Πώς οι πόλεμοι του Τραμπ εκτοξεύουν τις ρωσικές εξαγωγές πετρελαίου

Ο πόλεμος που εξαπέλυσαν εναντίον του Ιράν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ κλιμακώνεται ραγδαία και είναι δύσκολο να προβλεφθεί πώς θα εξελιχθούν τα γεγονότα. Ωστόσο, αυτό που είναι ήδη βέβαιο είναι ότι ένας από τους βασικούς χαμένους των εχθροπραξιών θα είναι η Κίνα. Το 2025 περίπου το ένα πέμπτο των εισαγωγών πετρελαίου της Κίνας προερχόταν από το Ιράν και τη Βενεζουέλα — η οποία επίσης βρέθηκε πρόσφατα αντιμέτωπη με αμερικανική επέμβαση. Τώρα που αυτές οι προμήθειες έχουν τεθεί σε κίνδυνο, ο βασικός ωφελημένος είναι η Ρωσία, η οποία είναι έτοιμη να αυξήσει τις εξαγωγές πετρελαίου προς την Κίνα.

Δεν υπάρχουν επίσημα στατιστικά στοιχεία για την εξάρτηση της Κίνας από το ιρανικό και το βενεζουελάνικο πετρέλαιο, καθώς οι περισσότερες παραδόσεις πραγματοποιούνταν κρυφά λόγω των δυτικών κυρώσεων. Ωστόσο, έμμεσες εκτιμήσεις δείχνουν ότι οι δύο αυτές χώρες αντιπροσώπευαν περίπου το 17–18% των συνολικών εισαγωγών πετρελαίου της Κίνας μέχρι τα τέλη του 2025.

Λόγω αυτών των ίδιων κυρώσεων, τόσο η Βενεζουέλα όσο και το Ιράν παρείχαν στην Κίνα πετρέλαιο με σημαντική έκπτωση. Το επιχειρηματικό μοντέλο πολλών ανεξάρτητων κινεζικών διυλιστηρίων στον νότο της χώρας βασιζόταν στη διύλιση αυτού του βαρέος και σχετικά φθηνού αργού πετρελαίου. Για να διατηρηθούν αυτές οι ροές, δημιουργήθηκε μια πολύπλοκη υποδομή παράκαμψης των κυρώσεων, από τη χρήση ενός "σκιώδους" στόλου έως μεταφορές φορτίων από πλοίο σε πλοίο σε διεθνή ύδατα και την επακόλουθη νομιμοποίηση αυτού του φορτίου μέσω λιμανιών στη Μαλαισία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Ομάν.

Τώρα οι ιρανικές προμήθειες θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν την ίδια τύχη που έπληξε τις βενεζουελάνικες προμήθειες τους τελευταίους δύο μήνες. Το 2025, οι συνολικές εξαγωγές πετρελαίου της Βενεζουέλας ανήλθαν περίπου σε 0,9 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα, εκ των οποίων πάνω από το 80% κατευθυνόταν προς την Κίνα. Ένα σημαντικό μέρος αυτού χρησιμοποιούνταν για την αποπληρωμή του χρέους της Βενεζουέλας προς την Κίνα. Οι κύριοι αγοραστές ήταν μικρά κινεζικά διυλιστήρια συνηθισμένα να επεξεργάζονται βαρύ, υψηλής περιεκτικότητας σε θείο και φθηνό αργό πετρέλαιο.

Μετά την αμερικανική επέμβαση στις αρχές του έτους, η οποία οδήγησε στη σύλληψη του προέδρου της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο από αμερικανικές δυνάμεις, οι νέες αποστολές έχουν σχεδόν σταματήσει και τα κινεζικά φορτία είτε επιστρέφονται είτε εκτρέπονται αλλού. Η Ουάσινγκτον υποστηρίζει ότι όλες οι εξαγωγές της Βενεζουέλας πρέπει πλέον να γίνονται "μέσω νόμιμων καναλιών" και μεταπωλεί μέρος του βενεζουελάνικου πετρελαίου που αγόρασε — συμπεριλαμβανομένου και προς την Κίνα.

Τα ανεξάρτητα κινεζικά διυλιστήρια προετοιμάζονται να στραφούν σε βαριές ποιότητες πετρελαίου από το Ιράν, τη Ρωσία και τον Καναδά στο δεύτερο τρίμηνο. Ωστόσο, τώρα που το μέλλον των ιρανικών προμηθειών είναι επίσης αβέβαιο, αυτό θα γίνει πιο δύσκολο.

Ακόμη και μια πλήρης διακοπή των ιρανικών και βενεζουελάνικων εξαγωγών δεν θα οδηγήσει σε άμεση κρίση στην Κίνα, αλλά θα τινάξει στον αέρα το μοντέλο τιμολόγησης πάνω στο οποίο βασίζονται ολόκληρα τμήματα της κινεζικής οικονομίας, όπως τα προαναφερθέντα μικρά διυλιστήρια, τα οποία αποτελούν περίπου το ένα τέταρτο της συνολικής κινεζικής διύλισης πετρελαίου.

Η Κίνα μπορεί να αντικαταστήσει τους χαμένους όγκους αυξάνοντας τις εισαγωγές από τη Σαουδική Αραβία, το Ιράκ, τη Ρωσία, τη Βραζιλία και τις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά αυτές θα είναι ακριβότερες και συχνά λιγότερο κατάλληλες ως προς την ποιότητά τους, κάτι που θα σημαίνει αυτόματα συμπίεση των περιθωρίων κέρδους, υψηλότερες εγχώριες τιμές και μειωμένη ανταγωνιστικότητα των ενεργοβόρων εξαγωγών.

Υπάρχουν επίσης ορισμένες λιγότερο άμεσα ορατές απώλειες με τη μορφή των μακροπρόθεσμων κινεζικών επενδύσεων στις δύο χώρες. Ο συνολικός όγκος των κινεζικών δανείων και επενδύσεων στη Βενεζουέλα εκτιμάται σε 50–60 δισεκατομμύρια δολάρια, εκ των οποίων περίπου 10–15 δισεκατομμύρια είναι δάνεια εξασφαλισμένα με προμήθειες πετρελαίου. Αυτό σημαίνει ότι ένα σημαντικό μέρος του πετρελαίου στο οποίο το Πεκίνο υπολόγιζε ως αποπληρωμή χρέους είτε δεν θα φτάσει ποτέ στην Κίνα είτε μεταπωλείται με αμερικανική εμπλοκή.

Τα αντίστοιχα μεγέθη για το Ιράν είναι σημαντικά χαμηλότερα. Οι κινεζικές επενδύσεις στο Ιράν από το 2005 έως το 2025 ανήλθαν μόλις σε 4,7 δισεκατομμύρια δολάρια. Το βασικό εμπόδιο για περαιτέρω επενδύσεις είναι οι δυτικές κυρώσεις: οι κινεζικές εταιρείες δεν θέλουν να αναλάβουν το ρίσκο. Για να γίνουν τα πράγματα χειρότερα, αντί να προστατεύουν από αμερικανική επέμβαση, οι κινεζικές επενδύσεις στην πραγματικότητα αυξάνουν την πιθανότητά της, δεδομένης της ανοιχτά εκφρασμένης φιλοδοξίας της σημερινής αμερικανικής κυβέρνησης να περιορίσει την Κίνα.

Από τους δέκα μεγαλύτερους προμηθευτές πετρελαίου της Κίνας, δύο έχουν ήδη αποκλειστεί, ενώ άλλοι πέντε (Σαουδική Αραβία, Ομάν, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Κουβέιτ και Μαλαισία) είναι στενοί σύμμαχοι των Ηνωμένων Πολιτειών. Οι τρεις που απομένουν είναι η Ρωσία, το Ιράκ και η Βραζιλία. Ο Τραμπ αναζητά αφορμή για αντιπαράθεση με τη Βραζιλία, αλλά το μερίδιό της στις κινεζικές εισαγωγές είναι μικρό: περίπου 4–5%.

Το Ιράκ προμηθεύει περίπου το 10% των συνολικών εισαγωγών πετρελαίου της Κίνας τα τελευταία χρόνια. Μέχρι το 2023, οι κινεζικές επενδύσεις στο Ιράκ είχαν φτάσει τα 34 δισεκατομμύρια δολάρια, σχεδόν το 90% των οποίων αφορούσε τον ενεργειακό τομέα. Το 2025, κινεζικές εταιρείες κατείχαν το 7,3% των μετοχών σε αδειοδοτημένα έργα πετρελαίου και φυσικού αερίου στο Ιράκ, σε σύγκριση με 1,8% που κατείχαν αμερικανικές εταιρείες. Δεδομένου ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν διατηρήσει ισχυρή επιρροή στον τομέα της ασφάλειας του Ιράκ μετά την εισβολή του 2003, ο Τραμπ θα μπορούσε εύκολα να υποστηρίξει ότι χιλιάδες Αμερικανοί στρατιώτες πέθαναν "απελευθερώνοντας το Ιράκ από την τυραννία του Σαντάμ Χουσεΐν", να κατηγορήσει τη Βαγδάτη για "αχαριστία" και να ξεκινήσει εκστρατεία πιέσεων απαιτώντας να επανεξετάσει τη συνεργασία της με το Πεκίνο.

Ήταν όμως η Ρωσία που μέχρι το 2025 είχε γίνει ο αδιαμφισβήτητος ηγέτης στις κινεζικές εισαγωγές πετρελαίου, αντιπροσωπεύοντας το 17,5%. Κατά συνέπεια, η Μόσχα αναδεικνύεται σε έναν από τους βασικούς ωφελημένους των επεμβάσεων του Τραμπ στη Βενεζουέλα και το Ιράν. Θα μπορούσε κάλλιστα να ανακατευθύνει μέρος των εξαγωγών πετρελαίου της από την Ινδία προς την Κίνα, μειώνοντας ταυτόχρονα την αμερικανική πίεση προς το Νέο Δελχί και υποστηρίζοντας το Πεκίνο. Αυτή η ανακατανομή έχει ήδη ξεκινήσει μετά τη μείωση των βενεζουελάνικων προμηθειών και τώρα είναι πιθανό να επιταχυνθεί.

Οι επεμβάσεις του Τραμπ δίνουν στη Μόσχα την ευκαιρία να επαναβεβαιώσει το βασικό επιχείρημα πίσω από τη ρωσοκινεζική προσέγγιση: ότι οι θαλάσσιες οδοί για την προμήθεια πόρων προς την Κίνα θα μπορούσαν να διακοπούν ανά πάσα στιγμή από τις Ηνωμένες Πολιτείες, οπότε η μόνη αξιόπιστη επιλογή είναι οι αγωγοί και οι χερσαίοι δρόμοι από τη Ρωσία. Το έργο του αγωγού φυσικού αερίου "Δύναμη της Σιβηρίας 2", το οποίο συμφωνήθηκε τελικά σε πολιτικό επίπεδο τον Σεπτέμβριο του 2025, θα μπορούσε να επιταχυνθεί. Είναι επίσης πιθανό ότι και άλλες πρωτοβουλίες υποδομών θα λάβουν πλέον μεγαλύτερη προσοχή, όπως ένα κοινό πρόγραμμα μεταξύ των Ρωσικών Σιδηροδρόμων και των Μογγολικών Σιδηροδρόμων που θα αυξήσει την ετήσια δυναμικότητα μεταφοράς του διαδρόμου μέσω Μογγολίας σε 50 εκατομμύρια τόνους έως το 2030.

Εάν η κυβέρνηση Τραμπ σκοπεύει πραγματικά να αποσπάσει έναν προς έναν τους βασικούς εταίρους της Κίνας, τότε κάθε τέτοια "νίκη" έναντι ενός προμηθευτή πόρων προς την Κίνα θα ενισχύει τη θέση της Ρωσίας, καθώς αυτή είναι ικανή να παρέχει εμπορικές ποσότητες σχεδόν οποιουδήποτε πόρου. Σε λιγότερο ταραχώδεις εποχές, το Πεκίνο μπορούσε να διαφοροποιεί τις προμήθειές του, αλλά μπροστά σε μια αυξανόμενη αντιπαράθεση υπάρχουν όλο και περισσότερα κίνητρα να επιλεγεί η ασφαλέστερη επιλογή: δηλαδή η Ρωσία, η οποία όχι μόνο διαθέτει άφθονα αποθέματα μεγάλης ποικιλίας πόρων, αλλά είναι επίσης σε θέση να εγγυηθεί τη σταθερότητα των προμηθειών μέσω της γεωγραφίας της και της πυρηνικής της ομπρέλας.

(carnegie, capital.gr)