Το κόστος των χαμένων ευκαιριών

«Nothing is more expensive than a missed opportunity» - Horace Jackson Brown Jr.

Παρακολουθώ το τελευταίο διάστημα τον χαριτωμένο και απλοϊκό διάλογο σχετικά με τους «πονηρούς» γείτονες μας, Βούλγαρους, οι οποίοι μας εκμεταλλεύονται αγοράζοντας την ενέργειά μας τις μεσημεριανές ώρες σχεδόν δωρεάν, την αποθηκεύουν για μερικές ώρες, και στην συνέχεια μας την μεταπωλούν το βράδυ σε δυσθεώρητες τιμές.

Για πολλά χρόνια η αποθήκευση ενέργειας ήταν το όνειρο όλων των συμμετεχόντων. Αποτελούσε το κομμάτι του πάζλ που θα έλυνε όλα τα προβλήματα, θα δικαίωνε τις επενδύσεις στις ΑΠΕ, θα παρείχε φθηνή ενέργεια στους καταναλωτές όλο το 24ώρο, θα εξάλειφε την ανάγκη εξισορρόπησης, κτλ κτλ.

Όταν πλέον οι σχετικές τεχνολογίες ωρίμασαν και έγινε εφικτό να ενταχθούν στα ηλεκτρικά μας συστήματα, στην χώρα μας δεν βιαστήκαμε. Για άλλη μια φορά ο φόβος απέναντι στις αλλαγές επικράτησε των οφελών που θα μπορούσαν όλοι να αποκομίσουν. 

Είναι χαρακτηριστικό πως στην πράξη δεν επετράπη η εγκατάσταση Σταθμών Αποθήκευσης Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΣΑΗΕ) που θα λειτουργούσαν με εμπορικούς όρους, και επιβλήθηκαν διαγωνισμοί για περιορισμένο αριθμό MW (900) και με σημαντικούς περιορισμούς και στρεβλώσεις τόσο στο εμπορικό όσο και στο λειτουργικό κομμάτι της δραστηριότητάς τους.

Το ρυθμιστικό πλαίσιο για την εισαγωγή καθαρά εμπορικών (merchant) ΣΑΗΕ ήρθε με καθυστέρηση, χαρακτηρίζεται από υπέρμετρη πολυπλοκότητα και οι όροι σύνδεσης ακόμη αναμένονται.

Το πιο ενδιαφέρον, και χαρακτηριστικό της ελληνικής πραγματικότητας, είναι πως ακόμα και για τις μπαταρίες του διαγωνισμού οι φορείς δεν ήταν έτοιμοι για την εισαγωγή τους στο Σύστημα. Παρότι στους συμμετέχοντες είχαν τεθεί συγκεκριμένα χρονικά όρια για την υλοποίηση των έργων τους, όταν αυτοί δήλωσαν ετοιμότητα, αναγκάστηκαν να παραμείνουν αδρανείς πάνω από έξι μήνες μέχρι οι φορείς να ολοκληρώσουν τα αναγκαία βήματα ώστε να γίνει εφικτή η συμμετοχή τους στην αγορά.

Την ώρα που γράφεται αυτό το άρθρο, στην χώρα μας βρίσκονται σε δοκιμαστική λειτουργία λιγότερα από 200 MW ΣΑΗΕ, ενώ βάσει των διαγωνισμών αναμένονται άλλα σχεδόν 700  MW ακόμη, κατά τους επόμενους μήνες.

Την ίδια στιγμή στην Βουλγαρία έχουν ήδη εγκατασταθεί 3.500 MW (ca. 11 GWh) η λειτουργία των οποίων κάνει αισθητή την παρουσία της τόσο στο εγχώριο σύστημα (μείωση των βραδινών peaks), όσο και στα γειτονικά οδηγώντας και σε κριτικές σαν αυτή που αρχικά αναφέρθηκε.

Στην χώρα αυτή οι αρχές επέτρεψαν την λειτουργία των merchant ΣΑΗΕ, και μέσω προγραμμάτων κεφαλαιουχικής ενίσχυσης (RESTORE) που χρηματοδοτήθηκαν από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF), οδήγησαν σε αυτή την επενδυτική έκρηξη.

Αυτό όμως που δεν αναφέρεται στην κοντόφθαλμη κριτική που ακούγεται, είναι το εντυπωσιακό οικοσύστημα που έχει δημιουργηθεί γύρω από αυτές τις επενδύσεις:

• τοπικές τεχνικές εταιρείες έχουν αποκτήσει σημαντική τεχνογνωσία στην εγκατάσταση και λειτουργία ΣΑΗΕ, 
• τοπικές εταιρείες λογισμικού έχουν δημιουργήσει πλατφόρμες, προϊόντα  για την διαχείριση των συστημάτων αυτών, 
• traders έχουν αποκτήσει τεχνογνωσία και προσφέρουν προηγμένες υπηρεσίες για την βελτιστοποίηση των ΣΑΗΕ στις αγορές, 
• νέα προϊόντα διαχείρισης κινδύνου είναι διαθέσιμα, 
• ο συνδυασμός ΑΠΕ και ΣΑΗΕ δίνει την δυνατότητα για παροχή πιο ευέλικτων προϊόντων προς του καταναλωτές

Η χώρα αυτή μέσα σε λιγότερο από 2 χρόνια, από ένα προβληματικό και πεπαλαιωμένο ηλεκτρικό σύστημα, μοιάζει να έχει αποκτήσει ένα περιφερειακό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα.

Δεν είναι δεδομένο πως όλες αυτές οι επενδύσεις θα αποδειχθούν επιτυχημένες. Η εισαγωγή ολοένα και περισσότερων συμμετεχόντων θα οδηγήσει αναπόφευκτα σε κανιβαλισμό και κατά συνέπεια στην μείωση των διαθέσιμων περιθωρίων κέρδους. Αυτό όμως είναι πρόβλημα των επενδυτών. Η διαδικασία της δημιουργικής καταστροφής θα κάνει για άλλη μια φορά τη δουλειά της, επιτρέποντας στους πιο αποτελεσματικούς να επιβιώσουν. 

Η οικονομία και η κοινωνία όμως θα έχουν ωφεληθεί από αυτή την διαδικασία. Η εφαρμογή νέων τεχνολογιών, η ανάπτυξη νέων προϊόντων και υπηρεσιών θα προσφέρουν σημαντική προστιθέμενη αξία και θα δημιουργήσουν νέες ευκαιρίες για τους συμμετέχοντες στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας.

Αυτά τα παραπάνω περιγράφουν στην πράξη το κόστος των χαμένων ευκαιριών. Ειδικά για τεχνολογίες τα οφέλη των οποίων μπορούσε κάποιος να τα δει εδώ και δεκαετίες.

Η αδυναμία να παρακολουθήσουμε τις εξελίξεις οδηγεί αναπόφευκτα σε μείωση της ανταγωνιστικότητας, καθώς καθυστερούμε στην ανάπτυξη των κατάλληλων τεχνολογιών, δεξιοτήτων, την εκπαίδευση του ανθρώπινου δυναμικού.

Δεν αξιοποιούμε τις συνέργειες που δημιουργούνται δίνοντας την δυνατότητα σε ένα δυναμικό εγχώριο οικοσύστημα να αναπτυχθεί. Αντίθετα θα αναγκαστούμε όντας late entrants να πληρώσουμε προστιθέμενη αξία σε 3^ους για να καλύψουν τις ανάγκες μας.

Έχουμε στερήσει από τους ενεργοβόρους καταναλωτές την πρόσβαση σε ευέλικτα προϊόντα που θα τους βοηθούσαν να καλύψουν αποτελεσματικά τον κίνδυνο των αγορών (market risk) που αντιμετωπίζουν.

Έχουμε στερήσει επίσης από την οικονομία μας την δυνατότητα για καινοτομία και την σημαντική προστιθέμενη αξία που αυτή φέρνει.

Πολλά από τα παραπάνω δεν είναι εύκολα μετρήσιμα. Δεν είναι εύκολο να μετρήσεις το κόστος αυτού που δεν έγινε, αλλά εθελοτυφλούμε αν πιστεύουμε πως δεν υπάρχει.

Κατά τον Horace Jackson Brown Jr. όμως, δεν υπάρχει μεγαλύτερο κόστος από αυτό των χαμένων ευκαιριών.

Φαντάζομαι πως αυτό που εννοεί δεν είναι μόνο το απόλυτο μέγεθος, αλλά το πλήθος των συνεπειών μιας τέτοιας αστοχίας.

Απέναντι σε αυτό το κόστος έχουμε την αδράνεια ενός συστήματος θεσμών και οργάνων. Ένα σύστημα που άλλες φορές είναι φοβικό απέναντι στις αλλαγές, προσπαθώντας να διατηρήσει τον έλεγχο ακόμα και όταν αυτό δεν είναι πλέον δυνατό, ή εμπεριέχει σημαντικό κόστος για την κοινωνία. Άλλες δε φορές παραμένει στο δρόμο που ακολούθησε στο παρελθόν, λειτουργώντας μηχανικά, γιατί η αλλαγή εμπεριέχει σημαντικό κόστος για το ίδιο.

Όταν δε η αδράνεια αυτή συνδυάζεται με την ψευδαίσθηση πως κεντρικές κρατικές δομές έχουν την κατάλληλη γνώση και την πληροφορία ώστε να πάρουν αποφάσεις για την κατάλληλη κατανομή και υλοποίηση σύνθετων επενδύσεων, το αποτέλεσμα είναι ένας φαύλος κύκλος χαμένων ευκαιριών.

Σε μια εποχή ραγδαίων τεχνολογικών και οικονομικών αλλαγών, είναι αναγκαίο τα εμπόδια της θεσμικής αδράνειας να ξεπεραστούν, για να αποφύγουμε να μας ξεπεράσουν για άλλη μια φορά οι εξελίξεις και να επιτρέψουμε  στα πιο δυναμικά και δημιουργικά στοιχεία της οικονομίας μας να αναπτυχθούν.

Ο Ηρόδοτος Αντωνόπουλος είναι Πρόεδρος Δ.Σ. του ΕΣΕΠΗΕ (Ελληνικός Σύνδεσμος Εμπόρων & Προμηθευτών Ηλεκτρικής Ενέργειας) 

Το άρθρο περιλαμβάνεται στον υπό έκδοση τόμο GREEK ENERGY 2026 που ετοίμασε για 15^η συνεχή χρονιά η ομάδα του energypress