Το story του «ανενεργού» ΥΗΕ Μεσοχώρας στα Τρίκαλα: Έτοιμο από το 2001 – αλλά στο… «ράφι» για δύο δεκαετίες

Το υδροηλεκτρικό έργο της Μεσοχώρας — ένα από τα πλέον αμφιλεγόμενα στην ελληνική ενεργειακή ιστορία — αποτελεί παράδειγμα μεγάλων επενδύσεων που έχουν μπει στον «πάγο» και παραμένουν ανεκμετάλλευτες. Ξεκίνησε το 1986, η βασική κατασκευή ολοκληρώθηκε το 1999–2001, αλλά μέχρι σήμερα παραμένει ανενεργό. Ως αποτέλεσμα η ΔΕΗ καταγράφει ετήσιες απώλειες δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ, ενώ ένα έργο μεγάλου ενεργειακού και περιβαλλοντικού δυναμικού εξακολουθεί να μην αποδίδει. Η χθεσινή σύσκεψη στο Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας υπό τον υπουργό Σταύρο Παπασταύρου σηματοδοτεί μια νέα προσπάθεια «εκκίνησης» του έργου.

Το έργο σε στοιχεία

Το έργο βρίσκεται στον άνω ρου του ποταμού Αχελώος, στη θέση «Ρομωσέικα», στο Δήμο Πύλης, Ν. Τρικάλων. 

Περιλαμβάνει:

• Φράγμα ύψους ~150 μ., μήκους ~240 μ. με χωρητικότητα ~228 εκατ. μ³ νερού. 
• Σήραγγα προσαγωγής μήκους ~7,4 χλμ. 
• Υδροηλεκτρικό σταθμό «Γλύστρας» με ισχύ ~161,6 MW (2 μονάδες ~80 MW + μία μικρή ~1,6 MW). 
• Έχει σχεδιαστεί για ετήσια παραγωγή περίπου 360 GWh ενέργειας. 
• Το κόστος του ανέρχεται ιστορικά στα 280 εκατ. €, ενώ σε σημερινές τιμές εκτιμάται μεταξύ 400-450 εκατ. €. 

Η κατασκευή του έργου ξεκίνησε το 1986 και το φράγμα και το εργοστάσιο ολοκληρώθηκαν ουσιαστικά το 1999, ενώ η «ουσιαστική» περαίωση έγινε το 2001.  Από τότε μέχρι σήμερα δεν έχει τεθεί σε πλήρη λειτουργία — η πλήρωση του ταμιευτήρα δεν έχει πραγματοποιηθεί και ο σταθμός παραμένει ανενεργός. 

Γιατί δεν λειτουργεί; Οι βασικοί λόγοι

1. Σύνδεση με την εκτροπή του Αχελώου: Αρχικά το έργο της Μεσοχώρας είχε σχεδιαστεί ως τμήμα της μερικής εκτροπής του Αχελώου προς τη Θεσσαλία.  Όμως, το δικαστικό σώμα (Συμβούλιο της Επικρατείας) απέρριψε επανειλημμένα (έξι φορές) το συνολικό σχέδιο εκτροπής, με αποτέλεσμα να «παγώσουν» όλα τα συναφή έργα, συμπεριλαμβανομένου του φράγματος. Ουσιαστικά, παρά το γεγονός ότι το έργο της Μεσοχώρας είναι τεχνολογικά ανεξάρτητο από την εκτροπή (μπορεί να λειτουργήσει ως υδροηλεκτρικό χωρίς την εκτροπή), η σύνδεσή του στον σχεδιασμό είχε ως συνέπεια καθυστερήσεις. 
2. Δικαστικές προσφυγές & αδειοδοτικά ζητήματα: Κατοίκοι, φορείς και περιβαλλοντικές οργανώσεις προσέφυγαν αρκετές φορές, επικαλούμενοι περιβαλλοντικές επιπτώσεις, διαδικασίες αδειοδότησης κ.ά.  Αυτό οδήγησε σε επανασχεδιασμούς, νέες μελέτες και στάσεις εργασιών. 
3. Υπολειπόμενα τεχνικά και περιβαλλοντικά έργα: Παρά την ολοκλήρωση των κύριων κατασκευών, απαιτούνταν η ολοκλήρωση των βοηθητικών έργων (οδοποιΐα, μετεγκαταστάσεις, αδειοδοτήσεις) για να γίνει η έμφραξη και πλήρωση του ταμιευτήρα. 

Το έργο κοστίζει κάθε χρόνο στη ΔΕΗ δεκάδες εκατομμύρια ευρώ από μη παραγόμενη ενέργεια — εκτιμάται τουλάχιστον ~35 εκατ. € ετησίως, χωρίς να συνυπολογιστεί το κόστος εξυπηρέτησης δανείων και ανενεργών κεφαλαίων. 

Τέλος αξίζει να αναφερθεί ως προς το περιβαλλοντικό όφελος ότι με τη λειτουργία του, θα αποφεύγονταν ετήσιες εκπομπές ~400.000 τόνων CO₂. 

Σε κάθε περίπτωση, η τελευταία προσπάθεια που ξεκίνησε χθες για την απεμπλοκή της λειτουργίας του έργου εφόσον ευοδωθεί θα οδηγήσει  στην εκκίνηση των εργασιών ολοκλήρωσης έως το τέλος του 2026. 

Παράλληλα, ενεργοποιείται διαδικασία απαλλοτριώσεων και μετεγκαταστάσεων όπου απαιτείται. 

Προκλήσεις που απομένουν

Σε κάθε περίπτωση για να προχωρήσει η απεμπλοκή του έργου θα πρέπει να γίνουν μια σειρά από βήματα όπως: 

• Ενημέρωση και διαβούλευση με κατοίκους και τοπικές κοινωνίες σχετικά με τις μετεγκαταστάσεις και αποζημιώσεις.
• Διασφάλιση ότι το έργο θα λειτουργήσει πράγματι και δεν θα επανέλθουν νέες νομικές εμπλοκές ή περιβαλλοντικές ενστάσεις.
• Διαχείριση της τεχνικής κατάστασης του εξοπλισμού καθώς μετά από τόσα χρόνια αδράνειας απαιτούνται έλεγχοι και πιθανές επισκευές. 
• Οικονομική διαχείριση ώστε να μην συνεχιστούν οι απώλειες πόρων και να αξιοποιηθεί η επένδυση για το ενεργειακό σύστημα της χώρας.