Ολική επαναφορά: Η νέα άνοιξη των ρωσο-κυπριακών σχέσεων

Πρίν από περίπου δύο χρόνια, στο δεκαήμερο που μεσολάβησε (15-25 Μαρτίου 2013) μεταξύ του πρώτου και του δεύτερου κουρέματος, ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού ανέμενε τη σωτηρία της χώρας και την αποφυγή του τραυματικού bail-inαπό τη Ρωσία. Το 2011 άλλωστε η Μόσχα είχε δανείσει ένα σημαντικό ποσό στην Κυπριακή Δημοκρατία της τάξης των €2,5 δις με το οποίο απετράπη ενδεχόμενη στάση πληρωμών επί του εξωτερικού χρέους της Λευκωσίας στα τέλη του 2012. Η ρωσική στάση αλλά και η δυνατότητά σύγκρουσής της με τη Γερμανία και τη Γαλλία για ένα σαφώς ενδο-ευρωπαϊκό ζήτημα όπως η κρίση της Ευρωζώνης, δυστυχώς παρερμηνεύθηκε και υπερεκτιμήθηκε από πολλούς στη Λευκωσία παρά το γεγονός ότι η βούληση της Μόσχας να συνεχίσει να στηρίζει την Κύπρο ως δανειοδότης της “τελευταίας στιγμής” φάνηκε ότι είχε εξαντληθεί ήδη απο το 2012.

Η άρνηση της Μόσχας να ικανοποιήσει το νέο αίτημα της κυβέρνησης Χριστόφια για δάνειο ύψους €5 δις σε συνδυασμό με την ανατροπή της αρχικής απόφασης της Λευκωσίας που εκχωρούσε το θαλασσοτεμαχίο 9 στην κοινοπραξίαGazprombank/Novatek/Total, σηματοδοτούσαν ότι η ρωσική υποστήριξη είχε φτάσει στα όρια της. Μετα την καταιγίδα του κουρέματος όπου έπληξε και μεγάλο αριθμό ρώσων καταθετών οι ρωσο-κυπριακές σχέσεις πλησίαζαν στο ναδίρ τους. Τους πρώτους μήνες μετά το “κούρεμα” γινόταν συχνά λόγος και για την αλλαγή του καθεστώτος αποφυγής διπλής φορολόγησης από την πλευρά της Μόσχας, για μαζική έξοδο Ρώσων καταθετών και επιχειρήσεων ακόμη και για αίσθητη μείωση του ρωσικού τουριστικού “κύμματος”.

Την ίδια περίοδο οι προσδοκίες που καλλιεργούνταν από τη σύσφιξη των σχέσεων ΗΠΑ-Κύπρου και που κορυφώθηκαν με την επιτυχημένη επίσκεψη του αντιπροέδρου Biden στη Λευκωσία, δημιούργησαν ένα δεύτερο επίπεδο παρερμηνείας. Η φιλολογία περι “στρατηγικού εταίρου” δυστυχώς απεδείχθη γράμμα κενό όταν η Λευκωσία αναζήτησε ερείσματα που θα εμπόδιζαν ή έστω μετρίαζαν την τουρκική επιθετικότητα όπως αυτή εκφράστηκε με τις NAVTEX του 2014 και του 2015.

Αντι αυτού η αμερικανική στάση, τόσο δια του “αντιδιπλωματικότατου” πρέσβη τους στη Λευκωσία κ.Koening,όσο και στο επίπεδο του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, έμοιαζε να εστιάζεται στο να σπρώξει τη Λευκωσία προς την κατεύθυνση επανέναρξης των συνομιλιών άνευ όρων και άνευ εγγυήσεων για την αποτροπή νέων NAVTEX. Εάν υπήρχαν οι όποιες εγγυήσεις, αυτές οι εγγυήσεις, όπως δήλωσε δημόσια και ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, απεδείχθησαν αναξιόπιστες. Η στροφή της Κύπρου προς τη Ρωσία λαμβάνει χώρα εντός αυτού του γεωστρατηγικού πλαισίου την ώρα μάλιστα που κορυφώνεται η αμερικανο-ρωσική διπλωματική σύγκρουση αναφορικά με την Ουκρανία.

Η επίσκεψη ήταν μια κίνηση λελογισμένου ρίσκου καθώς οι αντιδράσεις της Ουάσινγκτον και του Λονδίνου ήταν αναμενόμενες, αν και λίγοι ενδεχομένως να περίμεναν το ατυχέστατο “tweetάρισμα” του κ. Koening. Το ρίσκο του εγχειρήματος ήταν περισσότερο ενδο-ευρωπαϊκό με δεδομένη την έως και σήμερα ασταθή εφαρμογή της δεύτερης εκεχειρίας του Μίνσκ, την παρ'ολίγον κλιμάκωση των ευρωπαϊκών κυρώσεων κατά της Ρωσίας στα τέλη Ιανουαρίου και του ενδεχόμενου αρνητικής τοποθέτησης από την πλευρά των Γαλλο-Γερμανών στην κυπριακή πρωτοβουλία.

Η ανυπαρξία των γαλλο-γερμανικών αντιδράσεων πιστώνεται και αυτή στις διπλωματικές επιτυχίες της κυβέρνησης μολονότι το ουσιαστικό κέρδος προκύπτει από τη μείωση του επιτοκίου στο ρωσικό δάνειο κατά περίπου 40% και την επέκταση της περιόδου χάριτος. Άλλωστε η γενικότερη στάση της Λευκωσίας στο Ουκρανικό και η πιο συγκεκριμένη αντίδρασή της (27-28 Ιανουαρίου) στο προσχέδιο νέων αντιρωσικών κυρώσεων που επιχειρήθηκε να περάσει από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, δεν είναι περισσότερο φιλορωσική από τη στάση που κράτησαν οι κυβερνήσεις χωρών όπως η Ουγγαρία, η Σλοβακία και η Ελλάδα.

Σε τελική ανάλυση η παροχή διευκολύνσεων ελλιμενισμού στα πλοία του ρωσικού στόλου κοστίζει στη Λευκωσία πολύ λιγότερο από το έμμεσο κούρεμα του ρωσικού δανείου που αναλογεί και στο 25% των δανείων της Τρόϊκας. Η κυβέρνηση πραγματοποίησε μια αναγκαία αναπροσαρμογή εξισορρόπισης της διπλωματικής της τακτικής από την οποία αποκόμισε απτά οφέλη.

Αυτή η εξισορρόπιση δεν μεταβάλλει άρδην τα γεωστρατηγικά δεδομένα της περιοχής και δεν θα καταστήσει τη Ρωσία εναλλακτικό πόλο χρηματοδότησης του κυπριακού χρέους. Μπορεί ωστόσο, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να συμβάλλει στη δυναμικότερη ανάπτυξη των δυνητικών κυπριακών αποθεμάτων φυσικού αερίου, εφόσον ρωσικές εταιρίες συμμετάσχουν στις υφιστάμενες κοινοπραξίες που ήδη δραστηριοποιούνται στην κυπριακή ΑΟΖ.

του Δρ.Θεόδωρου Τσακίρη, Επίκουρου Καθηγητή Γεωπολιτικής & Υδρογονανθράκων του Πανεπιστημίου Λευκωσίας