Λεωνίδας Μπακούρας: Η νέα γεωγραφία της ελληνικής εξωστρέφειας

Για δεκαετίες, η ελληνική εξωστρέφεια μετριόταν με έναν και μόνο τρόπο: τι καταφέρναμε να στείλουμε έξω. Λάδι, φρούτα, αλουμίνιο, τσιμέντο, τα διυλισμένα μας καύσιμα. Η εικόνα ήταν σαφής και, ως έναν βαθμό, παρήγορη. Έκρυβε όμως μια αλήθεια που η εποχή μας έφερε βίαια στην επιφάνεια. Πίσω από κάθε εξαγόμενο προϊόν υπάρχει ένα εισαγόμενο. Και οι πιο κρίσιμες από τις εισαγωγές μας, η ενέργεια και οι πρώτες ύλες, ήταν επί χρόνια η αχίλλειος πτέρνα της ανταγωνιστικότητάς μας.

Το 2022 το διδαχθήκαμε με τον σκληρό τρόπο. Όταν η τιμή του φυσικού αερίου εκτινάχθηκε, δεν ακρίβυνε μόνο το ρεύμα στα σπίτια. Ακρίβυναν τα ελληνικά προϊόντα στα ράφια του εξωτερικού. Μια χώρα που εξαρτάται για την ενέργεια και τα μέταλλά της από τρίτους, εξάγει στην πραγματικότητα την αδυναμία της μαζί με τα εμπορεύματά της.

Κάτι, ωστόσο, αλλάζει. Και αλλάζει γρήγορα.

Το 2025 η Ελλάδα κατέγραψε ιστορικό ρεκόρ στις εξαγωγές ηλεκτρικής ενέργειας. Οι καθαρές εξαγωγές ρεύματος ξεπέρασαν τις 3 TWh, σχεδόν δεκαπλάσιες σε σχέση με το 2024, με τη χώρα να είναι καθαρά εξαγωγική τους έντεκα από τους δώδεκα μήνες. Για πρώτη φορά, η Ελλάδα δεν αγοράζει απλώς ενέργεια από τους γείτονές της, αλλά τους πουλάει κιόλας. Δεν πρόκειται για ένα λογιστικό γεγονός, αλλά για αλλαγή ρόλου.

Την ίδια στιγμή, η Ευρώπη ξαναέγραψε τους κανόνες για τα μέταλλα. Ο Κανονισμός για τις Κρίσιμες Πρώτες Ύλες, σε ισχύ από το 2024, θέτει στόχο μέχρι το 2030 τουλάχιστον το 10% της ευρωπαϊκής κατανάλωσης να καλύπτεται από εξόρυξη εντός της Ένωσης, και κανένα στρατηγικό μέταλλο να μην εξαρτάται πάνω από 65% από την εισαγωγή από μία τρίτη χώρα.

Παράλληλα σύμφωνα με το πιο πρόσφατο δελτίο του ΙΟΒΕ για τη βιομηχανία, το 2025 η ελληνική βιομηχανική παραγωγή αυξήθηκε κατά 2,2%, πάνω από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης. Μέσα σε αυτή την εικόνα, τα ορυχεία και λατομεία ξεχώρισαν με άνοδο 8% και η παραγωγή βασικών μετάλλων με 4,9%. Δεν μιλάμε για έναν κλάδο του παρελθόντος, αλλά για έναν από τους ταχύτερα αναπτυσσόμενους κλάδους του παρόντος.

Αυτά τα παραπάνω γεγονότα, που τα παραθέτω χωριστά, λένε την ίδια ιστορία. Η ενέργεια και τα μέταλλα παύουν να αποτελούν μόνο το κόστος που πληρώνουμε για να τα παράγουμε. Γίνονται τα ίδια εξαγώγιμο αγαθό, και μάλιστα κάτι παραπάνω από αγαθό.

Γιατί όταν μια χώρα παράγει την ενέργεια και τις στρατηγικές της πρώτες ύλες, δεν εξάγει μόνο κιλοβατώρες και συμπυκνώματα μετάλλων. Εξάγει αξιοπιστία και σε έναν κόσμο που έμαθε τη λέξη «έλλειψη», η αξιοπιστία είναι το πιο ακριβό αγαθό. Αυτή είναι, κατά τη γνώμη μου, η ανώτερη μορφή εξωστρέφειας. Δεν μετριέται μόνο σε τόνους και ευρώ, αλλά σε εμπιστοσύνη.

Έχει, ταυτόχρονα και απολύτως μετρήσιμο οικονομικό αποτύπωμα. Η μελέτη κοινωνικο-οικονομικού αποτυπώματος του ΙΟΒΕ για τη μεταλλευτική δραστηριότητα στα μεταλλεία της Ελληνικός Χρυσός αποτιμά την προστιθέμενη αξία των εξαγωγών της σε περίπου 480 εκατομμύρια ευρώ τον χρόνο, ποσό που αντιστοιχεί στο 55% των ελληνικών εξαγωγών ορυκτών και στο 2,1% του συνόλου των βιομηχανικών μας εξαγωγών.

Εδώ θέλω να σταθώ, γιατί αυτό το ζήτημα αφορά άμεσα την εξαγωγική κοινότητα. Συνηθίσαμε να θεωρούμε τις εξαγωγές υπόθεση των κλάδων που γνωρίζουμε από παλιά. Η νέα πραγματικότητα ζητά όμως κάτι ευρύτερο. Ζητά να δούμε την ενέργεια και τις πρώτες ύλες ταυτόχρονα ως τη βάση πάνω στην οποία πατούν όλες οι άλλες εξαγωγές και ως εξαγωγικούς κλάδους με δικό τους βάρος. Όποιος εξαγωγέας έχει σταθερή, ανταγωνιστική παροχή ενέργειας και πρόσβαση σε εγχώριες πρώτες ύλες, ξεκινά τον διεθνή αγώνα με πλεονέκτημα.

Η Ελλάδα δεν είναι πια μόνο σταυροδρόμι αγαθών που έρχονται απ’ έξω. Γίνεται, σιγά σιγά, ένας τόπος που παράγει τα θεμέλια της δικής της και της ευρωπαϊκής ασφάλειας. Το ζητούμενο τώρα είναι ένα. Να μην το αντιμετωπίσουμε ως ευτυχή συγκυρία, αλλά ως στρατηγική που χτίζεται με σχέδιο, με συνέπεια και με τη φωνή των επιχειρήσεων να ακούγεται δυνατά στο τραπέζι των αποφάσεων.

*Ο Λεωνίδας Μπακούρας είναι ιδρυτής της MORETHESS Business Consulting, ενώ μετρά πορεία σχεδόν τριών δεκαετιών στην ελληνική ενέργεια και βιομηχανία. Διηύθυνε για πάνω από 20 χρόνια εταιρείες διανομής φυσικού αερίου (ΕΠΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ, ΕΠΑ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ, ΕΔΑ ΘΕΣΣ, ΕΔΑ Αττικής κα), με κομβικό ρόλο στη διείσδυση του φυσικού αερίου και την ενεργειακή μετάβαση από τα ρυπογόνα καύσιμα. Διετέλεσε Γενικός Διευθυντής των Μεταλλείων Θράκης (όμιλος Eldorado Gold, 2024–2026) και σήμερα από το πόστο της MORETHESS Business Consulting δραστηριοποιείται στην ενέργεια, βιομηχανία και στη στρατηγική συμβουλευτική.