Σε ακραία πίεση οι αγορές ηλεκτρικής ενέργειας της Ευρώπης εξαιτίας του παρατεταμένου καύσωνα και των πυρκαγιών

Καθώς η Ευρώπη αντιμετωπίζει κατακόρυφη άνοδο της θερμοκρασίας και αυξανόμενη ζήτηση ενέργειας, τα δίκτυα ενέργειας προσπαθούν να κρατήσουν τα φώτα αναμμένα χωρίς να επιδεινώσουν τις εκπομπές ρύπων.

Αυτό το καλοκαίρι, η Ευρώπη έχει ξαναβιώσει μια σειρά από έντονους και εκτεταμένους καύσωνες. Μόνο την περασμένη εβδομάδα, τα ρεκόρ θερμοκρασίας καταρρίφθηκαν για μία ακόμα φορά σε νοτιοδυτική Γαλλία, Κροατία και Ουγγαρία, με ορισμένες περιοχές να φτάνουν σε θερμοκρασίες πάνω από 40°C.

Καθώς η κλιματική αλλαγή καθιστά τους καύσωνες πιο συχνούς και εντονότερους, η ζήτηση για ενέργεια εκτοξεύεται, καθώς οι άνθρωποι προσπαθούν να παραμείνουν δροσεροί. Ταυτόχρονα, οι υψηλές θερμοκρασίες υπονομεύουν τις προμήθειες ηλεκτρικής ενέργειας, ιδιαίτερα από θερμικούς σταθμούς – έναν τύπο εργοστασίου όπου η θερμική ενέργεια μετατρέπεται σε ηλεκτρισμό – που βασίζονται σε νερό ποταμών για ψύξη.

Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι οι καύσωνες θέτουν το δίκτυο ενέργειας της ηπείρου υπό σοβαρή πίεση. Λένε ότι τα ενεργειακά συστήματα πρέπει επειγόντως να προσαρμοστούν, αυξάνοντας την ευελιξία και κάνοντας μετάβαση σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας για να αποφευχθούν τα ρυπογόνο ορυκτά καύσιμα.

Οι κυβερνήσεις καλούνται επίσης να αντιμετωπίσουν τους καύσωνες χωρίς διακοπές ρεύματος ή αύξηση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. 

Την κατάσταση επιβαρύνουν ακόμα περισσότερο οι τεράστιες πυρκαγιές, που καταστρέφουν σημαντικά τμήματα των υποδομών.

Αυξημένη κατανάλωση ενέργειας 

Οι πρόσφατοι καύσωνες είναι μια «ξεκάθαρη υπενθύμιση» ότι το ενεργειακό σύστημα της Ευρώπης πρέπει να είναι έτοιμο για όλο και πιο ακραίες θερμοκρασίες, σύμφωνα με τον διευθυντή πολιτικής Ευρώπης του ενεργειακού think tank Ember, Pawel Czyak.

«Τα συστήματα ενέργειας της Ευρώπης δοκιμάζονται ξανά από θερμοκρασίες-ρεκόρ.»

Ο Czyak προσθέτει ότι η ανάλυση του think tank για τον καύσωνα του Ιουλίου έδειξε πώς η εκρηκτική ζήτηση για ψύξη οδήγησε σε κορυφαία επίπεδα ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας. Στην Ισπανία, η κατανάλωση ηλεκτρισμού αυξήθηκε κατά περίπου 14%. Η Γερμανία και η Γαλλία είδαν τις ανάγκες τους να εκτοξεύονται τις ώρες αιχμής, βάζοντας τους διαχειριστές δικτύου σε κατάσταση αυξημένης επιφυλακής.

Οι υψηλές καλοκαιρινές θερμοκρασίες γίνονται γρήγορα ο κανόνας και, καθώς συμβαίνει αυτό, τα συστήματα κλιματισμού γίνονται όλο και πιο κοινό φαινόμενο. Ο αριθμός των κλιματιστικών στην ΕΕ προβλέπεται να αυξηθεί από λιγότερο από 7 εκατομμύρια το 1990 σε περισσότερα από 100 εκατομμύρια το 2030.

Παρά αυτή τη δραματική αύξηση, ο κλιματισμός εξακολουθεί να αποτελεί μόνο το 0,6% της κατανάλωσης ενέργειας των νοικοκυριών στην Ευρώπη.

Δεδομένα δείχνουν ότι η Ιταλία είναι κατά πολύ ο μεγαλύτερος χρήστης κλιματιστικών στην ΕΕ. Αντιπροσωπεύει το ένα τρίτο της κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας για κλιματιστικά σε όλες τις 27 χώρες μέλη, παρά το γεγονός ότι έχει μερικές από τις υψηλότερες τιμές ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη. Στη δεύτερη θέση είναι η Ελλάδα, ακολουθούμενη από τη Γαλλία, την Ισπανία και τη Γερμανία.

Πίεση στους σταθμούς ενέργειας καθώς οι θερμοκρασίες αυξάνονται

Οι καύσωνες δεν αυξάνουν μόνο τη ζήτηση για ηλεκτρισμό, αλλά μπορούν επίσης να μειώσουν την παραγωγή από ορισμένες μορφές ενέργειας.

Πολλές ευρωπαϊκές χώρες αναγκάστηκαν να μειώσουν επανειλημμένα την παραγωγή ηλεκτρισμού ή να κλείσουν πυρηνικούς αντιδραστήρες λόγω ακραίων θερμοκρασιών αυτό το καλοκαίρι.

Κατά τη διάρκεια του καύσωνα από 28 Ιουνίου έως 2 Ιουλίου, 17 από τους 18 πυρηνικούς σταθμούς της Γαλλίας κατέγραψαν σημαντικές  μειώσεις στη χωρητικότητα, με μερικούς να κλείνουν εντελώς.

Ο τελευταίος καύσωνας έφερε πολλαπλές προειδοποιήσεις για μειώσεις στην παραγωγή ενέργειας, ιδιαίτερα στον ποταμό Ρον και στον ποταμό Γκαρόν στη δυτική Γαλλία. Περίπου τα τρία τέταρτα της ηπειρωτικής Γαλλίας δέχθηκαν προειδοποιήσεις για καύσωνα την Τετάρτη και καταρρίφθηκαν ρεκόρ θερμοκρασίας στα νοτιοδυτικά.

Τα προβλήματα στους πυρηνικούς σταθμούς

Γιατί όμως, η ακραία ζέστη αποτελεί πρόβλημα για τους πυρηνικούς σταθμούς; Για να ψύξουν τους αντιδραστήρες, το νερό αντλείται από τοπικούς ποταμούς ή τη θάλασσα. Στη συνέχεια, επιστρέφεται πίσω με υψηλότερη θερμοκρασία.

Αλλά οι καύσωνες σημαίνουν ότι το νερό που αντλείται είναι ήδη ζεστό στην αρχή. Αυτό επηρεάζει την ικανότητα του εργοστασίου να το χρησιμοποιήσει για ψύξη, και αν το νερό που απελευθερώνεται είναι πολύ ζεστό, μπορεί να απειλήσει τη βιοποικιλότητα των τοπικών οικοσυστημάτων.

Χτισμένο για πιο ήπια και προβλέψιμα κλίματα, το δίκτυο της Ευρώπης αντιμετωπίζει επίσης δυσκολίες σε ακραία θερμότητα. Στις αρχές Ιουλίου, διακοπές ρεύματος χτύπησαν περιοχές της Ρώμης, της Φλωρεντίας, του Μπέργκαμο και του Μιλάνου, καθώς η παλαιωμένη υποδομή της Ιταλίας πιέστηκε στα όριά της λόγω του καιρού.

Η πίεση για να ισορροπήσει το σύστημα λόγω της αύξησης της ζήτησης ενέργειας από τα συστήματα ψύξης ήταν εν μέρει υπεύθυνη. Αλλά η ενεργειακή εταιρεία Enel ανέφερε ότι τα υπόγεια καλώδια είχαν επίσης επεκταθεί και υπερθερμανθεί. Σε υψηλές θερμοκρασίες, τα υπόγεια καλώδια δυσκολεύονται να διαχέουν τη θερμότητα.

Χωρίς προσπάθειες για αναβάθμιση του δικτύου και για να γίνει πιο ανθεκτικό σε ακραία καιρικά φαινόμενα, η άμεση πίεση των αυξανόμενων καύσωνων μπορεί να οδηγήσει σε περισσότερες διακοπές ρεύματος όπως αυτές που σημειώθηκαν στην Ιταλία.

Μπορούν οι ανανεώσιμες πηγές να βοηθήσουν τα δίκτυα ενέργειας να προσαρμοστούν;

Ενώ οι ηλιόλουστες συνθήκες φέρνουν ζέστη, μπορούν επίσης να φέρουν περισσότερη παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.

Ο Ιούνιος του 2025 είδε τη μεγαλύτερη μηνιαία παραγωγή ηλιακής ενέργειας στην ΕΕ μέχρι σήμερα, φτάνοντας πάνω από το 40% της παραγωγής στην Ολλανδία και το 35% στην Ελλάδα.

Η ηλιακή ενίσχυση διατήρησε το ηλεκτρικό δίκτυο σε καλή κατάσταση κατά τις ώρες της ημέρας. Ήταν πιο άφθονη το μεσημέρι, όταν υπήρχε η μεγαλύτερη ζήτηση για κλιματισμό, συμβάλλοντας στην ελάφρυνση της πίεσης στο δίκτυο και στην πρόληψη των διακοπών ρεύματος.

«Οι θερμοηλεκτρικοί σταθμοί είδαν διακοπές, λόγω των προβλημάτων ψύξης στις πυρηνικές εγκαταστάσεις, ενώ η ισχυρή ηλιακή απόδοση βοήθησε στη σταθεροποίηση των καταπονημένων δικτύων», λέει ο Czyzak.

«Η επένδυση σε ευέλικτα, ανανεώσιμα δίκτυα θα βοηθήσει το σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας να είναι ανθεκτικό και να διατηρήσει το κόστος χαμηλό».

Αλλού, οι καύσωνες του Ιουλίου προκάλεσαν κατάρρευση της παραγωγής αιολικής ενέργειας. 

Κατά τη διάρκεια μιας άνευ προηγουμένου έξαρσης υψηλών θερμοκρασιών, η Φινλανδία είδε την παραγωγή αιολικής ενέργειας να καταρρέει, με την παραγωγή να είναι μεταξύ των ασθενέστερων που έχουν καταγραφεί. Η χώρα στράφηκε στην υδροηλεκτρική ενέργεια, αλλά αυτό από μόνο του δεν ήταν αρκετό για να καλύψει το κενό παραγωγής.

Οι ανεμογεννήτριες σχεδόν σταμάτησαν να λειτουργούν στο Ηνωμένο Βασίλειο την περασμένη εβδομάδα, καθώς ο καύσωνας προκάλεσε απάνεμες συνθήκες. Χαρακτηριστικό είναι ότι την περασμένη Τετάρτη, σύμφωνα με στοιχεία του Εθνικού Διαχειριστή Συστήματος Ενέργειας, η αιολική ενέργεια αντιπροσώπευε μόνο το 5% του ενεργειακού μείγματος, με το φυσικό αέριο να εκτινάσσεται σε περισσότερο από το ένα τρίτο.

Αυτές οι ακραίες συνθήκες υπογραμμίζουν τον αυξανόμενο ρόλο της ηλιακής ενέργειας στην ανθεκτικότητα στον καύσωνα, αλλά δείχνουν επίσης ότι οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας από μόνες τους δεν είναι η μόνη λύση, εκτός εάν υποστηρίζονται από αποθήκευση και πιο έξυπνα δίκτυα.

Δυσκολίες

«Μπορούμε σίγουρα να πούμε ότι δεν είμαστε πολύ έτοιμοι για… αυτούς τους συχνούς καύσωνες», είπε ο Pawel Czyzak.

Όσον αφορά τις πρόσφατες αυξήσεις των τιμών σε όλη την ήπειρο, είπε ότι ήταν «ένα σημάδι ότι το σύστημα βρίσκεται υπό πίεση… Λείπουν ήδη αρκετά γιγαβάτ στη Γαλλία – οπότε αυτές δεν είναι μικρές καταστάσεις για το ευρωπαϊκό σύστημα ενέργειας.»

Η τιμή της spot ενέργειας στη Γαλλία έφτασε στην καλοκαιρινή κορυφή των 117,62 EUR/MWh στις 1 Ιουλίου, η υψηλότερη από τα μέσα Μαρτίου, όταν άρχισαν οι περικοπές στη χωρητικότητα για την εποχή.

Οι τιμές spot ενέργειας στη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ισπανία και τη νοτιοανατολική Ευρώπη έχουν αυξηθεί απότομα εν μέσω καύσωνα αυτό το καλοκαίρι. Η ανάγκη για ψύξη ενισχύει τη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας και ασκεί πίεση στην προσφορά στις αγορές για την επόμενη ημέρα.

«Οι καύσωνες είναι τώρα πιο συχνοί και διαρκούν περισσότερο, ένα σαφές σημάδι του αυξανόμενου αποτυπώματος της κλιματικής αλλαγής», είπε ο Robin Girmes, γενικός διευθυντής στην Energy Weather.

Επεσήμανε ότι μέρη της Γερμανίας και της Γαλλίας δυσκολεύονται να αντιμετωπίσουν τη μεταβλητότητα των τιμών – αναγκάζοντας τις συμβατικές μονάδες να αντισταθμίσουν γρήγορα τη χαμηλότερη παραγωγή ηλιακής και αιολικής ενέργειας το βράδυ, προκαλώντας αυξήσεις των τιμών.

«Τώρα, στα τέλη του καλοκαιριού, μεταξύ 15:00 και 17:00 CET, βλέπουμε μια πτώση της ηλιακής ενέργειας μεγαλύτερη από 1 GW ανά πέντε λεπτά, που πρέπει να αντισταθμιστεί από τις συμβατικές μονάδες ενέργειας», είπε ο Girmes, με το σύστημα ενέργειας να είναι «στα όρια».