Θ. Τσακίρης: Το πραγματικό κόστος της Τουρκίας από την (μη) εμπλοκή της στο Κοbane

Το άνοιγμα των συνόρων της σε μεγάλο μέρος του Συριακού κουρδικού πληθυσμού που δεν έχει εγκλωβισθεί στο Kobane σε συνδυασμό με την απόφαση Erdogan (24/10/14) να επιτρέψει το transit προς το Kobane 200 περίπου μαχητών της Κουρδικής Ιρακινής κυβέρνησης καταδεικνύει μια τακτική μεταβολή της τουρκικής στάσης, αλλά πόσο ουσιαστική είναι αυτή η μεταβολή στην πραγματικότητα? Και κυρίως πως μπορεί να περιορίσει το πολυεπίπεδο στρατηγικό κόστος που η Τουρκία υφίσταται έναντι (i) του εσωτερικού κουρδικού της μετώπου, (ii) των Κούρδων του Ιράκ, (iii) της Σαουδικής Αραβίας, (iv) της Αιγύπτου, (v) του Ισραήλ, (vi) των ΗΠΑ και της (vii) της Ρωσίας?. Ας αναλύσουμε λοιπόν το ρίσκο αυτό σε όλες του τις διαστάσεις:

(i) Έναντι των Κούρδων της Τουρκίας: Παρά την αποδυνάμωση της τουρκικής θέσης έναντι των ΗΠΑ και των βασικών περιφερειακών συμμάχων της Ουάσινγκτον, το μεγαλύτερο κόστος που καταγράφει η Τουρκία από τη στάση της στο Kobane αφορά το εσωτερικό κουρδικό μέτωπο. Πέραν από τη διακοπή των ειρηνευτικών συνομιλιών με το ΡΚΚ, η ενδεχόμενη σφαγή 13.000 αμάχων στο Kobane από το ISIS υπαιτηώτητι της Άγκυρας ενδέχεται να στερήσει από το ΑΚΡ την αυξημένη πλειοψηφία που επιδιώκει στις βουλευτικές του Ιουνίου 2015 προκειμένου να αναθεωρήσει το Σύνταγμα για να διευρύνει τις εξουσίες του κ. Ερντογάν.

Εκτός αυτού η μετατροπή του Kobane σε μια κουρδική Srebrenica μπορεί να έχει καταλυτικές συνέπειες για την πολιτική ενοποίηση των Κούρδων κατά τρόπο που θα αποδυναμώσει και την τουρκική επιρροή έναντι του ιρακινού Κουρδιστάν. O ιστορικός ηγέτης του ΡΚΚ Abdullah Ocalan έχει άλλωστε δηλώσει ότι εάν πέσει το Kobane θα διακόψει τις διαπραγματεύσεις με την τουρκική κυβέρνηση, ενώ είναι σχεδόν βέβαιον ότι το ΡΚΚ θα ξαναρχίσει τις επιθέσεις σε όλη την τουρκική επικράτεια.

(ii) Έναντι των Κούρδων του Ιράκ: Είναι αξιοσημείωτο το γεγονός σε βραχυπρόθεσμο επίπεδο ότι η Τουρκία δεν εισπράττει σημαντικό κόστος στις σχέσεις της με την κουρδική κυβέρνηση του βορείου Ιράκ (Kurdish Regional Government-KRG) πρωτίστως λόγω της ιδεολογικής και φυλετικής αντιπαλότητας που υπάρχει μεταξύ του Masoud Barzani και του PKK/PYD. Ωστόσο εάν η Τουρκία προκαλέσει έστω εμμέσως τη σφαγή άνω των 13.000 αμάχων που έχουν εγκλωβιστεί στο Kobane, η ουδετερότητα του Barzani είναι το πιθανότερο ότι θα μεταβληθεί. Ο βασικός λόγος για την ενδεχόμενη μεταστροφή του Barzani εντοπίζεται στην πολιτική και στρατιωτική συμμαχία που έχει συνάψει το PKK και το PYD με το PUK του Jalal Talabani, το αντίπαλο πολιτικό και φυλετικό δέος του Barzani στο κουρδικό Ιράκ που διατηρεί παράλληλα στενές σχέσεις και με το Ιράν.

Είναι επίσης αξιοσημείωτο ότι μαχητές από το PKK και το PYD συνέδραμαν ουσιαστικά την ενίσχυση της ιρακινής κουρδικής άμυνας κατά του ISIS στις μάχες του Αυγούστου 2014, παρά το γεγονός ότι ο Barzani έχει συμπεριφερθεί με ιδιαίτερη εχθρότητα προς το PYD και τον ηγέτη του Saleh Muslim κλείνοντας τα σύνορα μεταξύ Qamishli-KRG καθ’όλη τη φάση της προέλασης του ISIS προς το Kobane. Είναι απολύτως λογικό λοιπόν για τον κ.Erdogan να επιχειρήσει να βοηθήσει πολιτικά τον κ.Barzani επιτρέποντας του να αποκρούσει μερικά από τα εσωτερικά πολιτικά βέλη που δέχεται για τη μέχρι τώρα φιλο-τουρκική του στάση. Οι 200 μαχητές της KRG αυτήν την πολιτική σκοπιμότητα εξυπηρετούν, μολονότι είναι αμφίβολο κατά πόσο θα στηρίξουν επιχειρησιακά τους εγκλωβισμένους του Kobane.

(iii) Έναντι της Σαουδικής Αραβίας: Παρά το γεγονός ότι το Ριάντ και η Άγκυρα συμφωνούν ως προς την ανάγκη ανατροπής του Assad και μολονότι αποτέλεσαν τους σημαντικότερους υποστηρικτές/χρηματοδότες της Συριακής Αντιπολίτευσης, το Ριάντ δεν θα συναινέσει ούτε στην εργαλιοποίηση του ISIS από την Τουρκία ούτε στον έλεγχο της Τουρκίας επί ενός νέου Συριακού Απελευθερωτικού Στρατού (Σ.Α.Σ.), ενώ διατηρούν την ίδια εχθρότητα έναντι των Αδελφών Μουσουλμάνων που διατηρεί και ο αιγύπτιος πρόεδρος Sisi. Τον Μάρτιο του 2014 η Σαουδική Αραβία (και μετά από αυτήν το Μπαχρέϊν και τα Η.Α.Ε.) ανακήρυξε τους Αδελφούς Μουσουλμάνους ως τρομοκρατική οργάνωση αποσύροντας τον πρέσβη της από τη Ντόχα σε ένδειξη διαμαρτυρίας για την υποστήριξη που προσφέρει στους Αδελφούς Μουσουλμάνους το Κατάρ.

(iv) Έναντι της Αιγύπτου: Μολονότι η Αίγυπτος έχει παραμείνει για προφανείς λόγους εκτός της συριακής διελκυστίνδος το καθεστώς Sisi έχει κάθε λόγο να ενδιαφέρεται για το μετα-ασσαντικό status quo. Φαίνεται ότι συμμερίζεται την ισραηλινή ανησυχία για το ενδεχόμενο πολιτικής κυριαρχίας του «νέου» Σ.Α.Σ από τους Αδελφούς Μουσουλμάνους της Συρίας και την Τουρκία, όπου δραστηριοποιείται ανοικτά πλέον το αιγυπτιακό κόμμα των Αδελφών Μουσουλμάνων μετά την ανατροπή Morsi. Ενδεχόμενη πολιτική επικυριαρχία της Τουρκίας στη μετα-ασσαντική Συρία με δεδομένη (α) την ψυχρότητα του Sisi με τις ΗΠΑ και (β) τη μερική του επαναπροσέγγιση με τη Ρωσία δεν πρόκεται να γίνει ασμένως αποδεκτή από το Καΐρο.

(v) Έναντι του Ισραήλ: Η τουρκική στάση έναντι του ISIS επιβεβαιώνει για μια ακόμη φορά την παγιωμένη αντίληψη στρατηγικού χάσματος μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ που επιτείνει το μεταξύ τους ψυχροπολεμικό status quo. Το Ισραήλ αισθάνεται ολοένα και πιο άνετα με την παραμονή του Assad στην εξουσία ακριβώς επειδή γνωρίζει ότι μια μετα-ασσαντική κατάσταση θα κυριαρχείται στην χειρότερη περίπτωση από το ISIS και στην καλύτερη περίπτωση από τους Αδελφούς Μουσουλμάνους της Συρίας. Κάτι τέτοιο αφαιρεί την όποια εναπομείνουσα δυναμική της τουρκο-ισραηλινής προσέγγισης που αποτελεί μια εκ των τριών βασικών προϋποθέσεων για την κατασκευή ενός τουρκο-ισραηλινού αγωγού φυσικού αερίου από το Leviathan στο Ceyhan.

(vi) Έναντι των Η.Π.Α: Η πρακτική άρνηση της Τουρκίας να συνδράμει τοις πράγμασι τον αντι-τζιχαντιστικό συνασπισμό θα επεκτείνει το διευρυνόμενο στρατηγικό της χάσμα με την Ουάσινγκτον στα κρίσιμα ζητήματα της Μέσης Ανατολής. Είναι ενδεικτικό ότι ήταν οι ΗΠΑ (και συγκεκριμένα το Πεντάγωνο και το Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας) που «έθαψαν» τη συζήτηση για τη δημιουργία τουρκικής ζώνης ελέγχου εντός του συριακού εδάφους κάτι που είχαν αρχικά υποστηρίξει οι Γάλλοι και σε μικρότερο βαθμό οι Βρετανοί και ο αμερικανός ΥΠΕΞ Kerry. Μια τέτοια εξέλιξη σε συνδυασμό με την εμβάθυνση της τουρκο-ισραηλινής ψυχροπολεμικής αντιπαράθεσης ενδεχομένως να μειώσει το αμερικανικό ενδιαφέρον/πίεση για την αναθέρμανση της τουρκο-ισραηλινής προσέγγισης. Αυτό ωστόσο δεν συνεπάγεται ότι η Ουάσινγκτον θα παύσει να πιέσει την Άγκυρα για ενεργότερη εμπλοκή στην εκστρατεία κατά του ISIS.

(vii) Έναντι της Ρωσίας: Είναι προφανές ότι η οποιαδήποτε αμεσότερη εμπλοκή της Τουρκίας κατά του Assad θα την φέρει σε ευθεία αντιπαράθεση με τη Ρωσία, ενώ η Μόσχα ούτως ή άλλως ανησυχεί από τη γιγάντωση της επιρροής του ISIS καθώς τις τάξεις του πυκνώνουν Τσετσένοι και άλλοι Καυκάσιοι τζιχαντιστές μέσω της οργάνωσης Jaish al-Muhajireen wal-Ansar ή JAM. Η ρωσική ανακοίνωση κατά των τουρκικών προκλήσεων στην κυπριακή ΑΟΖ στις 9 Οκτωβρίου έκανε επιπροσθέτως αναφορά ότι οι «οι μονομερείς ενέργειες, η επίδειξη της δύναμης είναι απαράδεκτες, εγκυμονούν την επιδείνωση της κατάστασης, όχι μόνο στις κυπριακές υποθέσεις, αλλά και στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου» αποτελεί έμμεση καταδίκη της τουρκικής πρότασης περί buffer zone στη Συρία. Όσο επιθετικότερη καθίσταται η Τουρκία έναντι των ρωσικών συμφερόντων στη Συρία τόσο ταχύτερη και ουσιαστικότερη μπορεί να καταστεί η ρωσική συνδρομή για την αντιμετώπιση των τουρκικών αμφισβητήσεων στην Κυπριακή ΑΟΖ.

* Ο Δρ. Θεόδωρος Τσακίρης είναι Επίκουρος Καθηγητής Γεωπολιτικής & Υδρογονανθράκων του Παν. Λευκωσίας & Μέλος του Συμβουλίου Γεωστρατηγικών Μελετών της Κυπριακής Δημοκρατίας