Ανασκόπηση: Η Ευρώπη βάζει στην πρώτη γραμμή την ανάπτυξη των ενεργειακών δικτύων – Χαράζονται νέες ενεργειακές λεωφόροι, κάποιες εκ των οποίων ενδιαφέρουν άμεσα την Ελλάδα

Το 2025 καταγράφηκε ως έτος καμπής για την ευρωπαϊκή ενεργειακή πολιτική, καθώς η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έφερε στο προσκήνιο το «Πακέτο για τα Δίκτυα», αναγνωρίζοντας ότι η ενεργειακή μετάβαση κινδυνεύει να «κολλήσει» στα δίκτυα. Η νέα πρωτοβουλία σηματοδοτεί μια στροφή από την έμφαση στην παραγωγή προς την αναβάθμιση των υποδομών, αντιμετωπίζοντας τα δίκτυα ως στρατηγικό πυλώνα της Ενεργειακής Ένωσης.

Η Επιτροπή εκτιμά ότι θα χρειαστούν 1,2 τρισεκατομμύρια ευρώ στα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας της ΕΕ έως το 2040, συμπεριλαμβανομένων 730 δισεκατομμυρίων ευρώ μόνο για τα δίκτυα διανομής και 240 δισεκατομμυρίων ευρώ για τα δίκτυα υδρογόνου. Ως εκ τούτου, απαιτούνται σημαντικές επενδύσεις για να διασφαλιστεί ότι τα δίκτυά μας είναι κατάλληλα για το μέλλον και να επιτευχθεί κλιματική ουδετερότητα έως το 2050. 

Η ανάπτυξη δικτύων μπορεί να προσφέρει πραγματική προστιθέμενη αξία και εξοικονόμηση κόστους για τους Ευρωπαίους: η επένδυση 5 δισ. ευρώ θα μειώσει το κόστος του συστήματος κατά 8 δισ. ευρώ, δημιουργώντας καθαρό οικονομικό κέρδος 3 δισ. ευρώ. Η ενισχυμένη ολοκλήρωση της αγοράς θα μπορούσε να οδηγήσει σε ετήσια εξοικονόμηση κόστους ύψους 40 δισ. ευρώ, ενώ η τόνωση του διασυνοριακού εμπορίου ηλεκτρικής ενέργειας κατά 50 % θα μπορούσε να αυξήσει την ετήσια αύξηση του ΑΕΠ της ΕΕ κατά περίπου 18 δισ. ευρώ έως το 2030.

Αντίστροφα, η Κομισιόν κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για το κόστος της αδράνειας. Σε ένα σενάριο μερικώς διασυνδεδεμένης αγοράς, το κόστος από τη συμφόρηση των δικτύων εκτιμάται ότι θα εκτοξευθεί από 5,2 δισ. ευρώ το 2022 στα 26 δισ. ευρώ έως το 2030, ενώ οι περικοπές «πράσινης» ηλεκτρικής ενέργειας θα μπορούσαν να φτάσουν τις 310 TWh, σχεδόν το ήμισυ της κατανάλωσης του 2023.

Κεντρικό στοιχείο του Πακέτου για τα Δίκτυα αποτελεί η χάραξη οκτώ ευρωπαϊκών ενεργειακών λεωφόρων, εκ των οποίων τρεις συνδέονται άμεσα με την Ελλάδα. Πρόκειται για τον Διαβαλκανικό Διάδρομο, που αποτελεί τη ραχοκοκαλιά του Κάθετου Διαδρόμου Φυσικού Αερίου, την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου (GSI) και την ενίσχυση των ηλεκτρικών διασυνδέσεων στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, με στόχο την άρση των επαναλαμβανόμενων επεισοδίων υψηλών τιμών στην περιοχή.

Συγκεκριμένα, οι 8 ενεργειακές λεωφόροι είναι οι εξής:

• Ιβηρική Χερσόνησος: Διασυνδέσεις ηλεκτρικής ενέργειας στα Πυρηναία για την καλύτερη ενσωμάτωση της Ιβηρικής Χερσονήσου (διάβαση 1 των Πυρηναίων και διάβαση 2 των Πυρηναίων).
• Great Sea Interconnector: Τερματισμός της απομόνωσης της ηλεκτρικής ενέργειας με τη σύνδεση της ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ της Κύπρου και της ηπειρωτικής Ευρώπης.
• Σύνδεσμος αρμονίας: Ενίσχυση της ηλεκτρικής διασύνδεσης των κρατών της Βαλτικής, ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας και της ενεργειακής ανεξαρτησίας από τη Ρωσία.
• Διαβαλκανικός αγωγός (TBP): αντιστροφή της ροής φυσικού αερίου για την αύξηση της ανθεκτικότητας του ενεργειακού εφοδιασμού στην περιοχή των Βαλκανίων και στην ανατολική γειτονία.
• Νήσος Bornholm Energy: Μετατροπή της Βαλτικής Θάλασσας σε υπεράκτιο κόμβο διασύνδεσης.
• Νοτιοανατολική Ευρώπη: Βελτίωση της σταθερότητας των τιμών και της ενεργειακής ασφάλειας στη νοτιοανατολική Ευρώπη, μεταξύ άλλων μέσω της αποθήκευσης.
• Διάδρομος SouthH2: Νότιος διάδρομος υδρογόνου που περιλαμβάνει την Τυνησία, την Ιταλία, την Αυστρία και τη Γερμανία.
• Νοτιοδυτικός διάδρομος υδρογόνου: από Πορτογαλία προς Γερμανία

Παρά τη φιλόδοξη στόχευση, δεν λείπει ο σκεπτικισμός από την αγορά. Όπως σημειώνουν πηγές με γνώση του αντικειμένου, τα δίκτυα παραμένουν ένας τομέας με δομικές δυσκολίες, κυρίως λόγω αδειοδοτήσεων και έλλειψης ανθρώπινου δυναμικού, ενώ εκφράζονται επιφυλάξεις ως προς το κατά πόσο οι παρεμβάσεις θα οδηγήσουν σε ουσιαστική μείωση των τιμών και όχι απλώς σε εξομάλυνση τους.

Σε κάθε περίπτωση, το “Πακέτο για τα Δίκτυα” συνιστά κρίκο σε μια μακρά αλυσίδα προτάσεων και πρωτοβουλιών της Κομισιόν που στόχο έχουν να επιταχύνουν την ενεργειακή μετάβαση, μετρώντας την ίδια στιγμή μείωση προοδευτικά στο ενεργειακό κόστος για νοικοκυριά και επιχειρήσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο, διορθώνοντας τα όποια “κακώς κείμενα” υπάρχουν. Οι νέες προτάσεις θα παρουσιαστούν το νέο έτος με τα βασικά θέματα να αφορούν τα εξής:  

• Σχέδιο Δράσης για τον Εξηλεκτρισμό. Αναμένεται το δεύτερο τρίμηνο του 2026

• Στρατηγική για Καθαρές Επενδύσεις. Αναμένεται το πρώτο εξάμηνο του 2026
• Αναθεώρηση της οδηγίας για την ασφάλεια εφοδιασμού. Η εν λόγω «άσκηση» αποσκοπεί στην αναπροσαρμογή βασικών κατευθύνσεων και αξόνων σε συνέχεια των «μαθημάτων» που προέκυψαν από την ρωσο-ουκρανική πολεμική σύγκρουση. Επιπρόσθετα, αναμένεται να υπάρξουν προβλέψεις σχετικά με την κυβερνοασφάλεια και την ασφάλεια των υποδομών, καταλήγοντας όλα τα παραπάνω να συστήσουν το νέο πλαίσιο για την ενεργειακή ασφάλεια.
• Κατευθυντήριες οδηγίες για την πυρηνική ενέργεια. Αν και εκκρεμούν οι λεπτομέρειες των παρεμβάσεων, εντούτοις, το βασικό «σκεπτικό» έρχεται να ευθυγραμμιστεί με την πραγματικότητα που θέλει τα πυρηνικά μέρος του ενεργειακού συστήματος σε μια σειρά χώρες-μέλη της ΕΕ. Από την πλευρά της η Κομισιόν αναγνωρίζει την πρωτοβουλία των κρατών-μελών να αποφασίσουν υπέρ ή κατά της πυρηνικής ενέργειας, αναγνωρίζοντας, ωστόσο, ότι η πυρηνική ενέργεια στέκεται και θα σταθεί πλάι πλάι με τις ΑΠΕ στο ταξίδι της ενεργειακής μετάβασης.
• Πακέτο για το Κλίμα. Το εν λόγω πακέτο αφορά τους νέους κλιματικούς στόχους με ορίζοντα το 2040.
• Παρεμβάσεις στην ενεργειακή φορολόγηση με τον βασικό προσανατολισμό να θέλει αύξηση των φόρων στο φυσικό αέριο και μείωση τους αντίστοιχα στο κομμάτι της ηλεκτρικής ενέργειας προς υπηρέτηση και προώθηση του εξηλεκτρισμού σε πιο διευρυμένο επίπεδο.
• Στρατηγική για την Ψηφιοποίηση.

Συνολικά, το 2025 ανέδειξε ότι η Ευρώπη επιχειρεί να περάσει σε μια πραγματικά ευρωπαϊκή προσέγγιση για τις ενεργειακές υποδομές, με τα δίκτυα να αναδεικνύονται σε κρίσιμο παράγοντα οικονομικής αποδοτικότητας, ενεργειακής ασφάλειας και γεωπολιτικής σταθερότητας – και την Ελλάδα να βρίσκεται εντός του χάρτη των νέων ενεργειακών λεωφόρων.

Το άρθρο περιλαμβάνεται στην ανασκόπηση του energypress με τις 10 σημαντικότερες εξελίξεις του 2025