Σταύρος Ζένιος: Οι ιδιωτικοποιήσεις δεν γίνονται για τα χρήματα

Την επόμενη ημέρα της έγκρισης του θεσμικού πλαισίου για τις ιδιωτικοποιήσεις των ημικρατικών οργανισμών, σκιαγραφεί με τις τοποθετήσεις του, στη συνέντευξη που παραχώρησε στον «Φιλελεύθερο», ο Σταύρος Ζένιος, καθηγητής Χρηματοοικονομικών και Διοικητικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Κύπρου. Ο κ. Ζένιος αξιολογεί κριτικά αυτό το πλαίσιο, εντοπίζοντας αδυναμίες, ελλείψεις και ασάφειες.

Παράλληλα, διατυπώνει ανησυχίες όσον αφορά τον ρόλο που καλούνται να διαδραματίσουν οι πολιτικές δυνάμεις και η Βουλή, αλλά και οι συνδικαλιστικές οργανώσεις.

- Σε ό,τι αφορά την προοπτική ιδιωτικοποίησης των ημικρατικών οργανισμών, ο κύβος ερρίφθη με την ψήφιση σχετικού νομοσχεδίου. Σας ικανοποιεί το θεσμικό πλαίσιο που έχει εγκρίνει η Βουλή; 
- Υπάρχουν δύο πολύ ανησυχητικά σημάδια. Το ένα είναι ο τρόπος με τον οποίο εγκρίθηκε το νομοσχέδιο. Αποκάλυψε μια πολύ ασταθή πολιτική διαδικασία. Η διεθνής εμπειρία, από χώρες που με επιτυχία διαχειρίστηκαν κρίσεις χρέους στο παρελθόν, όπως η Σουηδία και η Φινλανδία στη δεκαετία του 1990, μας δίδαξε ότι η αποφασιστικότητα και η ευρεία πολιτική συναίνεση υπήρξαν καθοριστικός παράγοντας επιτυχίας. Εμείς βιώσαμε τις τελευταίες μέρες δισταγμούς και παραδοξότητες. Το ΑΚΕΛ που ως προηγούμενη κυβέρνηση είχε αποδεχθεί τις ιδιωτικοποιήσεις, τώρα τις πολεμά χωρίς να προτείνει λειτουργική εναλλακτική πρόταση. Η μερίδα του ΔΗΚΟ που πριν λίγες μέρες υποστήριζε την παραμονή στην Κυβέρνηση, καταψηφίζει την κυβερνητική πρόταση. Ο ΔΗΣΥ, από την άλλη, απορρίπτει τροποποιήσεις που θα ικανοποιούσαν συνεργαζόμενες δυνάμεις, αλλά τελικά τις εγκρίνει. Αν οι τροποποιήσεις δεν ήταν αποδεκτές από τους δανειστές, τότε τι ακριβώς ενέκρινε η Βουλή μετά από μόλις τρεις μέρες; Οι κομματικοί τακτικισμοί διαδραματίζουν ακόμη πολύ μεγάλο ρόλο, αλλά αυτό δεν μπορεί να το αντέξει η εύθραυστη οικονομία μας. Οι πολιτικές δυνάμεις καλό κάνουν να το αντιληφθούν, διότι γίνεται ζημιά και αυτή τη χρεώνονται όλοι ανεξαιρέτως. Με ανησυχεί επίσης το ότι δεν συζητάμε για το πώς να γίνουν σωστά οι ιδιωτικοποιήσεις. Αυτό είναι πολύ σημαντικό, πρέπει να είναι η ουσία των συζητήσεων, και όχι να τακτικίζουμε και να επιρρίπτουμε ευθύνες για το αν θα γίνουν ή όχι. Το πλαίσιο που εγκρίθηκε έχει ασάφειες που θα τις βρίσκουμε μπροστά μας. Χρειάζονται καθαρές λύσεις και να προχωράμε αποφασιστικά χωρίς παλινδρομήσεις.

- Δηλαδή, οι ασφαλιστικές δικλίδες που έχουν τεθεί από τη Βουλή, θεωρείτε ότι δημιουργούν δυνητικούς κινδύνους αγκυλώσεων στην όλη διαδικασία;
- Με ανησυχούν οι πολλές ασφαλιστικές δικλίδες για κεκτημένα δικαιώματα. Γιατί θεωρείται ότι είναι δικαίωμα η μονιμότητα σε τομείς ραγδαίας τεχνολογικής εξέλιξης όπως είναι η ενέργεια και οι τηλεπικοινωνίες. Πρακτικές που είχαν νόημα όταν έγινε η Δημοκρατία το 1960, είναι πλέον ξεπερασμένες. Εμείς θα μείνουμε προσκολλημένοι σε αναχρονιστικές πρακτικές; Είμαστε έτοιμοι ως κοινωνία να πληρώσουμε το τίμημα της αδράνειάς μας; Πιστεύω πως όχι, δεν είμαστε και δεν πρέπει να είμαστε. Φαίνεται να μας διαφεύγει το πιο ουσιαστικό. Ότι οι ιδιωτικοποιήσεις δεν γίνονται τόσο για να βρούμε 1,4 δισ., αλλά για να βελτιώσουμε σημαντικούς τομείς της οικονομίας όπως είναι η ενέργεια, οι τηλεπικοινωνίες και οι θαλάσσιες μεταφορές.

Μελέτες της Διεθνούς Τράπεζας και άλλων εκτιμούν ότι βελτίωση της αποτελεσματικότητας των δημόσιων οργανισμών σε αναπτυσσόμενες χώρες κατά 5%, θα εξοικονομούσε πόρους της τάξης του 1-5% του ΑΕΠ. Εμπειρίες από 100 χώρες την τελευταία 20ετία τεκμηριώνουν βελτιώσεις αποτελεσματικότητας κατά μέσο όρο 1,6-2% ετησίως από ιδιωτικοποιήσεις και μειώσεις κόστους 1,7-1,9%. Όσο παγιώνουμε πρακτικές του παρελθόντος τόσο λιγότερο επιτυγχάνουμε βελτιώσεις. Επίσης ο μεγάλος ρόλος της Βουλής στη διαδικασία ενέχει κινδύνους να εκτροχιαστεί η διαδικασία, να συντηρεί ένταση και αστάθεια. Όταν κάθε ενέργεια θα τυγχάνει της έγκρισης της Βουλής, τότε το νομοσχέδιο δεν σέβεται τον διαχωρισμό των εξουσιών που είναι η φιλοσοφία του προεδρικού συστήματος διακυβέρνησης. Η Νομοθετική Εξουσία αναλαμβάνει εκτελεστικές αρμοδιότητες. Αυτό αφαιρεί από τη Βουλή τον ελεγκτικό της ρόλο και κρύβει μεγάλους κινδύνους διαφθοράς όταν θα καλούνται οι βουλευτές να εγκρίνουν τον άλφα ή βήτα αγοραστή και την τιμή που πρόσφερε.

Στάλθηκε μήνυμα κινδύνου στους πιθανούς επενδυτές

- Οι προϋποθέσεις που έχουν δημιουργηθεί για την προσέλκυση ξένων επενδυτών είναι επαρκείς;
- Δεν έχουμε μελέτες που να αποτιμούν την αξία των οργανισμών, αλλά οπωσδήποτε οι αλλαγές στο νομοσχέδιο αφαιρούν και από την αξία των οργανισμών και από την ικανότητα για βελτιώσεις. Ας μην ξεχνάμε επίσης ότι οι οργανισμοί αυτοί υπηρετούν μια συγκεκριμένη οικονομία, έτσι αν τα μηνύματα που στέλνουμε διεθνώς είναι αρνητικά, όπως αυτό της περασμένης βδομάδας, τότε βεβαίως το ενδιαφέρον θα είναι μειωμένο. Στάλθηκε ένα μήνυμα ψηλού πολιτικού κινδύνου για πιθανούς επενδυτές. Το τελευταίο που χρειαζόμαστε είναι να εισάγουμε πολιτική αστάθεια στην εξίσωση της οικονομικής ανάπτυξης, καθώς σταθεροποιείται το τραπεζικό σύστημα.

Μακρύς ο δρόμος και με πολλές παγίδες

- Η υλοποίηση του οδικού χάρτη των αποκρατικοποιήσεων θα εξαρτηθεί από πολλούς παράγοντες. Ποιον από αυτούς θεωρείτε ως τον πλέον καθοριστικό; 
- Είναι μακρύς ο δρόμος με πολλές παγίδες. Απαιτείται σωστή στελέχωση της Αρχής που θα χειριστεί τη διαδικασία, στελέχωση με εμπειρογνώμονες που να έχουν διεθνείς εμπειρίες αλλά και να κατανοούν την κυπριακή πραγματικότητα και τα κίνητρά τους να είναι εναρμονισμένα με αυτά της κυπριακής οικονομίας. Είδαμε τι πάθαμε με τους εμπειρογνώμονες για την τραπεζική κρίση του περασμένου Μαρτίου. Επίσης, σταθερότητα στις πολιτικές αποφάσεις, να πιστέψει το πολιτικό σύστημα βαθιά στις μεταρρυθμίσεις και όχι να τις θεωρεί αναγκαίο κακό. Κρίσιμο είναι το ρυθμιστικό πλαίσιο, οι εποπτικές Αρχές. Να θυμίσω ότι η εμπειρία μας με την εποπτική Αρχή των τραπεζών και της Κεφαλαιαγοράς δεν ήταν και η καλύτερη.

- Ο ρόλος που θα διαδραματίσουν οι συνδικαλιστικές οργανώσεις στους ημικρατικούς οργανισμούς στο αμέσως επόμενο διάστημα, πόσο καθοριστικός μπορεί να αποβεί; 
- Να ξεχωρίσουμε τα δύο δίκαια αιτήματα και από τα κεκτημένα δικαιώματα. Τα κεκτημένα δεν είναι πάντα δίκαια. Η μονιμότητα είναι ξεπερασμένη έννοια σε πολλούς τομείς. Επίσης μελέτες του Κέντρου Οικονομικών Ερευνών του Πανεπιστημίου δείχνουν ότι οι χαμηλόβαθμοι στον δημόσιο και ημιδημόσιο τομέα αμείβονται πολύ υψηλότερα από τον ιδιωτικό τομέα, ενώ δεν ισχύει αυτό στις ανώτερες βαθμίδες. Τι θέλουμε λοιπόν; Καλοπληρωμένους τεχνίτες και κακοπληρωμένους μηχανικούς; Αν αυτό επιδιώξουμε, θα καταλήξουμε σε μια οικονομία με όλους κακοπληρωμένους και πολλούς ανέργους.

Μου αρέσει μια στροφή από την παιδική ταινία το Βασίλειο των Ζώων: «Κάποιοι λένε φάε, αλλιώς θα φαγωθείς / Άλλοι λένε ζήσε και άσε να ζήσουν/Όμως όλοι συμφωνούν όταν μπαίνουν στην ομάδα: / Ποτέ μην παίρνεις πιο πολλά από όσα δίνεις». Αυτό πρέπει να είναι η καθοδηγητική αρχή όλων μας, η υπευθυνότητα προς το κοινωνικό σύνολο: να προσφέρουμε περισσότερα από όσα παίρνουμε, να μην αναμένουμε κάτι χωρίς να προσφέρουμε τίποτα. Δεν υπάρχουν δικαιώματα απαλλαγμένα υποχρεώσεων. Αν δεν το κατανοήσουμε αυτό, θα παραμένουμε παγιδευμένοι κάτω από τεράστια χρέη σε μια οικονομία ζόμπι.

(philenews)