Νόμος για το βιομεθάνιο: Πόσο κοντά μας φέρνει στους στόχους του ΕΣΕΚ;

Το πιο πρόσφατο αναθεωρημένο Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ) έθεσε για το 2030 (πρώτο ορόσημο) ως στόχο μείωσης εκπομπών Αερίων του Θερμοκηπίου (ΑτΘ) ως προς το 1990 ποσοστό 58% (έναντι 55% αυτού της ΕΕ). Ο στόχος αυτός κρίνεται ιδιαίτερα φιλόδοξος, αν όχι ουτοπικός, αφού όλες οι ενδείξεις είναι ότι επιμέρους στόχοι σε κάποιους τομείς (πιν. ΕΣ 2) είναι πολύ δύσκολο να επιτευχθούν εξ αιτίας του υψηλού κόστους υποκατάστασης συμβατικών πηγών με ανανεώσιμες, αλλά και της απουσίας καθεστώτων στήριξης οιασδήποτε μορφής. Χαρακτηριστικά παραδείγματα επ’ αυτού είναι ο κτιριακός τομέας και οι μεταφορές.

Το Βιομεθάνιο, βάσει υπολογισμών που σχετίζονται με τον τρόπο παραγωγής του, αλλά και τη μορφή ενέργειας που υποκαθιστά, προσφέρει μείωση των εκπομπών Αερίων του Θερμοκηπίου (ΑτΘ) πολλαπλάσια (άνω του 4πλάσιου) από τη μείωση που επιτυγχάνεται με την ηλεκτροπαραγωγή από ισοδύναμο Βιοαέριο. Είναι, λοιπόν, αυτονόητο ότι το Βιομεθάνιο, με κριτήριο τις εκπομπές ΑτΘ, είναι σε βάθος χρόνου η μοναδική βιώσιμη προοπτική, με σταδιακή αντικατάσταση του ήδη εγκατεστημένου δυναμικού ηλεκτροπαραγωγής (μετατροπή υπαρχουσών μονάδων βιοαερίου), αλλά και ανάπτυξη πρόσθετου δυναμικού παραγωγής βιομεθανίου (επαύξηση δυναμικού υπαρχουσών μονάδων, δημιουργία νέων μονάδων αποκλειστικά βιομεθανίου).

Αυτή η προοπτική αποτυπώνεται στο ΕΣΕΚ με εμφαντικό τρόπο, όπου οι προβλέψεις ετήσιας παραγωγής  (σε ισοδύναμη παραγωγή Βιοαερίου, με σχέση 1 TWhf καυσίμου <=> 0,4 TWhe ηλεκτρικές) μέχρι το 2050 είναι:

*Σύμφωνα με το στατιστικό δελτίο του EBA, και κατόπιν προβολής προηγούμενων ετών στο 2025, η αναμενόμενη ισοδύναμη παραγωγή ηλεκτρισμού από αγροτικές μονάδες για το 2025 είναι 3,5 TWhf.

Το ΕΣΕΚ δεν περιορίζεται στον προσδιορισμό των στόχων, αλλά παραθέτει ένα σύνολο μέτρων πολιτικής για την ανάπτυξη του βιομεθανίου (Πιν 18), τα οποία συνοψίζονται στα εξής:

Θα ανέμενε κανείς ότι, λόγω του επείγοντος του σχεδίου και της προσδοκίας να επιτευχθεί στα 5 πρώτα χρόνια το 46% του στόχου του 2050 (25 χρόνια από σήμερα), ο σχετικός νόμος - πλαίσιο θα περιελάμβανε και τις 5 δράσεις, ορίζοντας το περιεχόμενο και τους φορείς υλοποίησης των κανονιστικών μέτρων.

Ο Νόμος 5125/2025 (4-7-25) αναφέρεται μεν στα 3 πρώτα μέτρα, παραπέμποντας τις λεπτομέρειες εφαρμογής τους σε μεταγενέστερες Υπουργικές αποφάσεις και άλλα κανονιστικά μέτρα, ενώ για τα σημεία 4 και 5 (ούτως ή άλλως ασαφή ως προς την διατύπωσή τους) δεν υπάρχει καμία μνεία.

Βάσει των προβλέψεων του Ν. 5125/25, δημοσιεύτηκαν δυο κανονιστικά έγγραφα, απολύτως απαραίτητα για την έναρξη των οποιωνδήποτε διαδικασιών αδειοδότησης και αξιολόγησης εκ μέρους των επενδυτών της δυνατότητας (όχι ακόμη της σκοπιμότητας) ενασχόλησης με το Βιομεθάνιο. Τα έγγραφα αυτά είναι:

1. Ο  Κανονισμός Εγκατάστασης και Λειτουργίας (Απόφαση ΥΠΕΝ ΔΑΠΕΕΚ/86000/2136, 31-7-25), με βασικό αντικείμενο τις αδειοδοτικές διαδικασίες.
2. Ο κώδικας διαχείρισης δικτύου Διανομής (30-7-25), όπως εγκρίθηκε από την ΡΑΑΕΥ κατόπιν επείγουσας διαβούλευσης

Αυτά τα δυο έγγραφα είναι μεγάλης σημασίας για την ανάπτυξη της παραγωγής Βιομεθανίου. Όμως, το περιεχόμενό τους περιλαμβάνει κανόνες και διαδικασίες που επιβάλλουν μεγάλες καθυστερήσεις και αβεβαιότητες που αποθαρρύνουν τους ενδιαφερόμενους, ανεξάρτητα από το περιεχόμενο του αναμενόμενου καθεστώτος οικονομικής (επενδυτικής και λειτουργικής) στήριξης.

1. Το αδειοδοτικό. 

Σύμφωνα με το νέο κανονισμό για την ίδρυση μίας μονάδας βιομεθανίου χρειάζονται 4 άδειες - εγκρίσεις: (1) Περιβαλλοντική, (2) Όροι σύνδεσης (3) Άδεια εγκατάστασης, (4) Άδεια λειτουργίας. Για την απονομή των όρων σύνδεσης απαιτείται εγκεκριμένη περιβαλλοντική – δεν προβλέπεται διαδικασία προσωρινών όρων σύνδεσης πριν από της περιβαλλοντική. Για την αδειοδότηση της ηλεκτροπαραγωγής, μέχρι το 1 MW χρειαζόντουσαν μόνο οι δυο πρώτες, και μάλιστα τα πρώτα χρόνια υπήρχε η δυνατότητα να ξεκινήσει η διαδικασία έκδοσής τους ταυτοχρόνως. Αν ο μέσος χρόνος αδειοδότησης για την ηλεκτροπαραγωγή ήταν περίπου 1,5 χρόνος, ο χρόνος για το Βιομεθάνιο μπορεί να αποδειχθεί διπλάσιος.

2. Η συνδεσιμότητα (όροι σύνδεσης).

Εδώ το πράγμα είναι πολύ πιο δύσκολο, λόγω της πολύ μικρής κάλυψης της χώρας από δίκτυα διανομής και μεταφοράς φυσικού αερίου. Οι περισσότερες (υπάρχουσες) μονάδες βιοαερίου απέχουν μερικές δεκάδες χιλιόμετρα από τα πλησιέστερα πιθανά σημεία σύνδεσης, συχνά σε εδάφη είτε βραχώδη είτε εντός αστικού ιστού με κόστος αγωγών ανά μέτρο πολλαπλάσιο αυτού των δικτύων μέσης ηλεκτρικής τάσης. Το γεγονός ότι, μετά από διαπραγματεύσεις, μειώθηκε το μήκος του αγωγού σύνδεσης που θα βαρύνει τον παραγωγό αποτελεί ελάχιστη ελάφρυνση. Όμως, το θέμα της συνδεσιμότητας έχει λυθεί μόνο κατά το σκέλος των δικτύων μεταφοράς, καθότι δεν έχει εγκριθεί ακόμη ο κώδικας διαχείρισης ΕΣΦΑ (που αφορά τον ΔΕΣΦΑ, μοναδικό διαχειριστή δικτύων μεταφοράς). Αυτό είναι πολύ σημαντικό, διότι, λόγω μικρής, σχετικά με άλλες χώρες, γεωγραφικής κάλυψης της χώρας από δίκτυα διανομής (στις πόλεις και σε βιομηχανικές περιοχές), το δίκτυο ΕΝΑΟΝ δεν φαίνεται κατάλληλο να υποδεχθεί περισσότερο από το 30-50% της εθνικής παραγωγής βιομεθανίου, και μάλιστα με σημαντικούς εποχικούς περιορισμούς (που κάνουν το σύστημα πιο πολύπλοκο και δαπανηρό). 

Από τα παραπάνω γίνεται σαφές ότι από πλευράς χρόνου αδειοδότησης, αλλά και δυνατοτήτων σύνδεσης, το πλαίσιο είναι προς το παρόν ανεπαρκές. Ακόμη και αν ανακοινωθεί πλαίσιο οικονομικής στήριξης με τιμές αναφοράς κατ’ αντιστοιχία προς τις τρέχουσες τής ηλεκτροπαραγωγής και επιχορήγηση κεφαλαίου της τάξης του 50% του συνολικού κόστους αναβάθμισης-σύνδεσης με το δίκτυο, η μετάβαση προς το Βιομεθάνιο (στην κλίμακα που επιδιώκεται από το ΕΣΕΚ) θα είναι πολύ αργή και το μεγαλύτερο μέρος της θα μεταφερθεί στην δεκαετία 2030-2040.

Μετατροπή υπαρχουσών μονάδων ηλεκτροπαραγωγής.

Για να επιτευχθεί ο στόχος των 2,1 TWh Βιομεθανίου το 2030, και δεδομένου ότι μια μέση αγροτική μονάδα Βιομεθανίου μπορεί να παράγει 20-40 MWhf το χρόνο, θα πρέπει, μέχρι το 2030, να βρίσκονται σε λειτουργία  περίπου 50-100 μεσαίου μεγέθους μονάδες Βιομεθανίου. Παράλληλα, οι προβλέψεις παραγωγής για τον ηλεκτρισμό από βιομεθάνιο εμφανίζουν μια μείωση μεταξύ 2025 και 2030 κατά 1,5 TWh. Αυτές οι διαπιστώσεις οδηγούν σε μια εύλογη επιδίωξη, για την ανάπτυξη του Βιομεθανίου να δοθεί μεγάλη έμφαση στις μετατροπές – επεκτάσεις υπαρχουσών μονάδων. Στις υπάρχουσες μονάδες, είναι δυνατή αφ’ ενός μεν η σταδιακή υπολατάσταση του συστήματος ηλεκτροπαραγωγής (ΣΗΘ) από σύστημα διαχωρισμού και αναβάθμισης σε Βιομεθάνιο, αφ’ ετέρου δε η επαύξηση της παραγωγής  Βιοαερίου από την αναερόβια χώνευση (ή από άλλες μεθόδους, όπως αεριοποίηση βιομάζας, μεθανοποίηση CO₂). 

Σε αυτήν την κατεύθυνση, και με την προσδοκία (ΕΣΕΚ) ότι μεταξύ 2025 και 2030 η ηλεκτροπαραγωγή από Βιοαέριο θα μειωθεί κατά 1,5 TWhf, ενώ η συνολική παραγωγή Βιομεθανίου πρέπει να φθάσει τις 2,1 TWhf, κρίνεται ως βέλτιστη λύση η κινητροδότηση των υπαρχουσών μονάδων ηλεκτροπαραγωγής να προχωρήσουν σε πλήρη στροφή στο Βιομεθάνιο και ταυτόχρονα να αυξήσουν την παραγωγή τους, στο βαθμό που επιτρέπουν τα περιθώρια πρώτων υλών στην περιοχή τους. Αν αυτό επιτευχθεί στο 40-50% των υπαρχουσών μονάδων (όσων έχουν οικονομικά βιώσιμη πρόσβαση σε δίκτυα διανομής και μεταφοράς), τότε ο στόχος των 2,1 MWh είναι ορατός.

Αυτό σημαίνει ότι, ειδικά για τις μετατροπές μονάδων, θα πρέπει να υπάρξει ευνοϊκότερο καθεστώς και διαδικασίες, κάτι που είναι εφικτό με κατάλληλη μεθόδευση του κανονιστικού πλαισίου (υπάρχοντος ή υπό επεξεργασία) και σε γενικές γραμμές σε αρμονία με το πνεύμα και το γράμμα του Ν. 5125/25:

• Θα πρέπει να ολοκληρωθεί η διαδικασία έγκρισης εκ μέρους της ΡΑΑΕΥ του κώδικα διαχείρισης δικτύων μεταφοράς (ΔΕΣΦΑ) με ευνοϊκούς όρους πρόσβασης σε αυτά μονάδων βιομεθανίου μέσω φυσικών ή «εικονικών» αγωγών . Αυτή η κίνηση μπορεί να δώσει τη δυνατότητα συνδεσιμότητας στο σύνολο των υπαρχουσών μονάδων.
• Δεδομένου ότι οι υπάρχουσες μονάδες βιοαερίου αντίθετα με τις νέες, δεν έχουν δυνατότητα επιλογής και ελαχιστοποίησης της απόστασης από τα δίκτυα, δεν είναι απαραίτητο να ισχύσει ο κανόνας του διαμοιρασμού του κόστους αγωγού που εισήγαγε ο Ν. 5215. Άλλωστε, τον κανόνα αυτόν δεν είναι υποχρεωμένες να ακολουθήσουν οι δυο πλευρές (Παραγωγοί και Διαχειριστές δικτύων). Οι τελευταίοι έχουν μεγαλύτερα περιθώρια ανάληψης έως και του πλήρους κόστους καθώς αυτό μπορεί να ενσωματωθεί στις δαπάνες ανάπτυξης νέων δικτύων, και με έμμεσο όφελος την αύξηση του αριθμού των συνδέσεων καταναλωτών. 
• Οι διαδικασίες αναθεώρησης των περιβαλλοντικών αδειών πρέπει, για τις υπάρχουσες μονάδες, να ενταχθούν στις τροποποιήσεις, ανεξαρτήτως αν περιλαμβάνουν αύξηση της συνολικής δυναμικότητας έως 100%. Επίσης, να συμπεριληφθούν ευνοϊκοί όροι επίσπευσης των διαδικασιών των Ν.4685/20 και 4951/22.
• Ειδικά για τις υπάρχουσες μονάδες, να υπάρχει δυνατότητα απονομής προσωρινών όρων σύνδεσης υπό την αίρεση της οριστικοποίησης μετά την έγκριση της τροποποίησης των περιβαλλοντικών όρων. Με αυτόν τον τρόπο οι διαδικασίες της περιβαλλοντικής αδειοδότησης και όρων σύνδεσης θα εξελίσσονται παράλληλα. 
• Στο καθεστώς στήριξης που προβλέπεται από το άρθρο 17, πρέπει να εξεταστεί η διαφοροποίηση μεταξύ των νέων και υπαρχουσών μονάδων. Ως προς τις τιμές αναφοράς, οι υπάρχουσες μονάδες είναι σκόπιμο να λάβουν υψηλότερες τιμές αναφοράς (ταρίφες), έστω με μικρότερη διάρκεια συμβάσεων (π.χ. 10 έτη) από τις νέες, όπου οι συμβάσεις, ανάλογα με το ύψος της τιμής αναφοράς, μπορεί να είναι 15 ή 20 έτη. 
• Επίσης, στο κίνητρο των επενδυτικών ενισχύσεων, που θα προέρχονται από τους Αναπτυξιακούς νόμους, θα πρέπει να υπάρχει διάκριση μεταξύ των νέων και υπαρχουσών μονάδων, τόσο ως προς τις επιλέξιμες δαπάνες (οι υπάρχουσες έχουν μεγαλύτερη ανάγκη ενίσχυσης λόγω μερικής απαξίωσης των ΣΗΘ) όσο και στα κριτήρια βαθμολόγησης.

Οι παραπάνω ρυθμίσεις – προσαρμογές καλό είναι να μεθοδευτούν εντός του ερχομένου τριμήνου, όπου τοποθετείται ο ορισμός του καθεστώτος οικονομικής στήριξης. Όμως οι ενδιαφερόμενοι πρέπει να αναμείνουν τις προκηρύξεις, διεξαγωγή και αποτελέσματα των διαγωνιστικών διαδικασιών πριν αποφασίσουν οριστικά για την υλοποίηση των επενδύσεων Βιομεθανίου. Ένας ακόμη παράγοντας καθυστέρησης για την στροφή στο Βιομεθάνιο που ευαγγελίζεται το ΕΣΕΚ.

- Κ. Αλεξανδρίδης, ΑΓΡΟΜΕΘΑΝΙΟ ΕΛΛΑΔΟΣ Α.Ε