Καύσωνες και ξηρασία εκτοξεύουν την ηλεκτροπαραγωγή από φυσικό αέριο στην Ευρώπη – Τι λένε παράγοντες της αγοράς

Οι επαναλαμβανόμενοι καύσωνες και οι συνθήκες ξηρασίας αναδιαμορφώνουν την ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρικής ενέργειας αυτό το καλοκαίρι, υποχρεώνοντας τις επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας σε αρκετές χώρες της Δυτικής Ευρώπης να βασιστούν περισσότερο στις μονάδες ηλεκτροπαραγωγής με φυσικό αέριο, καθώς η παραγωγή πυρηνικής ενέργειας και υδροηλεκτρικής ενέργειας δέχεται πιέσεις.

Η ηλεκτροπαραγωγή από φυσικό αέριο στην Ιταλία, την Ισπανία, τη Γαλλία, τη Βρετανία και το Βέλγιο έχει αυξηθεί κατά μέσο όρο κατά 6,59 GW αυτό το καλοκαίρι σε σύγκριση με τα μέσα επίπεδα που καταγράφηκαν τα καλοκαίρια του 2024 και του 2025, σύμφωνα με ανάλυση της Montel Analytics. Η αύξηση αντιστοιχεί σε περίπου ένα τρίτο υψηλότερη παραγωγή από φυσικό αέριο στις πέντε αγορές, αναδεικνύοντας τον αυξανόμενο ρόλο του φυσικού αερίου στην εξισορρόπηση των συστημάτων ηλεκτρικής ενέργειας κατά τις περιόδους ακραίων καιρικών συνθηκών.

Η Ιταλία και η Ισπανία έχουν καταγράψει τις μεγαλύτερες αυξήσεις σε απόλυτους όρους. Η ηλεκτροπαραγωγή από φυσικό αέριο στην Ιταλία έχει αυξηθεί κατά 3,1 GW, ή 28%, ενώ στην Ισπανία η παραγωγή έχει αυξηθεί κατά 1,61 GW, επίσης κατά 28%. Η Γαλλία παρουσιάζει τη μεγαλύτερη ποσοστιαία αύξηση, με την παραγωγή από φυσικό αέριο να ενισχύεται κατά 89%, ή κατά 0,75 GW.

Η Βρετανία και το Βέλγιο έχουν επίσης καταγράψει σημαντικές αυξήσεις, με την ηλεκτροπαραγωγή από φυσικό αέριο να αυξάνεται κατά 12% και 32%, αντίστοιχα. Οι αυξήσεις τους αντιστοιχούν σε 0,74 GW στη Βρετανία και 0,44 GW στο Βέλγιο.

Ο βαθμός έκθεσης

Η εικόνα είναι λιγότερο έντονη σε άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπου ορισμένες έχουν καταγράψει πολύ μικρότερες αυξήσεις ή ακόμη και μειώσεις στην ηλεκτροπαραγωγή από φυσικό αέριο. Οι αναλυτές επισημαίνουν ότι οι γεωγραφικές διαφορές αντανακλούν τον διαφορετικό βαθμό έκθεσης των εθνικών συστημάτων ηλεκτρικής ενέργειας στη ζέστη, την ξηρασία, τη διαθεσιμότητα πυρηνικής ενέργειας και τους υδροηλεκτρικούς πόρους.

«Πολλά μπορούν να αποδοθούν στη ζέστη [και] την ξηρασία», δήλωσε ο Rana Nag, επικεφαλής του trading desk της ελβετικής εταιρείας κοινής ωφέλειας IWB.

Η Γαλλία έχει βρεθεί ιδιαίτερα εκτεθειμένη στις ακραίες καιρικές συνθήκες, λόγω της εξάρτησής της από πυρηνικούς σταθμούς που χρησιμοποιούν ποτάμια για την ψύξη τους. Καθώς αυξάνεται η θερμοκρασία των ποταμών και μειώνονται οι παροχές τους, οι διαχειριστές μπορεί να υποχρεωθούν να περιορίσουν την παραγωγή των αντιδραστήρων, προκειμένου να τηρούνται οι περιβαλλοντικοί περιορισμοί.

Η γαλλική εταιρεία κοινής ωφέλειας EDF σχεδιάζει να μειώσει την πυρηνική της ισχύ κατά 10,7 GW την Πέμπτη, ποσότητα που αντιστοιχεί στο 16,9% του πυρηνικού της στόλου, λόγω του καύσωνα. Αυτό θα αποτελέσει αύξηση σε σχέση με τα 12,4 GW ισχύος που επηρεάζονταν την Τετάρτη και θα είναι το υψηλότερο επίπεδο περιορισμών στην πυρηνική παραγωγή που έχει καταγραφεί στη Γαλλία μέχρι στιγμής φέτος.

Οι περιορισμοί έχουν ως στόχο την προστασία των ποτάμιων οικοσυστημάτων. Οι πυρηνικοί σταθμοί που χρησιμοποιούν νερό ποταμών για ψύξη μπορεί να αντιμετωπίσουν περιορισμούς λειτουργίας όταν η θερμοκρασία του νερού γίνει υπερβολικά υψηλή ή όταν η ροή των ποταμών πέσει κάτω από τα επιτρεπόμενα επίπεδα.

Οι προκλήσεις για το σύστημα

Το αποτέλεσμα είναι να δημιουργείται μια σημαντική πρόκληση για το γαλλικό σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας. Η Γαλλία είναι συνήθως ένας από τους μεγαλύτερους παραγωγούς πυρηνικής ενέργειας στην Ευρώπη και συχνά εξάγει ηλεκτρική ενέργεια στις γειτονικές αγορές. Όταν, όμως, μειώνεται η εγχώρια πυρηνική παραγωγή, η χώρα διαθέτει λιγότερη ηλεκτρική ενέργεια για εξαγωγές, αυξάνοντας δυνητικά την πίεση στα ηλεκτρικά συστήματα του Βελγίου, της Ιταλίας και της Ισπανίας.

Ο Nag δήλωσε στο Montel ότι η μείωση της γαλλικής πυρηνικής παραγωγής πιθανότατα επηρέασε τις ροές ηλεκτρικής ενέργειας προς τις γειτονικές αγορές και συνέβαλε στη μεγαλύτερη εξάρτηση από τις μονάδες φυσικού αερίου.

Ένας ακόμη αναλυτής ενέργειας χαρακτήρισε τη Γαλλία ιδιαίτερα ευάλωτη στις υψηλές θερμοκρασίες και τις ξηρές συνθήκες, λόγω της εξάρτησης του πυρηνικού της στόλου από το νερό για την ψύξη των μονάδων. «Για τη Γαλλία, είναι δύσκολο να αποφευχθεί αυτή η αύξηση [στην ηλεκτροπαραγωγή από φυσικό αέριο], λόγω των προβλημάτων με την ψύξη μέσω των ποταμών», δήλωσε ο αναλυτής.

Η υδροηλεκτρική παραγωγή αντιμετωπίζει επίσης προβλήματα λόγω των καιρικών συνθηκών. Η παραγωγή από μονάδες συνεχούς ροής, η οποία εξαρτάται άμεσα από τις παροχές των ποταμών, έχει «μειωθεί σημαντικά παντού», σύμφωνα με τον Nag. Οι χαμηλές βροχοπτώσεις και η ξηρασία έχουν περιορίσει τη διαθεσιμότητα νερού σε μια περίοδο κατά την οποία η ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας αυξάνεται, ενισχύοντας περαιτέρω την ανάγκη για ευέλικτη παραγωγή.

Καλύπτοντας τα κενά

Οι μονάδες φυσικού αερίου είναι σε θέση να καλύψουν αυτό το κενό, καθώς μπορούν να ανταποκριθούν σχετικά γρήγορα στις μεταβολές της ζήτησης και της παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές. Αυτό έχει καταστεί ιδιαίτερα σημαντικό κατά τις βραδινές ώρες, όταν η ηλιακή παραγωγή μειώνεται την ίδια στιγμή που τα νοικοκυριά αυξάνουν τη χρήση κλιματιστικών.

Ο Alan Whitefield της Alcarbon Energy Consulting δήλωσε ότι το φυσικό αέριο χρησιμοποιείται για να «καλύψει το κενό» μεταξύ της χαμηλής προσφοράς από την ηλιακή ενέργεια και της υψηλής ζήτησης για ηλεκτρική ενέργεια λόγω κλιματισμού, κυρίως μεταξύ 18:00 και 00:00.

Το μοτίβο διαφέρει μεταξύ των χωρών. Στη Γαλλία, η μειωμένη διαθεσιμότητα πυρηνικής ενέργειας αποτελεί σημαντικό παράγοντα του βραδινού ελλείμματος ηλεκτρικής ενέργειας, με τις μονάδες φυσικού αερίου και πετρελαίου να καλούνται όλο και περισσότερο να καλύψουν το κενό. Ο Whitefield επισήμανε επίσης την αύξηση του αριθμού των κλιματιστικών στη Γαλλία, σημειώνοντας ότι η εντονότερη χρήση τους έχει αυξήσει τη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας αυτό το καλοκαίρι.

Η Ισπανία και η Ιταλία, αντίθετα, χρησιμοποιούν ήδη σε μεγάλο βαθμό ηλεκτροπαραγωγή από φυσικό αέριο κατά τη διάρκεια της ημέρας για να καλύψουν τη ζήτηση που προκαλεί η ανάγκη για ψύξη. Ως αποτέλεσμα, η πρόσθετη αύξηση της παραγωγής από φυσικό αέριο κατά τις βραδινές ώρες είναι λιγότερο έντονη.

Η επίπτωση στις τιμές

Η μεταβολή στο ενεργειακό μείγμα έχει επίσης αρχίσει να επηρεάζει τις ευρωπαϊκές τιμές ενέργειας. Το συμβόλαιο φυσικού αερίου TTF για τον πρώτο μήνα παράδοσης, που αποτελεί το σημείο αναφοράς της ευρωπαϊκής αγοράς, έχει διαμορφωθεί κατά μέσο όρο στα 54,73 ευρώ/MWh από τις αρχές Ιουλίου, σύμφωνα με στοιχεία του ICE Index που επικαλείται η Montel, έναντι 33,78 ευρώ/MWh την ίδια περίοδο πέρυσι.

Οι υψηλότερες τιμές του φυσικού αερίου, ωστόσο, δεν οφείλονται αποκλειστικά στη ζήτηση που προκαλεί ο καιρός. Οι ευρωπαϊκές αγορές αντιμετωπίζουν επίσης διαταραχές στις προμήθειες υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) από τη Μέση Ανατολή, προσπάθειες των συμμετεχόντων στην αγορά να αναπληρώσουν τα αποθέματα ενόψει του χειμώνα και, πιο πρόσφατα, αναφορές για παρατεταμένη διακοπή λειτουργίας σε νορβηγικό κοίτασμα φυσικού αερίου.

Παράλληλα, η αλληλεπίδραση μεταξύ των αγορών φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας γίνεται ολοένα και πιο εμφανής κατά τις περιόδους ακραίας ζέστης. Καθώς η παραγωγή από πυρηνική ενέργεια, υδροηλεκτρικές μονάδες και ηλιακή ενέργεια παρουσιάζει διακυμάνσεις, οι μονάδες φυσικού αερίου καλούνται να προσφέρουν ευελιξία ακριβώς τη στιγμή που η ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας βρίσκεται στο υψηλότερο επίπεδό της.

Οι ενδοημερήσιες μεταβολές των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας καταδεικνύουν το μέγεθος της πρόκλησης. Για παράδειγμα, την περασμένη Τετάρτη οι τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας στη Γερμανία στην αγορά επόμενης ημέρας, στη δημοπρασία 15 λεπτών του EPEX, διαμορφώθηκαν στο μηδέν κατά τις πρώτες απογευματινές ώρες, όταν η ηλιακή παραγωγή ήταν ισχυρή και η ζήτηση σχετικά χαμηλότερη. Ωστόσο, οι τιμές εκτινάχθηκαν σε πάνω από 460 ευρώ/MWh μεταξύ 19:45 και 20:00 ώρα Κεντρικής Ευρώπης, καθώς η ηλιακή παραγωγή μειώθηκε και η βραδινή ζήτηση αυξήθηκε.

Αυτές οι ακραίες διακυμάνσεις των τιμών δημιουργούν ισχυρό εμπορικό κίνητρο για τη λειτουργία των ευέλικτων μονάδων φυσικού αερίου κατά τις ώρες αιχμής. Οι παραγωγοί μπορούν να ανταποκρίνονται στις υψηλές τιμές θέτοντας σε λειτουργία διαθέσιμη ισχύ φυσικού αερίου, συμβάλλοντας στην εξισορρόπηση του συστήματος όταν η παραγωγή από ανανεώσιμες πηγές μειώνεται απότομα.

Η εμπειρία του φετινού καλοκαιριού καταδεικνύει επίσης μια ευρύτερη πρόκληση, καθώς τα ακραία καιρικά φαινόμενα αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη σημασία στον σχεδιασμό της ενεργειακής αγοράς. Η ανθεκτικότητα του ευρωπαϊκού συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας θα εξαρτηθεί όχι μόνο από την επέκταση της δυναμικότητας των ανανεώσιμων πηγών, αλλά και από τη διατήρηση επαρκούς ευελιξίας, διασυνδέσεων, αποθήκευσης και ελεγχόμενης παραγωγής, ώστε να αντιμετωπίζονται περίοδοι κατά τις οποίες πολλές συμβατικές και ανανεώσιμες πηγές περιορίζονται ταυτόχρονα.