Ν.Τσάφος: Αλλάζουν όλα στην ενεργειακή εξοικονόμηση κτιρίων - Οι προμηθευτές «μοχλός» για πιο μαζικές δράσεις – «Κλειδιά» το On-bill financing και τα Καθεστώτα Επιβολής

Ρόλο καταλύτη για την ενίσχυση των ρυθμών αναβάθμισης του κτιριακού αποθέματος, με λιγότερους γραφειοκρατικούς «πονοκέφαλους» για τα νοικοκυριά και τις μικρές επιχειρήσεις, προορίζονται να παίξουν οι προμηθευτές ρεύματος (και φυσικού αερίου). Κι αυτό γιατί οι πάροχοι όχι μόνο θα αποτελέσουν «μοχλό» ώστε να ενισχυθούν κατακόρυφα οι ενεργειακές αναβαθμίσεις που γίνονται χωρίς επιχορηγήσεις, αλλά και για να κινητοποιηθούν όσοι πελάτες τους πληρούν τα κριτήρια των νέων «Εξοικονομώ», ώστε να επωφεληθούν από τα προγράμματα με τη μικρότερη δυνατή γραφειοκρατία. 

Αυτή η διπλή αποστολή των ενεργειακών εταιρειών περιγράφεται στον «Οδικό Χάρτη για την εξοικονόμηση ενέργειας στα κτίρια», που κατάρτισε το ΥΠΕΝ και ο οποίος εγκρίθηκε πρόσφατα με Υπουργική Απόφαση. Όπως σημειώνει στο energypress ο Υφυπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Νίκος Τσάφος, το σχέδιο που αποτυπώνεται στον Οδικό Χάρτη αποτελεί τον προσανατολισμό που εκτιμά το ΥΠΕΝ ότι θα πρέπει να πάρουν οι δράσεις εξοικονόμησης από εδώ και πέρα. 

Επομένως, αποτελεί αφετηρία για την εκτεταμένη διαβούλευση που το υπουργείο προγραμματίζει να πραγματοποιήσει με τους φορείς του κλάδου, ώστε η τελική εκδοχή του να έχει ευρεία αποδοχή από την αγορά. Σε κάθε περίπτωση, πάντως, στόχος του υπουργείου είναι να προωθηθούν θεσμικές αλλαγές που θα δημιουργήσουν νέα (και σαφώς πιο θετικά) δεδομένα στην ενεργειακή εξοικονόμηση. 

«Σκοπός είναι να γίνουν δραστικές αλλαγές στην υλοποίηση των δράσεων εξοικονόμησης, ώστε να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για να διαδοθούν οι παρεμβάσεις ενεργειακής αναβάθμισης χωρίς επιδοτήσεις, αλλά και για να υλοποιούνται τα νέα "Εξοικονομώ" με όσο το δυνατόν πιο απλοποιημένες διαδικασίες για τους ωφελούμενους», τονίζει χαρακτηριστικά ο Υφυπουργός. 

Δύο παράλληλα συστήματα 

Ο ρόλος των προμηθευτών απαντά στις προκλήσεις που προκύπτουν από το γεγονός ότι στο εξής για τις αναβαθμίσεις κτιρίων θα «τρέχουν» δύο παράλληλες διαδικασίες. Η πρώτη αφορά παρεμβάσεις οι οποίες θα υλοποιούνται με όρους αγοράς, δηλαδή χωρίς επιδοτήσεις. 

Το δεύτερο παράλληλο σύστημα θα είναι επιδοτούμενα προγράμματα (περίπου όπως τα έως τώρα «Εξοικονομώ»), τα οποία πλέον όμως θα αντλούν κεφάλαια κυρίως από το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο. Κάτι που σημαίνει πως θα απευθύνονται σε μία συγκεκριμένη «δεξαμενή» δυνητικά δικαιούχων, αφού τα κεφάλαια του Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου μπορούν να κατευθυνθούν μόνο σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις με ενεργειακή ευαλωτότητα. 

Σύμφωνα με τον Υφυπουργό, αν και θα συνεχίσουν να αναζητούνται συνεχώς νέα κεφάλαια για επιπλέον προγράμματα «Εξοικονομώ», πλέον κατά κανόνα οι επιδοτήσεις θα αφορούν μία συγκεκριμένη μερίδα νοικοκυριών και μικρών επιχειρήσεων. Επομένως, για τους υπόλοιπους καταναλωτές, η μοναδική διέξοδος θα είναι να βρεθεί μία φόρμουλα ώστε οι παρεμβάσεις εξοικονόμησης να γίνονται χωρίς επιχορηγήσεις. Παρόλο που στη χώρα μας έργα αναβάθμισης χωρίς επιδότηση έχουν ξεκινήσει να γίνονται σε εταιρείες, μία ανάλογη φόρμουλα απουσιάζει εντελώς στην περίπτωση των νοικοκυριών. 

Οι περιορισμοί των προγραμμάτων έως σήμερα 

Από τα παραπάνω καθίσταται σαφές πως ένας σημαντικός περιορισμός των υφιστάμενων «Εξοικονομώ» είναι ότι υλοποιούνται με κρατικούς πόρους – στην αξιοποίηση των οποίων, όπως προαναφέρθηκε, με την «έλευση» του Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου, πλέον δεν θα υπάρχει η ίδια ευχέρεια. 

Επίσης, τα «Εξοικονομώ» έχουν κακή αλληλεπίδραση με τον αγορά, την οποία επί της ουσίας «παγώνουν» όποτε πρόκειται να εξαγγελθεί ένα νέο επιδοτούμενο πρόγραμμα. Την ίδια στιγμή, ο τρόπος με τον οποίο υλοποιούνται τα προγράμματα έχει αποδειχθεί δυσλειτουργικός στην πράξη, προκαλώντας σημαντικές καθυστερήσεις και παράπονα από τους ωφελούμενους. 

«Τα προγράμματα εξοικονόμησης που έχουν υλοποιηθεί μέχρι σήμερα είχαν σημαντική απήχηση, όπως φαίνεται από τον πολύ μεγάλο αριθμό αιτήσεων και των πολιτών ή επιχειρήσεων που έχουν ωφεληθεί. Παρ’ όλα αυτά, η εφαρμογή τους παρουσίασε αρκετές αδυναμίες στην πράξη, βάζοντας συχνά τους ωφελούμενους σε έναν πραγματικό λαβύρινθο γραφειοκρατίας. Περιορισμός είναι επίσης το γεγονός ότι η αγορά παραλύει όποτε αναμένεται ένα καινούριο "Εξοικονομώ", "Αλλάζω θερμοσίφωνα" ή  "Ανακυκλώνω – Αλλάζω Συσκευή". Σε όλα αυτά, θα πρέπει επίσης να προστεθεί πως η έλευση του Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου δημιουργεί ένα σημαντικό κενό», υπογραμμίζει ο κ. Τσάφος. 

Αναβαθμίσεις χωρίς κρατική στήριξη

Για να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις ώστε να αποκτήσουν απήχηση οι ενεργειακές αναβαθμίσεις χωρίς επιδότηση, το βασικό πρόβλημα είναι η κάλυψη του αρχικού κεφαλαίου. Επομένως, λειτουργεί αποτρεπτικά το γεγονός ότι πολλά νοικοκυριά και επιχειρήσεις δεν έχουν τη δυνατότητα να διαθέσουν το απαραίτητο ποσό. 

Σύμφωνα με το ΥΠΕΝ, λύση μπορούν να δώσουν οι πάροχοι ηλεκτρικής ενέργειας (και φυσικού αερίου), μέσω του χρηματοδοτικού εργαλείου On-bill financing. Αυτό σημαίνει ότι οι πάροχοι θα αναλαμβάνουν το κόστος των έργων -είτε με ίδια κεφάλαια είτε μέσω δανεισμού- το οποίο θα το ανακτούν σταδιακά μέσα από τους λογαριασμούς των πελατών τους. Στην ουσία πρόκειται για ένα είδος έμμεσης δανειοδότησης, που θα επιτρέπει σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις να προχωρούν σε αναβαθμίσεις, χωρίς να καλύπτουν εκείνοι σε πρώτη φάση τα έξοδα.

Για να «βάλει στο παιχνίδι» τις ενεργειακές εταιρείες, το υπουργείο σχεδιάζει να αξιοποιήσει τα Καθεστώτα Επιβολής Υποχρεώσεων Ενεργειακής Απόδοσης. Τα Καθεστώτα Επιβολής αποτελούν ένα σύστημα που ισχύει στην Ελλάδα όπως και σε περίπου τα μισά κράτη-μέλη της ΕΕ. Βάσει αυτού του συστήματος, οι προμηθευτές υποχρεώνονται να προωθούν μέτρα εξοικονόμησης ενέργειας στους πελάτες τους, προκειμένου να επιτυγχάνουν συγκεκριμένους ετήσιους στόχους. 

Μέχρι σήμερα, οι ενέργειες των παρόχων περιορίζονταν κυρίως σε καμπάνιες ενημέρωσης και συμβουλές για πιο ορθολογική κατανάλωση. Το ΥΠΕΝ επιδιώκει πλέον να κατευθύνει τους παρόχους σε τεχνικές παρεμβάσεις, πιθανώς σε συνδυασμό με αυστηρότερες κυρώσεις στην περίπτωση που δεν επιτυγχάνουν τους ετήσιους στόχους εξοικονόμησης.

Παρεμβάσεις με επιδοτήσεις από το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο

Από την άλλη πλευρά, στο πλαίσιο της έλευσης του Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου, και των νέων «Εξοικονομώ» που αυτό θα εγκαινιάσει, προβλέπεται να δημιουργηθεί ένα Μητρώο ευάλωτων καταναλωτών και μικρών επιχειρήσεων, με τα βασικά στοιχεία του προφίλ τους (π.χ. εισοδηματική και περιουσιακή κατάσταση, κύκλος εργασιών κ.λπ.). 

Με αυτό τον τρόπο, θα δημιουργηθεί μία βάση δεδομένων με τις πληροφορίες των δυνητικά δικαιούχων των επιδοτήσεων. Επομένως, θα μειωθεί ο όγκος των δικαιολογητικών που θα χρειάζεται να υποβάλουν οι ενδιαφερόμενοι, κάθε φορά που θα προκηρύσσεται ένα καινούριο «Εξοικονομώ».

Παράλληλα, στόχος του ΥΠΕΝ είναι να επιδοτηθεί το πρώτο Πιστοποιητικό Ενεργειακής Απόδοσης (ΠΕΑ), για όλους όσοι βρίσκονται στο Μητρώο. Έτσι, κάθε νοικοκυριό και μικρή επιχείρηση θα έχει πλέον εικόνα για το ποιες παρεμβάσεις ταιριάζουν στη δική του περίπτωση και ποιο θα ήταν το όφελος από κάθε μία. Επομένως, θα έχουν κίνητρο να προχωρήσουν σε κάποιες παρεμβάσεις χαμηλού κόστους με δικά τους έξοδα, αν πρόκειται να δουν σημαντική εξοικονόμηση. 

Για πιο δραστικό ενεργειακό λίφτινγκ, η λύση θα είναι η ένταξη σε κάποιο «Εξοικονομώ» του Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου. Τα νέα προγράμματα θα υλοποιούνται περίπου όπως και όσα έχουν «τρέξει» μέχρι σήμερα. Επομένως, και πάλι θα μπορεί ένας μηχανικός να αναλάβει ένα νοικοκυριό ή επιχείρηση, πραγματοποιώντας τη μελέτη και την υλοποίηση των παρεμβάσεων.

Επειδή, όμως, τα Καθεστώτα Επιβολής θέτουν στις ενεργειακές εταιρείες ειδικούς στόχους για τα ευάλωτα νοικοκυριά, οι προμηθευτές θα έχουν κίνητρο να εμπλακούν και σε αυτή την περίπτωση. Μάλιστα, η ύπαρξη του πρώτου ΠΕΑ (όπου θα φαίνονται οι ανάγκες των ενεργειακά ευάλωτων) θα δίνει τη δυνατότητα στους παρόχους να προτείνουν οι ίδιοι παρεμβάσεις στους πελάτες τους, ώστε να πιάσουν τους ετήσιους στόχους εξοικονόμησης.

Νέες προοπτικές για τον τεχνικό κόσμο

Στην πράξη, η συμμετοχή των εταιρειών στα «Εξοικονομώ» θα σημαίνει ότι θα αναλάβουν τον συντονισμό της γραφειοκρατικής διαδικασίας: από την υποβολή των αιτήσεων, μέχρι τη διαχείριση των φακέλων επιδότησης και την ανάρτηση των τιμολογίων για την καταβολή της επιδότησης. Με τα δίκτυα εξυπηρέτησης πελατών που ήδη διαθέτουν οι προμηθευτές, μπορούν να οργανώσουν τη διαδικασία αυτή σε μαζική κλίμακα, μειώνοντας τον φόρτο για πολίτες και μικρές επιχειρήσεις.

Όπως είναι φυσικό, η εμπλοκή αυτή δεν σημαίνει ότι οι προμηθευτές θα γίνουν και τεχνικές εταιρείες. Αντίθετα, θα αναθέτουν την υλοποίηση των εργασιών σε μηχανικούς και συνεργεία, που και σήμερα «τρέχουν» τα «Εξοικονομώ». Έτσι, ένας μηχανικός όχι μόνο θα απαλλαγεί από τη γραφειοκρατία, αλλά θα μπορεί να εξυπηρετήσει ακόμη περισσότερους πελάτες. 

Ακόμη μεγαλύτερη διεύρυνση του κύκλου εργασιών για τον τεχνικό κόσμο θα προέλθει από τη νέα αγορά των αναβαθμίσεων χωρίς επιδότηση, η οποία τουλάχιστον για τις κατοικίες είναι ανύπαρκτη αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα. Παράλληλα, η επιδότηση για την έκδοση του πρώτου ΠΕΑ, για τα εκατομμύρια νοικοκυριά και μικρές επιχειρήσεις του Μητρώου ενεργειακά ευάλωτων, θα δημιουργήσει ένα επιπλέον πεδίο δραστηριότητας για τους μηχανικούς.