Ο νέος αγωγός που προκαλεί νευρικότητα στην Gazprom

Ξεκινώντας από το 2020, το φυσικό αέριο του Αζερμπαϊτζάν θα ρέει στην Ιταλία για πρώτη φορά, μειώνοντας την ιταλική κατανάλωση σε ρωσικό αέριο κατά το ήμισυ. Το αέριο θα εισέρχεται στην Ιταλία μέσω του Trans Atlanta Pipeline (TAP), ο οποίος θα συνδέει την Ιταλία, την Ελλάδα και την Αλβανία, με την Τουρκία και το Αζερμπαϊτζάν.

Η ΕΕ σκοπεύει να χρησιμοποιήσει τον ΤΑΡ για να βάλει την ευρωπαϊκή αγορά φυσικού αερίου σε ισχυρή θέση, μια προοπτική που έχει βάλει σε αμυντική θέση τον ρωσικό κολοσσό φυσικού αερίου gazprom. Μέχρι στιγμής ωστόσο, τα σχέδια της Gazprom για να ματαιώσει τον αγωγό έχουν αποτύχει.

Η gazprom ήδη παράγει περισσότερο αέριο από ό,τι μπορεί να πουλήσει. Η RusEnergy, μια εταιρεία συμβουλών ενέργειας, εκτιμά ότι η Gazprom είναι σε θέση να παράγει περί τα 225 δισ. κυβικά μέτρα επιπλέον αερίου ετησίως. Αυτό ισοδυναμεί με το ποσό του ρωσικού αερίου που εισάγουν η Ευρώπη και οι πρώην σοβιετικές δημοκρατίες μαζί.

Οι αγορές στις οποίες εξάγει η gazprom είναι αλήθεια ότι στερεύουν γρήγορα. Η πολυδιαφημισμένη στροφή στην Ασία, η οποία υποτίθεται ότι θα αναζωογονήσει τις ρωσικές εξαγωγές αερίου, δεν έχει ακόμη υλοποιηθεί. Τα σχέδια για τη δημιουργία ενός εργοστασίου υγροποίησης φυσικού αερίου κοντά στο Βλαδιβοστόκ έχουν μείνει στάσιμα, όπως και το project για την κατασκευή ενός αγωγού για την μεταφορά αερίου από την Ανατολική Σιβηρία στην ακτή του Ειρηνικού. Ομοίως, ο αγωγός "η δύναμη της Σιβηρίας”, ο οποίος έχει στόχο να φέρει το ρωσικό αέριο στην Κίνα, φαίνεται καταδικασμένος να αποτύχει: δεν θα είναι καν κερδοφόρος εάν οι τιμές μείνουν εκεί που είναι τώρα.

Με λίγες ευκαιρίες στην Ασία και μια ύφεση να συμπιέζει την ζήτηση στο εξωτερικό, η Ευρώπη είναι τώρα η μόνη σημαντική αγορά της Gazprom.

Αλλά ακόμη και η θέση της Gazprom στην ευρωπαϊκή αγορά αερίου, γίνεται όλο και λιγότερο ασφαλής. Η παραγωγή αερίου στην Ευρώπη έχει υποχωρήσει, αλλά οι καθαρές εισαγωγές αερίου υποχωρούν ακόμη ταχύτερα: οι καθαρές εισαγωγές μειώθηκαν από τα 299 δισ. κυβικά μέτρα το 2010, στα 219 δισ. κυβικά μέτρα το 2014 (μια μικρή άνοδος το 2015 παρέκκλινε από την μακροπρόθεσμη τάση).

Το χειρότερο από όλα για την Gazprom, είναι ότι οι Ευρωπαίοι εισαγωγείς έχουν κάνει μια συντονισμένη προσπάθεια για να διαφοροποιήσουν τις προμήθειες αερίου τους. Ίσως το πιο σημαντικό, η ροή υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) η οποία έχει μειώσει τις τιμές στην Ευρώπη και παγκοσμίως, όλο και περισσότερο απειλεί το μερίδιο της gazprom στην ευρωπαϊκή αγορά.

Ως αποτέλεσμα αυτών των αλλαγών, η Ευρώπη σταδιακά γίνεται μια αγορά από την οποία μπορεί κανείς να προμηθεύεται φυσικό αέριο. Πέρυσι, η ΕΕ χρησιμοποίησε μόνο το 65% της χωρητικότητας των αγωγών που φέρνουν αέριο στην Ευρώπη. Οι ρωσικοί αγωγοί στην Ευρώπη ήταν ιδιαίτερα άδειοι, λειτουργώντας μόλις στο 45% των δυνατοτήτων τους.

Στο μεταξύ, η Ρωσία αντιμετωπίζει δυσκολίες με τους νέους της αγωγούς στην Ευρώπη. Η Gazprom επένδυσε 14-17 δισ. δολάρια στο project South Stream χωρίς να λάβει τις απαραίτητες εγκρίσεις από τα εποπτικά όργανα της ΕΕ (η εταιρεία δεν υπέβαλε καν τα χαρτιά της). Η Gazprom περίμενε ότι θα ήταν σε θέση να υπογράψει διμερείς συμφωνίες με μεμονωμένες χώρες και εταιρείες κατά μήκος του προτεινόμενου αγωγού. Ωστόσο, ο South Stream τελικά απέτυχε, όπως και η προσπάθεια της Gazprom να σώσει τα προσχήματα ανακοινώνοντας σχέδια για έναν αγωγό αντικατάστασης, τον Turkish Stream.

Ομοίως, η πρόταση της Gazprom να προσθέσει δύο ακόμη γραμμές στον αγωγό Nord Stream στη Βαλτική, φαίνεται απίθανο να καρποφορήσει. Η Gazprom ελπίζει ότι ο Nord Stream 2 θα μεταφέρει αέριο στη Νότια Ευρώπη μέσω της Γερμανίας και της Αυστρίας, αν και η εταιρεία δεν έχει ξεκινήσει να κατασκευάζει τους αγωγούς του project.

Η Gazprom έθεσε ένα σχέδιο για την κατασκευή αυτών των αγωγών στη Σερβία και στα Σκόπια, στο πλαίσιο του project Tesla. Το Κρεμλίνο υποστήριξε αυτή την πρόταση διότι είναι σύμφωνη με τον πολιτικό στόχο της Μόσχας, που είναι το ρωσικό αέριο να παρακάμπτει την Ουκρανία. Ως συνήθως ωστόσο, κανένας δεν φάνηκε να λαμβάνει υπόψη την επιπλέον απόσταση που θα έπρεπε να ταξιδέψει το αέριο και το κολοσσιαίο κόστος της κατασκευής του αγωγού.

Μόλις η Μόσχα κατάλαβε την αμεσότητα της απειλής του ΤΑΡ, προσπάθησε να προχωρήσει τα σχέδια για τον αγωγό Ποσειδών, τον οποίο η Ευρώπη απέρριψε το 2010. Αυτή η ιδέα ήταν από την αρχή μη υποσχόμενη. Οι υποστηρικτές της δεν ήταν ποτέ σε θέση να εξηγήσουν πώς το ρωσικό αέριο θα έφθανε στην Ελλάδα χωρίς τον South Stream ή τη συνεργασία της ΕΕ και της Τουρκίας.

Ο ΤΑΡ είναι ένα σχετικά μέτριο project, αλλά θέτει μια σοβαρή απειλή στην πρωτοκαθεδρία της Gazprom στη νότια Ευρώπη. Ανοίγει την πόρτα για την παράδοση του αερίου της Κασπίας -πρώτα απο το Αζερμπαϊτζάν και στη συνέχεια από το Τουρκμενιστάν- στην Ευρώπη. Οι προμηθευτές από το Κουρδιστάν του Ιράκ ή ακόμη και από το Ισραήλ, μπορεί αργότερα να συμμετέχουν σε αυτή την διαδρομή.

Μόλις ολοκληρωθεί ο αγωγός, η Νότια Ευρώπη θα έχει εξασφαλίσει την διαφοροποιημένη προμήθεια αερίου, ως εκ τούτου υπονομεύοντας το μονοπώλιο της Gazprom και υποχρεώνοντας την εταιρεία να μειώσει τις τιμές για να παραμείνει ανταγωνιστική.

* του Mikhail Krutikhin

(carnegie.ru, capital.gr)