Ερωτηματικά στις προθέσεις της Κύπρου για το αέριο βάζει το Ισραήλ

Απορίες και ερωτηματικά γεννά στο Ισραήλ η πορεία που βλέπουν να διαγράφει η Κύπρος στο φυσικό αέριο. Υποστηρίζουν ότι για έναν ολόκληρο χρόνο η κυπριακή κυβέρνηση παραμένει σχεδόν αδρανής στον σχεδιασμό και τον χειρισμό των υδρογονανθράκων. Τείνουν να καταλήξουν ότι ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας έχει συνδέσει το φυσικό αέριο με το Κυπριακό. Αναμένει δηλαδή να δει πώς μπορεί να χρησιμοποιήσει τα όποια αποθέματα της κυπριακής ΑΟΖ ως κίνητρο και όχημα συνεννόησης με την Τουρκία και τους Τ/κ.

Το Ισραήλ δεν έχει πρόβλημα με την προοπτική λύσης. Τουναντίον, θεωρεί, όπως και οι ΗΠΑ, ότι οι υδρογονάνθρακες της ανατολικής Μεσογείου μπορούν να γίνουν ο μοχλός επίλυσης πολιτικών διαφορών στην περιοχή. Προσεγγίζει, όμως το θέμα με τη λογική ότι οι χώρες που διαθέτουν κοιτάσματα αερίου δεν πρέπει να βάζουν τα αβγά τους σ’ ένα καλάθι. Επιμένει πως θα ήταν καλό να εξετάζουν δύο ή και τρεις εναλλακτικές οδούς για εξαγωγές. Σε αυτό το πλαίσιο, η κυβέρνηση Νετανιάχου θα ανέμενε από την Κύπρο να έλθει σε επαφή με τις εταιρείες Noble, Delek και Woodside, που έχουν τα δικαιώματα του «Λεβιάθαν», και να αναζητήσουν από κοινού τους καλύτερους και πιο συμφέροντες τρόπους εκμετάλλευσης των κοιτασμάτων.

Το κράτος του Ισραήλ έχει αποφασίσει ότι τον πρώτο λόγο στις εξαγωγές θα τον έχουν οι εταιρείες, οι οποίες λαμβάνουν υπόψη πρώτα την οικονομία της αγοράς και στη συνέχεια τις πολιτικές επιδιώξεις. Οικονομικοί και πολιτικοί παράγοντες στο Ισραήλ βλέπουν ότι μία πλωτή μονάδα υγροποίησης του φυσικού αερίου είναι πιο εφικτή για τις εξαγωγές. Δεν ευνοούν την οικοδόμηση τερματικού υγροποίησης στη στεριά, κυρίως διότι θέλουν να ελέγχουν τα σημεία εξόδου του αερίου και να μπορούν να εγγυηθούν καλύτερα την ασφάλεια των κοιτασμάτων. Στο μικροσκόπιο των τριών εταιρειών που αναφέραμε είναι και οι αγωγοί προς την Τουρκία ή την Αίγυπτο, ως δεύτερες επιλογές για τις οποίες θα μπορούσε επίσης να υπάρξει συνεργασία με την Κύπρο. Με δύο λόγια, το Ισραήλ, εκτός από την οικοδόμηση στενών πολιτικών σχέσεων με την Κύπρο, επιθυμεί και γρήγορη σύμπηξη συνεργασιών και στην ενέργεια, οι οποίες δεν αποκλείουν να λαμβάνονται προοπτικά υπόψη οι γεωπολιτικές επιδιώξεις στην περιοχή.

Δύσκολο το τερματικό

Η «Κ» αντιλαμβάνεται πως το Ισραήλ απομακρύνεται από τη λογική κατασκευής τερματικού υγροποίησης φυσικού αερίου στη στεριά. Από τις μελέτες που έχουν εκπονήσει οι εταιρείες Noble και Delek, αλλά και από τη συμβολή της αυστραλιανής Woodside, που θεωρείται εξπέρ στο υγροποιημένο αέριο, προτιμητέα λύση αναδεικνύεται μία πλωτή μονάδα υγροποίησης που θα βρίσκεται κοντά στο κοίτασμα του «Λεβιάθαν», εντός της ισραηλινής ΑΟΖ. Μία απόφαση αυτού του είδους αποκλείει συμμετοχή των εταιρειών αυτών σε τερματικό υγροποίησης στο Βασιλικό.

• Η ανάλυση της ισραηλινής κυβέρνησης είναι πως η Κύπρος, παρά τις διακηρύξεις για τερματικό, προσανατολίζεται ήδη προς άλλη κατεύθυνση. Ο Νίκος Αναστασιάδης έχει βάλει πλώρη για λύση του πολιτικού προβλήματος και θέλει, πιστεύουν οι Ισραηλινοί, να δει πώς μπορεί να συνεννοηθεί με την Τουρκία στο θέμα του αερίου.

• Επιπλέον, τονίζεται πως αν η κυβέρνηση έχει προτεραιότητα το τερματικό στο Βασιλικό θα πρέπει να το δείχνει με ανάλογες κινήσεις από τώρα. Και η κυπριακή κυβέρνηση, θεωρεί το Ισραήλ, πως δεν έχει κάνει σοβαρή δουλειά στη δημιουργία θεσμικού πλαισίου, αναζήτηση επενδυτών και οικοδόμηση υποδομών για το τερματικό. 

• Τέλος, οι επιβεβαιωμένες ποσότητες του κοιτάσματος «Αφροδίτη» είναι πολύ μικρές για να είναι βιώσιμο ένα τερματικό, χωρίς την ενίσχυσή του με ισραηλινό αέριο. Και όπως προαναφέραμε μία μονάδα υγροποίησης στη στεριά δεν φαίνεται να είναι στις προτεραιότητες του Ισραήλ και των εταιρειών που ελέγχουν την παραγωγή.

Η πλωτή και οι αγωγοί

Το Ισραήλ, όπως ξεκαθάρισε και δημόσια από την Αθήνα ο υπουργός Εξωτερικών, Άβιγκτορ Λίμπερμαν, έχει εμπιστευθεί στις εταιρείες τον πρώτο λόγο στις αποφάσεις για τις εξαγωγές φυσικού αερίου. Εκείνο που έχει ξεκαθαρίσει η κυβέρνηση Νετανιάχου είναι πως θέλει, σε σχέση με τις εξαγωγές, να έχει η χώρα διάφορες εναλλακτικές λύσεις και να μην είναι εξαρτημένη από κανέναν. Σε αυτή τη λογική, οι εταιρείες Noble, Delek και Woodside έχουν αποδυθεί σε ενδελεχή εξέταση διαφόρων επιλογών.

• Η λύση που δείχνουν να προτιμούν είναι η κατασκευή και λειτουργία πλωτής μονάδας υγροποίησης φυσικού αερίου κοντά στο «Λεβιάθαν». Είναι τεχνικά εφικτή, παρέχει μεγάλη ευελιξία και επιτρέπει στους συνεταίρους να ελέγχουν αποτελεσματικά τα σημεία εξόδου του αερίου. Επιπλέον, τονίζουν ότι το ναυτικό του Ισραήλ μπορεί να εγγυηθεί την προστασία της μονάδας με μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα απ’ ό,τι αν ήταν στη στεριά.

• Δεύτερες επιλογές είναι η κατασκευή αγωγών για μεταφορά αερίου είτε στην Αίγυπτο είτε στην Τουρκία. 

• Ο ιταλικός κολοσσός ΕΝΙ, που δραστηριοποιείται και στην Κύπρο, έχει προτείνει στο Ισραήλ να χρησιμοποιήσει το τερματικό υγροποίησης που διαθέτει στην Αίγυπτο και το οποίο αυτή τη στιγμή είναι ανενεργό. 

• Οι ισραηλινές εταιρείες συζητούν με την Αίγυπτο αλλά ταυτόχρονα διατηρούν επιφυλάξεις. Θεωρούν –και σε αυτό συμφωνεί η ισραηλινή κυβέρνηση– πως η πολιτική αστάθεια στη χώρα μπορεί να πλήξει ζωτικά συμφέροντα και να αφήσει το Ισραήλ εκτεθειμένο σε ό,τι αφορά τη διάθεση της παραγωγής του.

• Οι εταιρείες Νoble και Delek συζητούν επίσης και με τουρκικές εταιρείες την προοπτική μεταφοράς αερίου στην τουρκική επικράτεια για τις ανάγκες της χώρας. Ο αγωγός μεταφοράς του αερίου θα πρέπει να περάσει από την Κύπρο ή την ΑΟΖ της. Και με το κυπριακό άλυτο, είναι πολύ δύσκολο κάτι τέτοιο. Επιπλέον και σε αυτή την περίπτωση η έλλειψη εμπιστοσύνης είναι εμφανής. Το γυαλί έσπασε και μετά τους θανάτους από την επίθεση Μαβί Μαρμαρά οι σχέσεις Τουρκίας – Ισραήλ παραμένουν τεταμένες, παρά τη δημόσια απολογία Νετανιάχου.

• Η επιλογή να γίνει τερματικό στην Κύπρο δεν έχει μπει εντελώς στο συρτάρι, αλλά ήδη θεωρείται μη εφικτή και δεν λαμβάνεται σοβαρά υπόψη από τους ισραηλινούς και Αμερικανούς παίκτες του αερίου.

Ιδανικά, όπως μεταφέρθηκε σαφώς στην «Κ», το Ισραήλ θα ήθελε συνεργασία με την Κύπρο σε τουλάχιστον δύο επιλογές για κοινές εξαγωγές αερίου. Θεωρεί πως προτεραιότητα θα πρέπει να έχει μία συνεργασία των δύο πλευρών σε πλωτή μονάδα. Και απ’ εκεί κι έπειτα θα μπορούσε να εξεταστεί και η λύση αγωγού προς Αίγυπτο ή και Τουρκία, εφόσον προχωρήσουν οι συνομιλίες λύσης του Κυπριακού. Τονίζουν, όμως, με σημασία ότι η επιλογή που θα πάρει πρώτη το χρήμα θα αποκτήσει προβάδισμα και θα καθορίσει τις εξελίξεις.

Διαβούλευση κράτους με εταιρείες

Στο Ισραήλ αντιλαμβάνονται πως η κυπριακή κυβέρνηση κινείται σε διαφορετική ρότα και θέλει να διατηρήσει η ίδια τον έλεγχο των μελλοντικών εξαγωγών αερίου. Σε αυτό το πλαίσιο, όπως σαφώς μεταφέρθηκε στην «Κ», θα πρέπει η κυβέρνηση να συστήσει στις αρμόδιες κρατικές υπηρεσίες να εμπλακούν ενεργά σε διαβούλευση με τις εταιρείες που δραστηριοποιούνται στο Ισραήλ. Μας αναφέρθηκε χαρακτηριστικά ότι μετά και την τελευταία επίσκεψη του Ιωάννη Κασουλίδη στο Ισραήλ, οι πολιτικές διαβουλεύσεις είναι σε πολύ καλό σημείο, έχουν φθάσει σε κορύφωση.

Είναι ίσως τώρα η ώρα, μας τονίστηκε, να αρχίσουν συγκεκριμένες συζητήσεις με τις εταιρείες, οι οποίες μάλιστα έχουν τα δικαιώματα και του κοιτάσματος Αφροδίτη στην κυπριακή ΑΟΖ. Η Noble και η Delek για μεγάλη περίοδο ήταν πολύ ζεστές στην προοπτική ενός αγωγού προς την Τουρκία. Και έδειχναν να μην αντιλαμβάνονται το γιατί οι κυπριακές αρχές και κυρίως το Υπουργείο Εξωτερικών δεν εξέταζε την προοπτική να θέσει και το αέριο στη διαπραγμάτευση του Κυπριακού. Σήμερα η ζέση τους για την Τουρκία φαίνεται πως έχει κάπως περιοριστεί. Η σύμπραξή τους στο «Λεβιάθαν» με την αυστραλιανή Woodside, που έχει εξειδίκευση στην υγροποίηση αερίου, επανέφερε δυναμικά στο προσκήνιο τη λύση της πλωτής μονάδας, αναγορεύοντάς της μάλιστα ως πρώτη επιλογή. 

Εν κατακλείδι, το Ισραήλ θεωρεί πως η σχέσεις σε πολιτικό επίπεδο με την Κύπρο είναι και θα παραμείνουν καλές με ή και χωρίς το αέριο. Θα εισέλθουν, όμως, σε άλλη διάσταση αν η συνεργασία στον τομέα της ενέργειας, που τη θεωρούν αναπόφευκτη, αναπτυχθεί το συντομότερο και με αμοιβαία επωφελή τρόπο.

(του Λευτέρη Αδειλίνη, Καθημερινή της Κύπρου)