Ελληνική ενεργειακή μετάβαση: Το στοίχημα της ευελιξίας και το «μάθημα» της Ισπανίας

Η δημόσια συζήτηση για το υψηλό κόστος της ηλεκτρικής ενέργειας στην Ελλάδα παραμένει στο επίκεντρο, με τα βλέμματα να στρέφονται συχνά προς την Ισπανία, όπου οι τιμές είναι αισθητά χαμηλότερες. Ωστόσο, η πραγματική αιτία της απόκλισης δεν εντοπίζεται στη λειτουργία του χρηματιστηρίου ενέργειας, αλλά στη «ραχοκοκαλιά» του ενεργειακού συστήματος κάθε χώρας: στο μείγμα παραγωγής, την αποθήκευση και τον βαθμό ευελιξίας του. Παρά τις διαφορές στις τιμές, Ελλάδα και Ισπανία λειτουργούν με τους ίδιους ευρωπαϊκούς κανόνες και τον κοινό αλγόριθμο εκκαθάρισης EUPHEMIA. 

Το πρόβλημα για την Ελλάδα έγκειται στο γεγονός ότι το φυσικό αέριο εξακολουθεί να έχει πρωταγωνιστικό ρόλο. Στο πλαίσιο του συστήματος οριακής τιμολόγησης (merit order), η τελευταία και ακριβότερη μονάδα που μπαίνει στο σύστημα για να καλύψει τη ζήτηση καθορίζει την τιμή για όλους τους συμμετέχοντες. Έτσι, όταν το φυσικό αέριο είναι απαραίτητο, το υψηλό του κόστος συμπαρασύρει ολόκληρη την αγορά, ακυρώνοντας το πλεονέκτημα των φθηνών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (ΑΠΕ). 

Η Πρόκληση της «Καμπύλης της Πάπιας» 

Η Ελλάδα αντιμετωπίζει πλέον το φαινόμενο της «Καμπύλης της Πάπιας». Κατά τις μεσημβρινές ώρες, η υπερπροσφορά από φωτοβολταϊκά οδηγεί τις τιμές σε πολύ χαμηλά επίπεδα, όμως η απόσυρση του ήλιου το βράδυ απαιτεί την άμεση ενεργοποίηση ακριβών θερμικών μονάδων. Αυτή η έλλειψη ευελιξίας προκαλεί βίαιες διακυμάνσεις τιμών και αυξάνει την εξάρτηση από το LNG. Η απάντηση στο πρόβλημα δεν είναι μόνο οι μπαταρίες και η αντλησιοταμίευση. Οι διεθνείς διασυνδέσεις αναδεικνύονται σε μια κρίσιμη μορφή «χωρικής αποθήκευσης».  Μέσω αυτών, η Ελλάδα μπορεί να εξάγει την περίσσεια καθαρής ενέργειας το μεσημέρι και να εισάγει φθηνή ενέργεια το βράδυ από γειτονικές χώρες, αξιοποιώντας τη γεωγραφική συμπληρωματικότητα των πόρων. 

Από τον Παθητικό Καταναλωτή στον Ενεργό Συμμετέχοντα 

Η μετάβαση απαιτεί επίσης την ενεργοποίηση των ίδιων των καταναλωτών. Οι ενεργειακές κοινότητες και οι μηχανισμοί Απόκρισης Ζήτησης (Demand Response) μπορούν να μετατρέψουν τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις από παθητικούς αποδέκτες τιμών σε ενεργούς παίκτες. Με τη βοήθεια ψηφιακών συμβούλων και έξυπνων δικτύων, οι χρήστες θα μπορούν να αποφασίζουν πότε τους συμφέρει να καταναλώνουν, να αποθηκεύουν ή να πωλούν ενέργεια. Καθώς το οριακό κόστος παραγωγής από ΑΠΕ τείνει προς το μηδέν, η οικονομική αξία μετατοπίζεται από την ίδια την παραγωγή στη δυνατότητα διαχείρισης της ενέργειας στον χρόνο και στον χώρο.

Και από την Ενεργειακή Αγορά που κανιβαλίζει την υπόλοιπη οικονομία, στο Μοντέλο που δίνει ευκαιρίες και κάνει προτεραιότητα την Διαχειρίσιμη, Επαρκή και Πράσινη Κατανάλωσης Ενέργειας και Φυσικών Πόρων.

Η επιτυχία της ελληνικής ενεργειακής μετάβασης δεν θα κριθεί πλέον από το πόση καθαρή ενέργεια παράγουμε, αλλά από το πόσο αποτελεσματικά μπορούμε να την αξιοποιούμε όταν αφθονεί και πώς θα τη διαχειριζόμαστε όταν σπανίζει. 

Κωνσταντίνος Νικολόπουλος, Σύμβουλος Ψηφιακής Πολιτικής, ΕΚΕΦΕ ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ

Στάθης Δεββές, Μηχανολόγος Μηχανικός, Σύμβουλος Ενεργειακής Στρατηγικής, ΕΚ ΑΘΗΝΑ