντρώνεται στην «αγορά ενέργειας 2.0», όπου τα επενδυτικά σηματα θα πρέπει να προέρχονται από την αγορά. Εγώ, όμως, δεν βλέπω αυτά τα σήματα. Διαθέτουμε μια ποικιλία μηχανισμών στήριξης για εφεδρικές μονάδες και ανακατεύθυνση, οι οποίοι διαβρώνουν τα τιμολογιακά σήματα. Αν θέλουμε νέα ισχύ ή την επέκταση της υφιστάμενης ισχύος, πιστέυω ότι χρειάζονται ξεχωριστοί μηχανισμοί για αυτό. Δεν θα είναι αποκλειστικά με βάση την αγορά. Οι Βρετανία, Γαλλία, Ιταλία και Σουηδία το διαπίστωσαν αυτό και το αντιμετώπισαν. Θεωρώ ότι συν τω χρόνω θα ακολουθήσουν και άλλες χώρες.

Άρα, θεωρείτε ότι η Γερμανία χρειάζεται μια αγορά ισχύος;

Χρειαζόμαστε ένα σχεδιασμό της αγοράς που θα αποζημιώνει επαρκώς τους παραγωγούς στο βαθμό που ωφελούν την αγορά. Διαθέτουμε μια ποικιλία αλληλοκαλυπτόμενων εργαλείων στη Γερμανία, αλλά απουσιάζει ένας πραγματικά λειτουργικός σχεδιασμός της αγοράς.

Η Γερμανία διαθέτει εφεδρείες δικτύου, εφεδρείες ισχύος, εφεδρείες νέων μονάδων και λιγνιτικές εφεδρείες, αλλά ακολουθούν διαφορετική οικονομική λογική. Κάποιες φορές αλληλεπιδρούν και άλλες όχι. Θα ήθελα να δω μια αγορά ισχύος. Πιστεύω ότι θα ήταν ο κατάλληλος μηχανισμός αν η Γερμανία θεωρεί ότι πρέπει να διατηρηθεί η υφιστάμενη ισχύς ή να κατασκευαστεί νέα.

Πως βλέπετε το ρόλο του αερίου στο νέο ενεργειακό μείγμα;

Πιστεύω ότι καθώς περνούν τα χρόνια, το μερίδιο του άνθρακα θα μειώνεται και το αέριο θα λάβει την θέση που του αρμόζει στο ενεργειακό μείγμα. Από την πλευρά την περιβαλλοντική και της ευελιξίας, το αέριο είναι πολύ καλύτερο σαν συμπλήρωμα των ΑΠΕ. Αλλά για να γίνει αυτό, χρειάζεται μια καλύτερη μορφή αποζημίωσης για τις μονάδες με αέριο. Επίσης, το αέριο θα επωφεληθεί από μια υψηλότερη τιμή ρύπων.

Πως βλέπετε τις προτάσεις της Κομισιόν στα πλαίσια του χειμερινού πακέτου για όρια αποδοτικότητας 550γρ.CO2/KWh στις αγορές ισχύος;

Καλωσορίζουμε το γεγονός ότι η Κομισιόν αναγνώρισε τις αγορές ισχύος – όπου είναι απαραίτητοι – και ότι αποτελούν μια αποδεκτή μορφή αποζημίωσης για την ισχύ στην αγορά. Είναι η πρώτη φορά που το κάνει αυτό η Κομισιόν.

Πιστεύω ότι τα όρια ρύπων στη νέα ισχύ ώστε να ωφεληθεί από τις αποζημιώσεις είναι απόλυτα σωστά. Όμως, αν δείτε το ρόλο που έχει μια αγορά ισχύος για την ασφάλεια εφοδιασμού, πρέπει να βεβαιωθούμε ότι η φθηνότερη ισχύ θα παραμείνει στο σύστημα. Υπό φυσιολογικές συνθήκες, αυτού του είδους οι μονάδες έχουν χαμηλούς δείκτες φορτίου. Δεν βλέπω γιατί ένα όριο ρύπων να είναι ανασταλτικός παράγοντας στο αν μια μονάδα υπηρετεί την επάρκεια του συστήματος.

Στην περίπτωση αυτή, θα αποκλείονταν εξ ολοκλήρου οι μονάδες με άνθρακα. Παρόλα αυτά, υπάρχουν τέτοιες μονάδες για τις οποίες θα θέλαμε έστω να αξιολογήσουμε αν είναι σημαντικές για το σύστημα στο μέλλον. Εμείς, για παράδειγμα, διαθέτουμε μια πολύ σημαντική μονάδα κοντά στη Φρανκφούρτη – τη μονάδα Στάουντινγκερ – που θεωρείται κρίσιμη για το σύστημα.

Πότε πιστεύετε ότι θα πρέπει να κλείσουν οι μονάδες με άνθρακα στη Γερμανία;

«Λατρεύω» το ότι οι άνθρωποι θεωρούν απαραίτητο να συζητούν για το coal exit. Δεν βλέπω την ανάγκη διότι είναι μια πραγματικότητα. Θεωρώ ότι ο τελευταίος σταθμός με άνθρακα που θα τεθεί σε λειτουργία το 2018, ο σταθμός Ντάτελν, θα είναι ο τελευταίος στη Γερμανία. Μέσα στα επόμενα χρόνια θα δείτε μονάδες να αποσύρονται για τεχνικούς και οικονομικούς λόγους. Το μερίδιο του άνθρακα θα μειώνεται σταθερά.

Το μόνο ερώτημα είναι αν θέλουμε να αλλάξουμε αυτή την πορεία. Αυτό που πρέπει να συζητηθεί είναι το τι χρειαζόμαστε από την πλευρά της πολιτικής και του συστήματος και πως θα προσφέρουμε κίνητρα; Θα ήθελα μια ειλικρινή συζήτηση πάνω σε αυτό.

Δεν οφελούν οι συνεχείς ρυθμιστικές αλλαγές αντί για τη χρήση του υφιστάμενου πλαισίου. Να δώσουμε στους ρύπους μια σημαντική τιμη ώστε να μη χρειάζονται συνεχείς αναθεωρήσεις.

Σε ποιες καινοτομίες εργάζεται η Uniper;

Η αποθήκευση σίγουρα προσφέρει κάποιες συναρπαστικές δυνατότητες. Εργαζόμαστε σε όλους τους τύπους, από τις μπαταρίες ως τη θερμότητα και τη χημική αποθήκευση. Κατά τη γνώμη μου, σήμερα ο μόνος ρεαλιστικός τρόπος είναι ο ηλεκτρισμός προς αέριο, όμως πρέπει να δούμε έναντι ποιων τιμών θα είναι όλα αυτά ανταγωνιστικά.

Ακόμη ένα θέμα που θα μπορούσε να αλλάξει εντελώς την αγορά είναι η δέσμευση και αποθήκευση CO2. Αν μπορούσαμε να το λύσουμε αυτό, τότε οι σημερινές τεχνολογίες θα έμοιαζαν ριζικά διαφορετικές σε σχέση με το πώς τις αντιμετωπίζουμε σήμερα.

Τέλος, πως βλέπετε τη συμμετοχή σας στον αγωγό Nord Stream 2;

Πάντα πίστευα και έλεγα ότι το σχέδιο αυτό είναι στρατηγικής σημασίας για την Ευρώπη. Είναι στρατηγικό και για εμάς. Προμηθεύουμε πάνω από 20 δις. κ.μ. ρωσικού αερίου σε Γερμανούς πελάτες. Μια ισχυρή και άμεση σύνδεση με το ρωσικό αέριο βοηθά στην προμήθεια του τεράστιου ευρωπαϊκού συστήματος αγωγών και προσφέρει ασφάλεια ώστε να περάσει το αέριο αυτό και σε άλλα κράτη της Ε.Ε.

Προφανώς, μετά τα θέματα που αντιμετωπίσαμε το καλοκαίρι στην Πολωνία (όπου η Uniper και άλλες ευρωπαϊκές εταιρείες αποσύρθηκαν ως μέτοχοι υπό την πίεση των πολωνικών αρχών), αυτό που ισχύει σήμερα είναι ότι είπαμε και τότε: Ότι θα αξιολογήσουμε άλλους τρόπους στήριξης του σχεδίου. Το γεγονός ότι δεν ανακοινώσαμε κάτι ακόμα σημαίνει ότι συνεχίζουμε να εργαζόμαστε προς αυτή την κατεύθυνση.