ΕΒΙΚΕΝ: Σοβαρές στρεβλώσεις στην αγορά εξισορρόπησης – Ανάγκη για μεταρρυθμίσεις με βάση το ιταλικό πρότυπο

Την ύπαρξη συστημικών στρεβλώσεων στη λειτουργία της ελληνικής αγοράς ηλεκτρισμού και ιδιαίτερα στην αγορά εξισορρόπησης επισημαίνει η ΕΒΙΚΕΝ, στο πλαίσιο της δημόσιας διαβούλευσης που διεξάγει η ΡΑΑΕΥ επί της πρότασης του ΑΔΜΗΕ για το σχεδιασμό των δημοπρασιών ισχύος εξισορρόπησης.

Στην επιστολή της Ένωσης, που υπογράφει ο πρόεδρος του ΔΣ Αντώνης Κοντολέων, αναλύεται εκτενώς το υφιστάμενο καθεστώς λειτουργίας της αγοράς, το οποίο -όπως σημειώνεται- έχει οδηγήσει σε υπέρμετρο κόστος για τους καταναλωτές και σε υπεραποζημιώσεις συγκεκριμένων τεχνολογιών, κυρίως Υδροηλεκτρικών και Φυσικού Αερίου.

Δομικά προβλήματα στο μοντέλο εξισορρόπησης – Έκρηξη του ΛΠ3

Σύμφωνα με την επιστολή, από τον Ιούλιο του 2024 παρατηρείται σημαντική αύξηση του Λογαριασμού Προσαύξησης 3 (ΛΠ3), με το σχετικό κόστος να έχει αυξηθεί κατά έως και 150% σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Η εξέλιξη αυτή αποδίδεται, μεταξύ άλλων, στη μη προβλέψιμη συμπεριφορά της αγοράς, την αδιαφανή αποζημίωση μονάδων μέσω pay-as-bid διαδικασιών και την αυξανόμενη ανάγκη ανακατανομής λόγω της αυξημένης διείσδυσης ΑΠΕ και των εξαγωγών.

Επισημαίνεται επίσης ότι σχεδόν το σύνολο των αποζημιώσεων της αγοράς εξισορρόπησης καταλήγει σε έναν δεσπόζοντα συμμετέχοντα, δημιουργώντας συνθήκες περιορισμένου ανταγωνισμού. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της ΡΑΕ για το 2023, από τα 738 εκατ. ευρώ συνολικού κόστους, τα 620 εκατ. ευρώ κατευθύνθηκαν σε έναν μόνο συμμετέχοντα.

Παραδείγματα ενίσχυσης αδιαφάνειας και υπεραποζημιώσεων

Στην επιστολή παρουσιάζονται ενδεικτικά περιστατικά από τη λειτουργία του συστήματος κατά το πρώτο εξάμηνο του 2025 και το καλοκαίρι, όπου λιγνιτικές και θερμικές μονάδες εισέρχονται στην αγορά μέσω constraint dispatch, αποζημιούμενες βάσει προσφοράς χωρίς επαρκείς μηχανισμούς ελέγχου του κόστους. Ταυτόχρονα, κατά τις ώρες υψηλής παραγωγής ΑΠΕ, οι τιμές στην DAM διαμορφώνονται σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα, ενώ αρκετές θερμικές μονάδες λειτουργούν εκτός οικονομικού προγραμματισμού.

Το συνολικό κόστος εξισορρόπησης για το 2025 εκτιμάται ότι θα υπερβεί το 1 δισ. ευρώ, εκ των οποίων τα 500 εκατ. ευρώ αφορούν στην ανακατανομή.

Συγκριτική ανάλυση με την ιταλική αγορά – Χαμηλότερες χρεώσεις και ενισχυμένη διαφάνεια

Η ΕΒΙΚΕΝ καταθέτει ως πρόταση προς αξιολόγηση το λειτουργικό μοντέλο της Ιταλίας, το οποίο παρουσιάζει σημαντικά χαμηλότερο κόστος και υψηλότερη διαφάνεια. Σύμφωνα με μελέτη της Grant Thornton που εκπονήθηκε για λογαριασμό της Ένωσης, οι χρεώσεις εξισορρόπησης (Uplift) στην Ιταλία ανέρχονται κατά μέσο όρο σε 3 €/MWh ή ~3% της Οριακής Τιμής Συστήματος (ΟΤΣ), έναντι 12,2 €/MWh ή ~12% της ΟΤΣ στην Ελλάδα για την ίδια περίοδο (2024–Απρίλιος 2025).

Το ιταλικό σύστημα περιλαμβάνει:

Πολλαπλές περιόδους προαγοράς ισχύος (έως έξι),

Συμμετοχή μονάδων σε μηχανισμό pay-as-bid με ενισχυμένους ελέγχους,

Ενσωμάτωση στις ευρωπαϊκές πλατφόρμες PICASSO και MARI,

Συμμετοχή ΑΠΕ και αποθήκευσης μέσω συγκεντρωτικών μονάδων,

Δεκαπεντάλεπτη χρονική ανάλυση για ακριβέστερη αποτύπωση ισχύος και αποκλίσεων.

Η ανάλυση καταλήγει ότι η ιταλική αγορά χαρακτηρίζεται από μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα στην κοστολόγηση των επικουρικών υπηρεσιών και στη διαχείριση της ισχύος.

Θεσμικές προτάσεις μεταρρύθμισης

Η ΕΒΙΚΕΝ χαιρετίζει τη διαδικασία διαβούλευσης, επισημαίνοντας την ανάγκη αξιοποίησής της ως αφετηρία για ουσιαστικό ανασχεδιασμό της αγοράς. Μεταξύ των βασικών προτάσεων που καταθέτει περιλαμβάνονται:

Η αποζημίωση των μονάδων υποχρεωτικής ένταξης να γίνεται εκτός αγοράς με θεσμική παρέμβαση (π.χ. απόφαση ΡΑΑΕΥ).

Η διαμόρφωση χαρτοφυλακίων συμμετεχόντων με περιορισμό σε μία τεχνολογία ανά χαρτοφυλάκιο, για την αποτροπή στρεβλώσεων.

Η δημοσιοποίηση στατιστικών κόστους για μονάδες που απονέμονται εκτός διαγωνισμών (μέσο κόστος ανά τεχνολογία και μήνα).

Η θεσμοθέτηση ζωνικού συστήματος χρέωσης πρόσβασης στο δίκτυο μεταφοράς (locational access fees), με στόχο την εξισορρόπηση κόστους/επενδύσεων ανά γεωγραφική περιοχή.

Η ενίσχυση της χρονικής ανάλυσης των προσφορών, ιδίως για τις ΑΠΕ, με δυνατότητα ενδοημερήσιας προσαρμογής (π.χ. ανά 15 λεπτά).

Εν κατακλείδι, η ΕΒΙΚΕΝ υποστηρίζει ότι η σημερινή αρχιτεκτονική της ελληνικής αγοράς εξισορρόπησης είναι βαθιά ολιγοπωλιακή, λειτουργεί με περιορισμένο ανταγωνισμό και εμφανίζει σοβαρά ελλείμματα διαφάνειας. Η ανάγκη μεταρρύθμισης, όπως υπογραμμίζεται, είναι επιτακτική, με στόχο την ευθυγράμμιση με τις ευρωπαϊκές βέλτιστες πρακτικές και τη μείωση του κόστους για τους τελικούς καταναλωτές.