Ένα χρόνο από την έκθεση Ντράγκι έχουν γίνει ελάχιστα από όσα πρότεινε για την ενέργεια - Νέα παρέμβαση από τον πρώην κεντρικό τραπεζίτη

Ήταν ένας χρόνος πριν όταν ο πρώην πρώην επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, Μάριο Ντράγκι έδινε στη δημοσιότητα την πολυναμενόμενη έκθεσή του για την τόνωση της ανταγωνιστικότητας της Ευρώπη.

Τότε τα κράτη μέλη επαίνεσαν τις προτάσεις του για την αναζωογόνηση της προβληματικής οικονομίας του μπλοκ και πολύ μελάνι χύθηκε σε αναλύσεις και ευχολόγια. Ωστόσο, 12 μήνες μετά εξακολουθούν να καθυστερούν την εφαρμογή τους - και ο Ντράγκι αναλαμβάνει τώρα τον ρόλο του υποκινητή.

Η Ευρώπη έχει εφαρμόσει μόνο ένα μικρό μέρος των συστάσεων του σχεδίου του, το οποίο υποστηρίχθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, και το οποίο προβλέπει επενδύσεις σε υποδομές σε ολόκληρη την ηπειρωτική Ευρώπη, ένα ανακαινισμένο ενεργειακό δίκτυο που θα παρέχει οικονομικά προσιτή ηλεκτρική ενέργεια στη βιομηχανία, συντονισμένες στρατιωτικές προμήθειες για τη μείωση της εξάρτησης από τα αμερικανικά όπλα και έναν ενιαίο χρηματοπιστωτικό τομέα ικανό να διοχετεύει κεφάλαια σε ευρωπαϊκές νεοσύστατες τεχνολογικές επιχειρήσεις.

Τον περασμένο μήνα, ο Ντράγκι προειδοποίησε ότι οι κυβερνήσεις πρέπει να κάνουν τις «τεράστιες επενδύσεις που είναι απαραίτητες για το μέλλον» και ότι «πρέπει να το κάνουν όχι όταν οι συνθήκες γίνουν μη βιώσιμες, αλλά τώρα, όσο έχουμε ακόμα τη δύναμη να διαμορφώσουμε το μέλλον μας».

Δυσοίωνες προβλέψεις

Δεν είναι η πρώτη φορά που ο πρώην επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας εξέδωσε δυσοίωνες προειδοποιήσεις για την επιδείνωση των προοπτικών της Ευρώπης. Όταν παρουσίασε για πρώτη φορά την έκθεσή του στις Βρυξέλλες, ο Ντράγκι είχε μιλήσει για την «αργή αγωνία» της παρακμής.

Εκείνη την εποχή, οι ηγέτες της ΕΕ, από όλο το πολιτικό φάσμα, επαίνεσαν το μεταρρυθμιστικό του όραμα: ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν δήλωσε ότι η Ευρώπη πρέπει να «βιαστεί» στην εφαρμογή της ατζέντας του Ντράγκι. Ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ υποστήριξε τις μεταρρυθμίσεις για να αποφευχθεί αυτό που χαρακτήρισε κίνδυνο οπισθοδρόμησης στους πιο προηγμένους τεχνολογικούς τομείς. Ακόμη και ο Γερμανός Φρίντριχ Μερτς, ο οποίος διαφωνεί με τον Ντράγκι στο βασικό ζήτημα του κοινού χρέους της ΕΕ, επανέλαβε τα λόγια του οικονομολόγου, λέγοντας ότι η Γερμανία θα «κάνει ό,τι χρειαστεί» για να ενισχύσει τον αμυντικό της τομέα - μια αναφορά στην πλέον διάσημη δήλωση του Ντράγκι από την εποχή της κρίσης της ευρωζώνης.

Καθυστερήσεις

Ωστόσο, παρά το γεγονός ότι οι ηγέτες διαμηνύουν δημόσια ότι συμφωνούν στην ανάγκη για μια πιο συνεκτική Ευρωπαϊκή Ένωση, στο παρασκήνιο η ατζέντα των μεταρρυθμίσεων καθυστερεί.

«Η έκθεση Ντράγκι έχει γίνει το οικονομικό δόγμα της ΕΕ και όλα όσα έχουμε προτείνει έκτοτε ευθυγραμμίζονται με αυτό», δήλωσε στο Politiko ο Στεφάν Σεζούρν, εκτελεστικός αντιπρόεδρος της Επιτροπής αρμόδιος για τη βιομηχανική στρατηγική. Ωστόσο, αναγνώρισε ότι το «φαινόμενο Ντράγκι» πολύ συχνά εξασθενεί μόλις τα κράτη μέλη αρχίσουν να συζητούν νομοθετικά κείμενα.

Μόνο το 11%

Μια έκθεση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για την Καινοτομία στην Πολιτική έδειξε ότι μόνο το 11% του σχεδίου Ντράγκι έχει υλοποιηθεί, ενώ στον τομέα της ενέργειας, δεν έχει υλοποιηθεί ούτε ένα μέτρο.

«Εθνικά συμφέροντα, εθνικές πολιτικές, μερικές φορές κομματικά κίνητρα», δήλωσε η ευρωβουλευτής Άνα Στίργκ, η οποία πρόσφατα συνέταξε μια κοινοβουλευτική μελέτη για το ενεργειακό δίκτυο. Μιλώντας σε εκδήλωση για την επέτειο της έκθεσης Ντράγκι, η Αυστριακή ευρωβουλευτής της ομάδας «Ανανέωση της Ευρώπης» εξήγησε ότι συχνά καταλήγει στο ότι μεμονωμένες χώρες δεν θέλουν να μοιράζονται φθηνή ενέργεια με τους γείτονές τους.

«Εάν συνδεθούν με χώρες που έχουν υψηλότερες τιμές ενέργειας, οι τιμές τους θα αυξηθούν», είπε. «Αυτό είναι γεγονός», πρόσθεσε.

«Το πρόβλημα δεν είναι με την Επιτροπή ότι δεν υπάρχει τραπεζική ένωση», δήλωσε ο Ισπανός οικονομολόγος και πρώην ευρωβουλευτής Λουίς Γκαρικάνο στην ίδια εκδήλωση, αναφερόμενος στις προσπάθειες διάλυσης των εθνικών κανόνων και συμφερόντων που κρατούν τον τραπεζικό τομέα κατακερματισμένο και συνδεδεμένο με μεμονωμένες χώρες. «Το πρόβλημα είναι με τις κυβερνήσεις που δεν θέλουν πραγματικά να επιτρέψουν στα κεφάλαια να ρέουν ελεύθερα από τη μία χώρα στην άλλη».

Τα βλέμματα στραμμένα στις Βρυξέλλες

Αν ο Ντράγκι είναι ο εγκέφαλος πίσω από την ατζέντα οικονομικών μεταρρυθμίσεων της ΕΕ, τότε οι γραφειοκράτες της Επιτροπής είναι αυτοί που είναι υπεύθυνοι για την εφαρμογή της.

Η Γενική Γραμματεία, η οποία υπάγεται στην Πρόεδρο Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, έχει συστήσει ειδική μονάδα για το έργο αυτό. Επικεφαλής της είναι ο Χάιντς Γιάνσεν, Γερμανός αξιωματούχος που εργαζόταν προηγουμένως στη Διεύθυνση Οικονομικών Υποθέσεων, και απασχολεί συνολικά οκτώ υπαλλήλους.

Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι αυτός είναι ένας πολύ μικρός αριθμός για την ομάδα εργασίας και ότι η εκτελεστική εξουσία της ΕΕ θα μπορούσε να είχε συστήσει ξεχωριστή διεύθυνση. «Ο Πρόεδρος αποδίδει μεγάλη σημασία στην εφαρμογή της Πυξίδας Ανταγωνιστικότητας», δήλωσε εκπρόσωπος της Επιτροπής στο Politiko, αναφερόμενος στο σχέδιο της ΕΕ για την εφαρμογή των συστάσεων του Ντράγκι.

Τα μέτρα για την ενέργεια

Υπενθυμίζεται, ο πρώην Ιταλός πρωθυπουργός και πρώην επικεφαλής της ΕΚΤ τάσσεται υπέρ μίας συνολικής αναθεώρησης του τρόπου με τον οποίο η ΕΕ αυξάνει τη χρηματοδότηση επενδύσεων, συμπεριλαμβανομένης της «νέας κοινής χρηματοδότησης και κοινών περιουσιακών στοιχείων».

Οι βασικές συστάσεις περιλαμβάνουν τη χαλάρωση των κανόνων ανταγωνισμού για να καταστεί δυνατή η ενοποίηση της αγοράς σε τομείς όπως οι τηλεπικοινωνίες και η ενέργεια, ολοκλήρωση των κεφαλαιαγορών μέσω της κεντρικής εποπτείας της αγοράς

Η αγορά ενέργειας

Ειδικότερα για την αγορά ενέργειας υποστήριξε την αναμόρφωση της αγοράς, έτσι ώστε η τιμή της φθηνής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές να μην υπαγορεύεται πλέον από το κόστος των ακριβότερων ορυκτών καυσίμων.

Οι Βρυξέλλες πρότειναν αρκετές μεταρρυθμίσεις στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας του μπλοκ στον απόηχο της ενεργειακής κρίσης του 2022, αλλά οι αλλαγές στην αγορά καθυστερούν σημαντικά.

 Τι οδηγεί υψηλότερα τις τιμές

Στην έκθεσή του ο Ντράγκι φιλοξενεί ένα ολόκληρο κεφάλαιο για τις βασικές αιτίες που οδηγούν σε υψηλά επίπεδα τις τιμές της ενέργειας.

Επισημαίνει ότι οι διαρθρωτικές αιτίες βρίσκονται στο επίκεντρο του χάσματος στις τιμές της ενέργειας και μπορεί να επιδεινωθούν τόσο από παλιές όσο και από νέες προκλήσεις . Η διαφορά τιμών σε σχέση με τις ΗΠΑ οφείλεται κυρίως στην έλλειψη φυσικών πόρων της Ευρώπης, καθώς και στην περιορισμένη συλλογική διαπραγματευτική δύναμη της Ευρώπης, παρά το γεγονός ότι είναι ο μεγαλύτερος αγοραστής φυσικού αερίου στον κόσμο. 

Τα θεμελιώδη ζητήματα

Ωστόσο, το χάσμα προκαλείται επίσης από θεμελιώδη ζητήματα με την αγορά ενέργειας της ΕΕ.  Οι επενδύσεις σε υποδομές είναι αργές και μη βέλτιστες, τόσο για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας όσο και για τα δίκτυα. 

Οι κανόνες της αγοράς εμποδίζουν τις βιομηχανίες και τα νοικοκυριά να αξιοποιήσουν πλήρως τα οφέλη της καθαρής ενέργειας στους λογαριασμούς τους. 

Οι  χρηματοοικονομικές πτυχές και οι πτυχές συμπεριφοράς των αγορών παραγώγων έχουν οδηγήσει σε υψηλότερη αστάθεια των τιμών. Η υψηλότερη φορολογία της ενέργειας από άλλα μέρη του κόσμου προσθέτει φορολογική επιβάρυνση στις τιμές.

Επιπλέον, ενώ αυτά τα διαρθρωτικά ζητήματα έχουν επιδεινωθεί από την ενεργειακή κρίση των δύο τελευταίων ετών, οι μελλοντικές κρίσεις ενδέχεται να τα φέρουν ξανά στο προσκήνιο. 

Το φυσικό αέριο

Υπογραμμίζει επίσης, ότι οι εντάσεις στις αγορές φυσικού αερίου αναμένεται να εκτονωθούν χάρη στο νέο παγκόσμιο δυναμικό ανεφοδιασμού, αλλά το ενεργειακό σύστημα της ΕΕ θα πρέπει να αντιμετωπίσει την ηλεκτροδότηση και τις νέες ανάγκες ασφάλειας εφοδιασμού.

Η ΕΕ είναι ο μεγαλύτερος παγκόσμιος εισαγωγέας φυσικού αερίου και LNG, ωστόσο η δυνητική της συλλογική διαπραγματευτική δύναμη δεν αξιοποιείται επαρκώς και βασίζεται υπερβολικά στις τιμές spot, απειλώντας την Ευρώπη με πιο ασταθείς τιμές φυσικού αερίου. 

Αυτή η έλλειψη μόχλευσης είναι αξιοσημείωτη ειδικά στην περίπτωση του φυσικού αερίου  μέσω αγωγών, όπου η πιθανότητα αλλαγής δρομολόγησης των ροών αερίου είναι πιο περιορισμένη, όπως φαίνεται από τις τελευταίες ανεπιτυχείς προσπάθειες της Ρωσίας. 

Ασταθείς προοπτικές

Ταυτόχρονα, αν και οι τιμές του φυσικού αερίου έχουν μειωθεί σημαντικά από τα  ψηλότερα επίπεδα κατά τη διάρκεια της ενεργειακής κρίσης, η ΕΕ αντιμετωπίζει μια ολοένα και πιο ασταθή προοπτική. 

Οι πτυχές συμπεριφοράς των αγορών παραγώγων φυσικού αερίου μπορούν να επιδεινώσουν αυτήν την αστάθεια και να ενισχύσουν τον αντίκτυπο των κραδασμών. 

Μερικές μη χρηματοοικονομικές εταιρείες αναλαμβάνουν τις περισσότερες εμπορικές δραστηριότητες στις ευρωπαϊκές αγορές φυσικού αερίου. 

Πρόσφατα στοιχεία που παρουσιάστηκαν από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Αγορών Τίτλων  (ESMA) υποδηλώνουν ότι υπάρχει σημαντική συγκέντρωση τόσο σε επίπεδο θέσης όσο και σε επίπεδο τόπου διαπραγμάτευσης και ότι η συγκέντρωση αυξήθηκε το 2022 κατά τη μεγαλύτερη άνοδο των τιμών του φυσικού αερίου. 

Οι 5 κορυφαίες εταιρείες κατέχουν περίπου το 60% των θέσεων σε ορισμένους τόπους διαπραγμάτευσης και οι αρνητικές θέσεις τους αυξήθηκαν σημαντικά κατά σχεδόν 200% μεταξύ Φεβρουαρίου και Νοεμβρίου 2022 

Μετακύληση στον καταναλωτή

Οι κανόνες της ευρωπαϊκής αγοράς μεταβιβάζουν αυτή την αστάθεια στους τελικούς χρήστες και ενδέχεται να εμποδίσουν τα πλήρη οφέλη της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από την απαλλαγή από τις εκπομπές άνθρακα. 

Παρόλο που η Ευρώπη μειώνει την εξάρτησή της από το φυσικό αέριο και αυξάνει τις επενδύσεις στην παραγωγή καθαρής ενέργειας, οι κανόνες της αγοράς στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας δεν αποσυνδέουν πλήρως την τιμή των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και της πυρηνικής ενέργειας από τις υψηλότερες και πιο ασταθείς τιμές των ορυκτών καυσίμων, εμποδίζοντας τους τελικούς χρήστες να απολαύσουν πλήρως τα οφέλη της καθαρής ενέργειας στους λογαριασμούς τους 

Αδειοδότηση

Η χρονοβόρα και αβέβαιη διαδικασία αδειοδότησης για νέα δίκτυα ενέργειας αποτελεί σημαντικό εμπόδιο για την ταχύτερη εγκατάσταση νέας χωρητικότητας. 

Οι επενδύσεις τόσο στην παραγωγή ενέργειας όσο και στα δίκτυα απαιτούν αρκετά χρόνια μεταξύ των μελετών σκοπιμότητας και της ολοκλήρωσης του έργου. Ωστόσο, υπάρχει μεγάλη διακύμανση στους χρόνους αδειοδότησης μεταξύ των κρατών μελών.

Η όλη διαδικασία χορήγησης αδειών για χερσαία αιολικά πάρκα μπορεί να διαρκέσει έως και 9 χρόνια σε ορισμένα κράτη μέλη, σε σύγκριση με λιγότερο από 3 χρόνια στα πιο αποδοτικά. Τα επίγεια ηλιακά φωτοβολταϊκά συστήματα μπορεί να χρειαστούν 3-4 χρόνια για να εγκριθούν σε ορισμένες χώρες, αλλά 1 έτος σε άλλες. 

Οι φόροι

Τέλος, με την πάροδο του χρόνου η φορολογία της ενέργειας έχει καταστεί σημαντική πηγή εσόδων του προϋπολογισμού, συμβάλλοντας σε υψηλότερες τιμές λιανικής. Ενώ η φορολογία μπορεί να αποτελέσει εργαλείο πολιτικής για την ενθάρρυνση της απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές, υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά τους φόρους και τα συστήματα ελάφρυνσης των τιμών. 

Σε αντίθεση με την ΕΕ, οι ΗΠΑ δεν επιβάλλουν ομοσπονδιακούς φόρους στην κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας ή φυσικού αερίου.