Κοινή έκθεση ENTSO-E και DSO «δείχνει» στους Διαχειριστές τη νέα στρατηγική για τα ευρωπαϊκά δίκτυα – Επι τάπητος τα «ψηφιακά δίδυμα» και η ευελιξία με επίκεντρο τον πελάτη

Το ευρωπαϊκό ηλεκτρικό σύστημα βρίσκεται αντιμέτωπο με πρωτοφανείς πιέσεις. Η ταχεία ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, η εξηλεκτρισμένη μετακίνηση και θέρμανση, οι ολοένα και πιο ενεργοί καταναλωτές, καθώς και η αυξανόμενη συχνότητα ακραίων καιρικών φαινομένων δοκιμάζουν ένα δίκτυο που σχεδιάστηκε σε μεγάλο βαθμό για μια διαφορετική εποχή. Σε αυτό το πλαίσιο, μια νέα κοινή έκθεση του ENTSO-E και του DSO Entity υποστηρίζει ότι τα ψηφιακά δίδυμα – τα οποία μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν πειραματικά ή θεωρητικά – είναι πλέον έτοιμα να διαδραματίσουν έναν πρακτικό και επιχειρησιακό ρόλο στον τρόπο με τον οποίο η Ευρώπη σχεδιάζει και λειτουργεί το ηλεκτρικό της σύστημα.

Τα ψηφιακά δίδυμα (digital twins) είναι δυναμικές, εικονικές αναπαραστάσεις φυσικών αντικειμένων, συστημάτων ή διεργασιών σε πραγματικό χρόνο. Συνδέονται με το φυσικό τους αντίστοιχο μέσω αισθητήρων (IoT) και δεδομένων, επιτρέποντας την προσομοίωση, την παρακολούθηση, την ανάλυση και τη βελτιστοποίηση της λειτουργίας τους, χρησιμοποιώντας τεχνητή νοημοσύνη (AI) και machine learning.

Προτάσεις

Η έκθεση, που δημοσιεύθηκε στις 5 Φεβρουαρίου 2026, παρουσιάζει μια σειρά από συγκεκριμένες, υλοποιήσιμες περιπτώσεις χρήσης ψηφιακών διδύμων για τους Διαχειριστές Συστημάτων Μεταφοράς (TSO) και τους Διαχειριστές Συστημάτων Διανομής (DSO). Αντί να επικεντρώνεται σε αφηρημένα οράματα για το μέλλον, εντοπίζει συγκεκριμένα κενά στο σημερινό σύστημα και δείχνει πώς συντονισμένες λύσεις ψηφιακών διδύμων μπορούν να συμβάλουν στην κάλυψή τους.

Στον πυρήνα της, η έκθεση αντανακλά ένα κοινό συμπέρασμα των ευρωπαϊκών διαχειριστών μεταφοράς και διανομής: η ενεργειακή μετάβαση δεν μπορεί να διαχειριστεί αποτελεσματικά μέσω κατακερματισμένων δεδομένων, απομονωμένων μελετών και ασύνδετης λήψης αποφάσεων. Τα ψηφιακά δίδυμα, όταν αναπτύσσονται συνεργατικά σε όλα τα επίπεδα τάσης και πέρα από τα εθνικά σύνορα, προσφέρουν τη δυνατότητα μετάβασης από μια αντιδραστική λειτουργία των δικτύων σε μια προγνωστική και προληπτική διαχείριση.

Από αποσυνδεδεμένες διαδικασίες σε ολοκληρωμένα συστήματα

Η έκθεση επισημαίνει τρεις ευρείες περιοχές στις οποίες οι σημερινές πρακτικές υστερούν. 

• Πρώτον, η ευελιξία των καταναλωτών – από ηλεκτρικά οχήματα και αντλίες θερμότητας έως μπαταρίες και απόκριση ζήτησης – εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται ως ένα σύνολο αποσυνδεδεμένων διαδικασιών. Η ορατότητα στα δίκτυα χαμηλής τάσης παραμένει περιορισμένη, ενώ οι διεπαφές μεταξύ aggregators, DSO και TSO είναι συχνά ασαφείς ή ασυνεπείς μεταξύ χωρών.
• Δεύτερον, ο σχεδιασμός των δικτύων συνεχίζει να υποφέρει από την έλλειψη τομεακής σύζευξης και ευθυγράμμισης μεταξύ των διαχειριστών. Παρότι οι κατανεμημένοι ενεργειακοί πόροι θα μπορούσαν να υποστηρίξουν την ανθεκτικότητα, αυτές οι επιλογές παραμένουν σε μεγάλο βαθμό ανεκμετάλλευτες ή ανεξερεύνητες σε πολλές περιοχές.
• Τρίτον, οι αξιολογήσεις επιχειρησιακής ασφάλειας πραγματοποιούνται συνήθως ως απομονωμένες, εκτός σύνδεσης μελέτες. Αυτό περιορίζει τη δυνατότητα συνεχούς, σε πραγματικό χρόνο, συντονισμού μεταξύ TSO και DSO, τη στιγμή που η συμφόρηση, τα προβλήματα τάσης και οι προκλήσεις ευστάθειας επεκτείνονται ολοένα και περισσότερο σε πολλαπλά επίπεδα τάσης.

Η έκθεση ομαδοποιεί τις προτεινόμενες λύσεις ψηφιακών διδύμων σε τρεις πυλώνες, καθένας από τους οποίους, στοχεύει στην αντιμετώπιση ενός από αυτά τα συστημικά κενά.

Στο επίκεντρο οι καταναλωτές 

Ο πυλώνας 1 επικεντρώνεται στους καταναλωτές, τις αγορές, τα δεδομένα και την ανταλλαγή πληροφοριών. Κεντρικός της στόχος είναι να καταστεί δυνατή η ενεργή συμμετοχή των καταναλωτών σε ρητές αγορές ευελιξίας, ενώ ταυτόχρονα να βελτιωθεί δραστικά η ορατότητα του δικτύου σε όλα τα επίπεδα τάσης.

Η βασική περίπτωση χρήσης αυτής της συστάδας, UC1, έχει σχεδιαστεί ώστε να επιτρέπει στους συγκεντρωτές να διαχειρίζονται και να αποτιμούν την ευελιξία των καταναλωτών για όλους τους τύπους τεχνολογιών, μέσω τυποποιημένων διεπαφών ψηφιακών διδύμων. Με τον συνδυασμό δεδομένων σε πραγματικό χρόνο και προηγμένων αναλύσεων, η προσέγγιση αυτή θα επιτρέπει την αξιολόγηση και εμπορία της ευελιξίας με συνεπή και διαφανή τρόπο.

Η υλοποίηση προβλέπεται να είναι σταδιακή. Σε εθνικό επίπεδο, βασικές λύσεις ψηφιακών διδύμων θα μπορούσαν να υποστηρίξουν τοπικές αγορές ευελιξίας και βελτιωμένο συντονισμό μεταξύ DSO και συγκεντρωτών. Με την πάροδο του χρόνου, αυτές θα μπορούσαν να εξελιχθούν σε πλήρως ολοκληρωμένες ευρωπαϊκές πλατφόρμες, ικανές να υποστηρίζουν αυτοματοποιημένες, διασυνοριακές συναλλαγές ευελιξίας. Σύμφωνα με την έκθεση, μια τέτοια εναρμόνιση είναι απαραίτητη εάν η ευελιξία των καταναλωτών πρόκειται να κλιμακωθεί από πιλοτικά έργα σε έναν ουσιαστικό πόρο του συστήματος.

Σχεδιασμός για το μέλλον και όχι για το παρελθόν

Ο πυλώνας 2 αφορά τον σχεδιασμό του συστήματος, τη μελλοντική ευελιξία και τη διαχείριση του κύκλου ζωής των παγίων. Εδώ, η προτεραιότητα είναι η χρήση προγνωστικών αναλύσεων για την υποστήριξη προληπτικών επενδύσεων, τη βελτιστοποίηση της ικανότητας φιλοξενίας και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας.

Η περίπτωση χρήσης UC2.1 προτείνει ένα κοινό περιβάλλον ψηφιακού διδύμου για τον από κοινού σχεδιασμό TSO–DSO. Μέσω της κοινής χρήσης δεδομένων, της ευθυγράμμισης παραδοχών και της εφαρμογής μεθοδολογιών βασισμένων σε σενάρια, οι διαχειριστές θα μπορούσαν να προβλέπουν καλύτερα πού απαιτούνται ενισχύσεις δικτύου – και πού η ευελιξία ή οι «έξυπνες» λύσεις μπορούν να αναβάλουν ή να αποφύγουν δαπανηρές επενδύσεις. Η έκθεση υποστηρίζει ότι αυτή η προσέγγιση θα μπορούσε να βελτιώσει σημαντικά την ικανότητα φιλοξενίας, μειώνοντας παράλληλα τον κίνδυνο αδρανών επενδύσεων.

Ο UC2.2 μετατοπίζει την έμφαση στην ανθεκτικότητα έναντι γεγονότων μεγάλης επίπτωσης αλλά χαμηλής συχνότητας, όπως τα ακραία καιρικά φαινόμενα ή οι εκτεταμένες τεχνικές βλάβες. Χρησιμοποιώντας ψηφιακά δίδυμα για τη μοντελοποίηση και προσομοίωση συντονισμένων στρατηγικών αποκατάστασης, οι διαχειριστές θα μπορούσαν να δοκιμάσουν πώς οι κατανεμημένοι ενεργειακοί πόροι μπορούν να υποστηρίξουν ταχύτερη και αποτελεσματικότερη επαναφορά του συστήματος.

Τα κέντρα ελέγχου του μέλλοντος

Ο τρίτος πυλώνας επικεντρώνεται στη λειτουργία του συστήματος, στη δυναμική του και στην εξέλιξη των κέντρων ελέγχου. Προτεραιότητα εδώ είναι η ενίσχυση της πρόβλεψης και της συγκέντρωσης δεδομένων, η διευκόλυνση συντονισμένων αναλύσεων ασφάλειας και η παροχή κοινών εργαλείων υποστήριξης αποφάσεων.

Η περίπτωση χρήσης UC3 αφορά τον συντονισμένο έλεγχο ασφάλειας μεταξύ TSO και DSO για τη διαχείριση συμφόρησης, τον έλεγχο τάσης και τη δυναμική ευστάθεια. Αρχικά, αυτό μπορεί να περιλαμβάνει ασφαλή ανταλλαγή δεδομένων και προσομοιώσεις εκτός σύνδεσης. Μακροπρόθεσμα, το όραμα είναι η δημιουργία ομοσπονδιακών ευρωπαϊκών πλατφορμών για συντονισμό σε πραγματικό χρόνο και σε διασυνοριακό επίπεδο.

Από το όραμα στην υλοποίηση

Η έκθεση υπογραμμίζει ότι, παρότι τα ψηφιακά δίδυμα προσφέρουν μεγάλες δυνατότητες, η τεχνολογία από μόνη της δεν αρκεί. Για να μετατραπούν αυτές οι περιπτώσεις χρήσης σε επιχειρησιακή πραγματικότητα, οι διαχειριστές πρέπει να ορίσουν σαφείς λειτουργικές και μη λειτουργικές απαιτήσεις ολοκλήρωσης, όπως η ποιότητα των δεδομένων, η κυβερνοασφάλεια, η διαλειτουργικότητα και η διακυβέρνηση.

Συνολικά, η έκθεση τοποθετεί τα ψηφιακά δίδυμα ως βασικό εργαλείο για ένα πιο ανθεκτικό, ευέλικτο και συνεργατικό ευρωπαϊκό ηλεκτρικό σύστημα, ικανό να ανταποκριθεί στις σημερινές αλλά και στις μελλοντικές προκλήσεις της ενεργειακής μετάβασης