Σκέψεις για την εφαρμογή του Άρθρου 19 του Κλιματικού Νόμου: Η επόμενη μέρα

Ο Κλιματικός Νόμος (Ν. 4936/2022) σηματοδότησε ένα νέο κεφάλαιο για την περιβαλλοντική διακυβέρνηση στην Ελλάδα. Για πρώτη φορά, θεσμοθετείται ένα σαφές πλαίσιο υποχρεώσεων που αφορά τη μέτρηση, επαλήθευση και μείωση του ανθρακικού αποτυπώματος Δήμων (Άρθρο 16), Επιχειρήσεων (Άρθρο 20) και Εγκαταστάσεων (Άρθρο 19). 

Εστιάζοντας στο Άρθρο 19, οι προβλέψεις του εξειδικεύονται στην ΥΑ ΥΠΕΝ/ΔΚΑΠΑ/135261/2213 (ΦΕΚ Β’ 6661/11.12.2025) και στην Εγκύκλιο ΥΠΕΝ/ΔΚΑΠΑ/142176/2318/15.12.2025 του ΥΠΕΝ (ΑΔΑ: 6Μ8Λ4653Π8-64Ζ), αν και υπάρχουν ακόμα θολά σημεία, που πιθανώς να δημιουργήσουν αβεβαιότητα ως προς τις υποχρεώσεις των εγκαταστάσεων που εμπίπτουν στον Νόμο. Γενικά όμως είναι αξιοσημείωτο, ότι πλέον τίθεται σαφής στόχος μείωσης εκπομπών σε εγκαταστάσεις ορισμένων ομάδων περιβαλλοντικής κατάταξης, οι οποίες διαθέτουν Απόφαση Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων (ΑΕΠΟ) και ξεκίνησαν την λειτουργία τους πριν το 2019.

Ποιοι υπάγονται και τι προβλέπει το Άρθρο 19

Στο εν λόγω Άρθρο εμπίπτουν έργα και δραστηριότητες περιβαλλοντικής κατηγορίας Α’ του Άρθρου 1 του Ν. 4014/2011 (δηλαδή διαθέτουν ΑΕΠΟ), και κατατάσσονται στις κάτωθι ομάδες περιβαλλοντικής αδειοδότησης:

• 4η Ομάδα της ΥΑ ΔΙΠΑ/οικ.37674/27.7.2016, που αφορά συστήματα περιβαλλοντικών υποδομών (Μονάδες Διαχείρισης Αποβλήτων, Εγκαταστάσεις Επεξεργασίας Λυμάτων κ.α.)
• 6η Ομάδα της ΥΑ ΔΙΠΑ/οικ.37674/27.7.2016, που αφορά τουριστικές εγκαταστάσεις και έργα αστικής ανάπτυξης, κτιριακού τομέα, αθλητισμού και αναψυχής (Ξενοδοχεία, Εμπορικά Κέντρα κ.α.)
• 7η Ομάδα της ΥΑ ΔΙΠΑ/οικ.37674/27.7.2016, που αφορά πτηνοκτηνοτροφικές εγκαταστάσεις 
• 8η Ομάδα της ΥΑ ΔΙΠΑ/οικ.37674/27.7.2016, που αφορά υδατοκαλλιέργειες, και την 
• 9η Ομάδα της ΚΥΑ 92108/1045/Φ.15/4.9.2020, που αφορά βιομηχανικές δραστηριότητες και συναφείς εγκαταστάσεις.

Συνολικά, εκτιμάται ότι περισσότερες από 6.000 επιχειρήσεις στην Ελλάδα διαθέτουν μία ή περισσότερες εγκαταστάσεις που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του Άρθρου 19 και υποχρεούνται να υπολογίζουν και να επαληθεύουν κάθε έτος το ανθρακικό τους αποτύπωμα. Επιπλέον, οι εγκαταστάσεις που ξεκίνησαν την λειτουργία τους μέχρι την 31/12/2018, πρέπει να επιτύχουν και  μείωση των ανθρακικών εκπομπών κατ’ ελάχιστον 30% μέχρι το 2030, με βάση τις εκπομπές του 2019. 

Το πεδίο εφαρμογής του Κλιματικού Νόμου περιορίζεται στα Πεδία 1 και 2 (Scope 1 και 2), γεγονός που διευκολύνει σημαντικά τη διαδικασία συμμόρφωσης, ενώ ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι για τις εγκαταστάσεις που καταναλώνουν αποκλειστικά ηλεκτρική ενέργεια, δεν απαιτείται επαλήθευση εκπομπών.

Τέλος, είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι η μείωση δεν αφορά απόλυτες τιμές, αλλά γίνεται αναγωγή σε συγκεκριμένη μονάδα αναφοράς. Ανάλογα με τη δραστηριότητα, μπορεί να είναι ανά τόνο παραγόμενου προϊόντος, ανά διανυκτέρευση, ανά τετραγωνικό μέτρο επιφάνειας κ.λπ. Με τον τρόπο αυτό, η προσπάθεια μείωσης των εκπομπών αποσυνδέεται από την ανάπτυξη της επιχείρησης, αποτυπώνει την πραγματική βελτίωση της αποδοτικότητας και της ενεργειακής της συμπεριφοράς, και δεν περιορίζει την παραγωγική ή οικονομική της εξέλιξη.

Οι προθεσμίες: ένα ρολόι που ήδη μετρά αντίστροφα

Οι υπόχρεες επιχειρήσεις καλούνται μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2025 να ολοκληρώσουν τον υπολογισμό των εκπομπών για το έτος βάσης, να λάβουν επικύρωση από διαπιστευμένο φορέα και να καταθέσουν το Σχέδιο Μείωσης στο Ηλεκτρονικό Περιβαλλοντικό Μητρώο. Από το 2026 και έπειτα, η υποχρέωσή των επιχειρήσεων είναι να υποβάλλουν την ετήσια επικυρωμένη έκθεση για τις εκπομπές του προηγούμενου έτους, μέχρι 31 Οκτωβρίου κάθε έτους, στην πλατφόρμα του ΟΦΥΠΕΚΑ.

Η μέτρηση, η επαλήθευση και ο σχεδιασμός πλάνων μείωσης του ανθρακικού αποτυπώματος, είναι διαδικασίες που απαιτούν χρόνο, συστηματική συλλογή δεδομένων, τεχνική προετοιμασία και συνεργασία με εξειδικευμένους φορείς — στοιχεία που δύσκολα μπορούν να υλοποιηθούν «τελευταία στιγμή». Το κρίσιμο ζήτημα είναι ότι όσο πλησιάζει το τέλος του 2025, τόσο μειώνεται η συνολική «διαθεσιμότητα» της αγοράς, ενώ ο Νόμος προβλέπει ημερήσιο πρόστιμο σε περίπτωση καθυστερήσεων.  Δεν είναι προς το παρόν γνωστό αν θα μετατεθεί η καταληπτική προθεσμία του Δεκεμβρίου, αν και υπενθυμίζεται ότι στην περίπτωση του Άρθρου 20, δεν είχε δοθεί κάποια παράταση.

Προκλήσεις και Ευκαιρίες

Εκτός από την πίεση των προθεσμιών, υπάρχουν και τεχνικές προκλήσεις. Πολλές επιχειρήσεις για παράδειγμα, ξεκινούν τη διαδικασία χωρίς πλήρη εικόνα των δεδομένων τους ή με ελλιπή κατανόηση των διαφορετικών Πεδίων (Scopes) και κατηγοριών εκπομπών. Συχνά παραλείπονται εκπομπές ή χρησιμοποιούνται μη τεκμηριωμένοι συντελεστές, γεγονός που οδηγεί σε λανθασμένα αποτελέσματα. Η ορθή καθοδήγηση και η χρήση εξειδικευμένων εργαλείων και λογισμικών αποτελούν σημαντικές προϋποθέσεις για την αξιόπιστη και αποτελεσματική συμμόρφωση.

Η μέτρηση του ανθρακικού αποτυπώματος βέβαια, δεν θα έπρεπε να είναι μια απλή γραφειοκρατική διαδικασία, αλλά να αποτελεί στρατηγικό εργαλείο διαχείρισης κινδύνων και ευκαιριών. Η έλλειψη υπολογισμών ή ακόμα και η αύξηση των εκπομπών, πέραν του ότι συνήθως συνδέεται με αύξηση των λειτουργικών εξόδων, ενδέχεται να επηρεάσει αρνητικά την πρόσβαση της επιχείρησης σε προγράμματα χρηματοδότησης, επενδύσεις ή συνεργασίες, αφού η αποτύπωση και μείωση των ανθρακικών εκπομπών συνδέεται άμεσα με πράσινα χρηματοδοτικά εργαλεία, χαμηλότοκα δάνεια και φορολογικά κίνητρα.

Η πρόκληση λοιπόν είναι μεγάλη, αλλά ακόμη μεγαλύτερη είναι η ευκαιρία να διαμορφωθεί ένα παραγωγικό μοντέλο που εκπέμπει λιγότερο και παράγει περισσότερο. Με τα κατάλληλα εργαλεία και τη σωστή συμβουλευτική καθοδήγηση, ο Κλιματικός Νόμος μπορεί να αποτελέσει μια ευκαιρία για υπεύθυνη επιχειρηματικότητα, για καινοτομία και για ενεργό συμμετοχή στην πράσινη μετάβαση της ελληνικής οικονομίας.

______

Ευστράτιος Δημόπουλος & Αναστασία Μάχου, Environmental Project Managers, INNOVECO