Αποκωδικοποιώντας τα μέτρα της Κομισιόν για την ενεργειακή κρίση – Τι λέει για τα χρωματιστά τιμολόγια της Ελλάδας

Στο πλαίσιο των πρωτοβουλιών για στήριξη των χωρών, προκειμένου να αντιμετωπίσουν τις επιπτώσεις της ενεργειακής κρίσης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε την περασμένη εβδομάδα έναν κατάλογο εθνικών πρακτικών .

Αυτά τα μέτρα μπορούν να συμβάλουν στη μείωση του κόστους βραχυπρόθεσμα, ενισχύοντας παράλληλα την ανθεκτικότητα του ενεργειακού συστήματος της ΕΕ για το μέλλον. Ο Επίτροπος της ΕΕ για την Ενέργεια και τη Στέγαση, Νταν Γιόργκενσεν, παρουσίασε τον κατάλογο στους Υπουργούς Ενέργειας της ΕΕ κατά τη διάρκεια των συζητήσεων στη συνεδρίαση του Άτυπου Συμβουλίου Ενέργειας που πραγματοποιήθηκε στη Λευκωσία. 

Αυτό το σύνολο μέτρων αποτελεί συνέχεια της  ανακοίνωσης AccelerateEU ​​που υπέβαλε η Επιτροπή τον περασμένο μήνα και επισημαίνει 3 τομείς προτεραιότητας:

• προστασία των καταναλωτών και της βιομηχανίας και προώθηση των μακροπρόθεσμων στόχων της ΕΕ για καθαρή μετάβαση
• μέτρα για άμεση εξοικονόμηση ενέργειας και ταχεία εφαρμογή καθαρών και ενεργειακά αποδοτικών λύσεων, αυξάνοντας την ευρωπαϊκή παραγωγική ικανότητα
• ενίσχυση των επενδύσεων στην ενεργειακή απόδοση, την παραγωγή καθαρής ενέργειας και την ανταπόκριση στη ζήτηση

Το έγγραφο συγκεντρώνει μέτρα που έχουν ήδη δοκιμαστεί σε κράτη-μέλη και τα παρουσιάζει ως μοντέλα που μπορούν να αναπαραχθούν γρήγορα σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Μεταξύ αυτών και τα χρωματιστά τιμολόγια ρεύματος της Ελλάδας. Η Επιτροπή εκτιμά ότι η ταχύτερη εφαρμογή των μέτρων θα μπορούσε από μόνη της να μειώσει την ετήσια ζήτηση φυσικού αερίου κατά 10–15 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα και τη χρήση πετρελαίου κατά 15–20 εκατομμύρια τόνους ισοδυνάμου πετρελαίου.

Ένα πιο ευέλικτο και ανθεκτικό ενεργειακό σύστημα

Η πρώτη μεγάλη πρόταση της Επιτροπής επικεντρώνεται στον επανασχεδιασμό του ίδιου του ενεργειακού συστήματος ώστε να καταστεί πιο ανθεκτικό σε περιόδους κρίσης.

Ο στόχος είναι διπλός: να μειωθεί η πίεση στα ηλεκτρικά δίκτυα κατά τις ώρες αιχμής και να ενθαρρυνθούν οι καταναλωτές να μεταφέρουν την κατανάλωσή τους σε φθηνότερες και καθαρότερες χρονικές περιόδους.

Τα προτεινόμενα μέτρα περιλαμβάνουν ευρύτερη ανάπτυξη έξυπνων μετρητών, ευέλικτων συμβολαίων ηλεκτρικής ενέργειας, δυναμικής τιμολόγησης, συστημάτων απόκρισης ζήτησης, αποθήκευσης ενέργειας και έξυπνων δικτύων.

Η βασική λογική είναι απλή. Το σημερινό ενεργειακό σύστημα της Ευρώπης σχεδιάστηκε γύρω από την προβλέψιμη παραγωγή ενέργειας από ορυκτά καύσιμα. Η ανανεώσιμη ενέργεια, όμως, εξαρτάται από τις καιρικές συνθήκες. Ένα σύγχρονο σύστημα χρειάζεται επομένως καταναλωτές, επιχειρήσεις, οχήματα και μονάδες αποθήκευσης που να μπορούν να ανταποκρίνονται δυναμικά στις συνθήκες προσφοράς.

Παραδείγματα

Χώρες που ήδη εφαρμόζουν τέτοιες πρακτικές προσφέρουν παραδείγματα που η Επιτροπή φιλοδοξεί να επεκτείνει. Το Βέλγιο και η Εσθονία έχουν εισαγάγει τιμολόγια βασισμένα στην ισχύ, με στόχο να περιορίσουν την πίεση στα δίκτυα κατά τις ώρες αιχμής. Η Φινλανδία και η Σουηδία έχουν αναπτύξει σε μεγάλη κλίμακα έξυπνους μετρητές, επιτρέποντας στα νοικοκυριά να χρησιμοποιούν ευέλικτα συμβόλαια που ενθαρρύνουν την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας όταν οι τιμές είναι χαμηλές. Στην Ολλανδία, ηλεκτρικά οχήματα με αμφίδρομη φόρτιση χρησιμοποιούνται ήδη ως μικρές μονάδες αποθήκευσης που μπορούν να επιστρέφουν ηλεκτρική ενέργεια στο δίκτυο.

Προστασία των ευάλωτων νοικοκυριών χωρίς υπονόμευση της μετάβασης

Ένα από τα πιο σαφή μηνύματα της έκθεσης είναι ότι τα μέτρα έκτακτης στήριξης δεν πρέπει να υπονομεύουν τους μακροπρόθεσμους στόχους της ενεργειακής και κλιματικής μετάβασης.

Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι οι κυβερνήσεις ίσως χρειαστεί να παρέμβουν σε περιόδους εκρηκτικών αυξήσεων των τιμών. Υποστηρίζει, όμως, ότι τα μέτρα στήριξης πρέπει να είναι στοχευμένα, προσωρινά και σχεδιασμένα με τρόπο που να διατηρεί τα κίνητρα για εξοικονόμηση ενέργειας.

Οι οριζόντιες επιδοτήσεις τιμών μπορεί να προσφέρουν άμεση ανακούφιση, αλλά μπορούν επίσης να ενθαρρύνουν τη συνέχιση της κατανάλωσης ορυκτών καυσίμων και να επιβαρύνουν υπερβολικά τα δημόσια οικονομικά.

Αντί γι’ αυτό, η Επιτροπή προκρίνει πιο στοχευμένα εργαλεία όπως εισοδηματική ενίσχυση, κοινωνικά τιμολόγια, ενεργειακά κουπόνια και προσωρινές ρυθμιζόμενες τιμές που συνδέονται με όρια κατανάλωσης.

Το γαλλικό «Chèque énergie» και τα ενεργειακά κουπόνια της Ρουμανίας παρουσιάζονται ως παραδείγματα στοχευμένης στήριξης για χαμηλόμισθα νοικοκυριά. Το κοινωνικό τιμολόγιο ηλεκτρικής ενέργειας της Ισπανίας επαινείται επειδή διατηρεί τα ωριαία σήματα τιμών, ενθαρρύνοντας τους καταναλωτές να μεταφέρουν την κατανάλωση σε φθηνότερες ώρες.

Στη βιομηχανία

Σε επίπεδο βιομηχανίας, η Επιτροπή προωθεί την υπό όρους στήριξη.

Αρκετά κράτη-μέλη απαιτούν πλέον από τις επιχειρήσεις που λαμβάνουν ενισχύσεις να επενδύουν στην ενεργειακή αποδοτικότητα, στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας ή σε συστήματα απόκρισης ζήτησης. Η Αυστρία υποχρεώνει τις επιχειρήσεις που λαμβάνουν στήριξη να διαθέτουν το μεγαλύτερο μέρος της βοήθειας σε επενδύσεις ενεργειακής αποδοτικότητας ή ανανεώσιμων πηγών. Η Ιρλανδία συνέδεσε την έκτακτη ενίσχυση επιχειρήσεων με σχέδια εξοικονόμησης ενέργειας.

Ο ευρύτερος στόχος είναι η έκτακτη στήριξη να χρησιμοποιείται όχι απλώς για την απορρόφηση του κόστους, αλλά για την επιτάχυνση του διαρθρωτικού μετασχηματισμού.

Τέλος στην προνομιακή μεταχείριση των ορυκτών καυσίμων

Ανάμεσα στις πιο πολιτικά ευαίσθητες προτάσεις βρίσκεται η κατάργηση της προνομιακής μεταχείρισης των ορυκτών καυσίμων. Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι οι επιδοτήσεις και τα φορολογικά πλεονεκτήματα υπέρ των ορυκτών καυσίμων υπονομεύουν την ηλεκτροκίνηση και καθυστερούν τις επενδύσεις σε καθαρότερες εναλλακτικές λύσεις.

Ο κατάλογος καλεί επομένως τα κράτη-μέλη να καταργήσουν τις επιδοτήσεις για λέβητες ορυκτών καυσίμων, να μεταρρυθμίσουν τα φορολογικά συστήματα και να ανακατανείμουν τα κίνητρα υπέρ της ηλεκτρικής ενέργειας και της ανανεώσιμης θέρμανσης.

Παραδείγματα αποτελούν η αύξηση της φορολογίας φυσικού αερίου στην Ολλανδία με ταυτόχρονη διατήρηση σταθερών φόρων στην ηλεκτρική ενέργεια και η διακοπή επιδοτήσεων για λέβητες φυσικού αερίου στην Τσεχία.

Αυτό αντικατοπτρίζει μια βαθύτερη στρατηγική μετατόπιση.

Για δεκαετίες, τα ευρωπαϊκά φορολογικά συστήματα αντιμετώπιζαν συχνά τα ορυκτά καύσιμα ως τη φθηνότερη επιλογή. Η Επιτροπή θέλει πλέον να αντιστρέψει αυτά τα κίνητρα ώστε η ηλεκτροκίνηση και η εξηλεκτρισμένη θέρμανση να γίνουν οικονομικά ελκυστικές.

Ενδυνάμωση των καταναλωτών και αντιμετώπιση της ενεργειακής φτώχειας

Ο κατάλογος δίνει ιδιαίτερη έμφαση και στην προστασία των καταναλωτών. Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι οι εύρυθμες αγορές λιανικής ενέργειας προϋποθέτουν τη δυνατότητα των πολιτών να αλλάζουν εύκολα πάροχο, να συγκρίνουν τιμολόγια με διαφάνεια και να αποφεύγουν τη διακοπή παροχής σε περιόδους οικονομικής δυσκολίας.

Χώρες όπως η Ισπανία και η Ελλάδα έχουν εισαγάγει απλοποιημένα εργαλεία σύγκρισης και συστήματα χρωματικής κωδικοποίησης που βοηθούν τους καταναλωτές να κατανοούν καλύτερα τις προσφορές. Παράλληλα, τα κράτη-μέλη ενθαρρύνονται να θεσπίσουν προστασία απέναντι στις αποσυνδέσεις.

Η Ισπανία ήδη απαγορεύει τη διακοπή ηλεκτροδότησης σε ορισμένα ευάλωτα νοικοκυριά. Στην Ολλανδία, οι δήμοι λαμβάνουν έγκαιρα ειδοποιήσεις για απλήρωτους λογαριασμούς και προσφέρουν προληπτικά βοήθεια για τη διαχείριση χρεών πριν υπάρξει διακοπή παροχής.

Ο ευρύτερος στόχος της Επιτροπής είναι να συνδυάσει τον ανταγωνισμό της αγοράς με ισχυρές κοινωνικές δικλίδες προστασίας.

Επιτάχυνση της ανάπτυξης καθαρών τεχνολογιών

Ένα μεγάλο τμήμα της έκθεσης επικεντρώνεται στις τεχνολογίες που μπορούν να μειώσουν γρήγορα την κατανάλωση ορυκτών καυσίμων. Η Επιτροπή θεωρεί ότι τα φωτοβολταϊκά, οι αντλίες θερμότητας, οι έξυπνοι θερμοστάτες, οι ενεργειακά αποδοτικές συσκευές, οι μπαταρίες και τα δίκτυα τηλεθέρμανσης αποτελούν ώριμες τεχνολογίες που μπορούν να προσφέρουν άμεσα οφέλη.

Ο κατάλογος προωθεί φορολογικά κίνητρα, επιδοτήσεις, ταχύτερες αποσβέσεις και απλοποιημένες διοικητικές διαδικασίες για να επιταχυνθεί η υιοθέτησή τους.

Οι φορολογικές εκπτώσεις της Ισπανίας για ανακαινίσεις κτιρίων και ηλεκτρικά οχήματα, η μείωση του ΦΠΑ σε φωτοβολταϊκά και αντλίες θερμότητας στο Βέλγιο και το δικαίωμα των ενοικιαστών στη Γερμανία να εγκαθιστούν φωτοβολταϊκά μπαλκονιού παρουσιάζονται ως πρότυπα.

Η Επιτροπή δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα και στη θέρμανση και ψύξη.

Οι αντλίες θερμότητας αναδεικνύονται σε κεντρική τεχνολογία της στρατηγικής, καθώς μπορούν να μειώσουν δραστικά την κατανάλωση φυσικού αερίου στα κτίρια.

Το γαλλικό «Ταμείο Θερμότητας», οι επιδοτήσεις αντικατάστασης λεβήτων στην Αυστρία και οι φορολογικές εκπτώσεις για αντλίες θερμότητας στην Πολωνία παρουσιάζονται ως παραδείγματα που μπορούν να επεκταθούν σε όλη την Ευρώπη.

Ο ευρύτερος στόχος δεν είναι μόνο η απανθρακοποίηση. Είναι και η ενεργειακή κυριαρχία.

Κάθε νοικοκυριό που εγκαθιστά αντλία θερμότητας, φωτοβολταϊκά ή ενεργειακά αποδοτικές συσκευές μειώνει την έκθεση της Ευρώπης στις εισαγωγές καυσίμων και στις διεθνείς διακυμάνσεις τιμών.

Η άνοδος των ενεργειακών κοινοτήτων

Μία από τις πιο μετασχηματιστικές ιδέες του καταλόγου αφορά τις ενεργειακές κοινότητες και τη συλλογική αυτοκατανάλωση. Η Επιτροπή θεωρεί ότι η τοπική παραγωγή ενέργειας μπορεί να εκδημοκρατίσει την ενεργειακή μετάβαση και να διανείμει πιο δίκαια τα οικονομικά της οφέλη. Στο πλαίσιο αυτού του μοντέλου, πολίτες, δήμοι, αγρότες και μικρομεσαίες επιχειρήσεις μπορούν να παράγουν, να καταναλώνουν και να μοιράζονται συλλογικά ανανεώσιμη ηλεκτρική ενέργεια.

Οι εξαιρέσεις από τέλη δικτύου για αυτοκατανάλωση στην Πορτογαλία και η ταχεία ανάπτυξη ενεργειακών κοινοτήτων στην Αυστρία παρουσιάζονται ως παραδείγματα των αποτελεσμάτων που μπορεί να φέρει ένα υποστηρικτικό ρυθμιστικό και χρηματοδοτικό πλαίσιο.

Τα ισπανικά «Γραφεία Μετασχηματισμού Κοινοτήτων» αναδεικνύουν και μία ακόμη σημαντική πτυχή της στρατηγικής: τη δημιουργία τοπικής τεχνογνωσίας και ενημέρωσης.

Η Επιτροπή κατανοεί ότι η τεχνολογική ανάπτυξη από μόνη της δεν αρκεί. Οι κοινότητες χρειάζονται οργανωτική στήριξη, νομική καθοδήγηση και πρόσβαση σε χρηματοδότη

Επαναπροσδιορίζοντας τις Ευρωπαϊκές Μεταφορές

Οι μεταφορές παραμένουν ένας από τους πιο εξαρτημένους από το πετρέλαιο τομείς της Ευρώπης. Οι προτάσεις της Επιτροπής επιδιώκουν, επομένως, να μειώσουν την εξάρτηση από το αυτοκίνητο, να επεκτείνουν τις δημόσιες μεταφορές και να επιταχύνουν την ηλεκτροκίνηση.

Το Deutschland-Ticket της Γερμανίας και τα προγράμματα μειωμένου κομίστρου στις δημόσιες μεταφορές της Ισπανίας αναφέρονται ως επιτυχημένα παραδείγματα πολιτικών προσιτής κινητικότητας, ικανών να μειώσουν ταυτόχρονα την κατανάλωση καυσίμων και τις εκπομπές ρύπων. Η έκθεση ενθαρρύνει επίσης επενδύσεις σε ποδηλατικές υποδομές, συστήματα κοινής χρήσης αυτοκινήτων και κίνητρα για ηλεκτρικά οχήματα.

Το πρόγραμμα κοινωνικής μίσθωσης ηλεκτρικών οχημάτων της Γαλλίας είναι ιδιαίτερα αξιοσημείωτο, επειδή συνδέει την οικονομική προσιτότητα με το ευρωπαϊκό βιομηχανικό περιεχόμενο, συνδυάζοντας ουσιαστικά τη βιομηχανική πολιτική με την κοινωνική πολιτική.

Ο κατάλογος υποστηρίζει περαιτέρω την ανάπτυξη βιώσιμων αεροπορικών και ναυτιλιακών καυσίμων, αναγνωρίζοντας ότι η αεροπορία και η ναυτιλία παραμένουν μεταξύ των δυσκολότερων τομέων για απανθρακοποίηση.