Βαρύς ο «πέλεκυς» για τα ενεργειακά και μεταφορικά ευάλωτα νοικοκυριά από την εφαρμογή του ΣΕΔΕ 2 – Η ανάλυση του Green Tank για τα κόστη

Ισχυρό οικονομικό «αποτύπωμα» για τα ενεργειακά και μεταφορικά ευάλωτα νοικοκυριά προκύπτει από την εφαρμογή του ΣΕΔΕ 2 με το Green Tank σε νεότερη μελέτη του, που έχει την διάθεσή του το energypress, να το υπολογίζει αθροιστικά από 454 εκατ. ευρώ έως και 848 εκατ. ευρώ αναλόγως την τιμή CO2 που επικρατεί στην αγορά.

Ειδικότερα, όπως επισημαίνεται στην σχετική μελέτη, καταγράφεται ένα σημαντικό ποσοστό ελληνικών νοικοκυριών που εμφανίζει ενεργειακή (26,5%) και μεταφορική (13,9%) ευαλωτότητα.

Σε αυτή την βάση, όπως αναφέρουν οι συντάκτες της έκθεσης μιλώντας στο energypress, η εφαρμογή του ΣΕΔΕ 2 και ανάλογα με τις τιμές δικαιωμάτων που θα διαμορφωθούν, επιφέρει πρόσθετα βάρη στα νοικοκυριά.

Αρχικά διευρύνει τον αριθμό των ευάλωτων νοικοκυριών κατά περίπου 0,9-1,5% στην περίπτωση της ενεργειακής ευαλωτότητας και κατά 1,1-2,1% στην περίπτωση της μεταφορικής ευαλωτότητας. Με τα δεδομένα του ΣΕΔΕ 2 οι δαπάνες που πραγματοποιούν όλα τα νοικοκυριά για τις ενεργειακές ανάγκες των κατοικιών τους αυξάνουν σε ένα εύρος από 231 έως 437 εκατ. ευρώ το έτος και αναλόγως για τις μετακινήσεις τους σε ένα εύρος από 223 έως 412 εκατ. ευρώ το έτος.

Η ετήσια συνολική επιβάρυνση επομένως των νοικοκυριών από την εφαρμογή του ΣΕΔΕ2 μπορεί να κυμανθεί από 454 εκατ. ευρώ σε ένα σενάριο με μέση τιμή δικαιωμάτων εκπομπών τα 45 EUR/t CO2 έως 848 εκατ. ευρώ σε ένα σενάριο με μέση τιμή δικαιωμάτων εκπομπών τα 84 EUR/t CO2. Ειδικά για τα ενεργειακά και μεταφορικά ευάλωτα νοικοκυριά και ανάλογα με την τιμή του δικαιώματος τα ποσά αυτά κυμαίνονται από 139 εκατ. ευρώ έως 266 εκατ. ευρώ ανά έτος για τιμές δικαιωμάτων 45 EUR/t CO2 και 84 EUR/t CO2, αντίστοιχα. Έτσι η συνολική άμεση οικονομική επίπτωση του ΣΕΔΕ2 στους ενεργειακά και μεταφορικά ευάλωτους για όλη την εξεταζόμενη περίοδο (2027-2032) εκτιμάται ότι κυμαίνεται μεταξύ 833 εκατ. ευρώ και 1,6 δις ευρώ.

Την ίδια στιγμή, οι συνολικοί διαθέσιμοι πόροι, συνυπολογίζοντας όλες τις πιθανές ροές προς υποστήριξη της μετάβασης στο ΣΕΔΕ 2 (Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα, έσοδα από την δημοπράτηση δικαιωμάτων ρύπων υπό το ΣΕΔΕ 2, έσοδα από την δημοπράτηση δικαιωμάτων υπό το υφιστάμενο σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών ΣΕΔΕ1), ανέρχονται σε 11,86 δις ευρώ για τιμή 45 ευρώ/τόνος στο ΣΕΔΕ, σε 13,01 δις ευρώ για τιμή στα 57,5 ευρώ/τόνος και 15,45 δις ευρώ για τιμή 84 ευρώ/τόνος. Οι προαναφερόμενοι πόροι υπολογίζονται ως διαθέσιμα κεφάλαια για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων από την εφαρμογή του ΣΕΔΕ 2, δηλαδή πόροι που δύναται να αξιοποιηθούν για να στηρίξουν ιδίως τα ενεργειακά και μεταφορικά ευάλωτα νοικοκυριά που πλήττονται δυσανάλογα από την εφαρμογή του ΣΕΔΕ 2.

Αξίζει ωστόσο να σημειωθεί, όπως επισημαίνουν οι συντάκτες της έκθεσης, ότι τα εν λόγω κεφάλαια επαρκούν κατά ένα μέρος καθώς αν υπολογίσουμε το σύνολο των προτεινόμενων μέτρων προς καθολική αντιμετώπιση της ενεργειακής ευαλωτότητας στους επιλεγμένους υποπληθυσμούς τότε το σχετικό κόστος των επενδύσεων κυμαίνεται μεταξύ 18 – 18,3 δις ευρώ.

Στην προκειμένη περίπτωση και με την παραδοχή ότι το 61% των διαθέσιμων πόρων θα κατευθυνθούν σε μέτρα άμβλυνσης της ενεργειακής ευαλωτότητας, τότε τα δυνητικά ωφελούμενα νοικοκυριά φτάνουν τα 276-348 χιλιάδες και με την προϋπόθεση της πλήρους αξιοποίησης των πόρων υπέρ της υλοποίησης των προτεινόμενων μέτρων.

Αξίζει να σημειωθεί ότι σύμφωνα με τα στοιχεία του Κοινωνικού και Κλιματικού Σχεδίου, τα ενεργειακά και μεταφορικά ευάλωτα ελληνικά νοικοκυριά εκτιμώνται σε 1,5 εκατ. με τους διαθέσιμους πόρους τόσο στο ενεργειακό σκέλος όσο και στο μεταφορικό σκέλος να δύναται να καλύψουν ένα μικρό μέρος και μάλιστα μειοψηφικό.  Στην περίπτωση των μεταφορικά ευάλωτων νοικοκυριών, το κόστος εφαρμογής των προτεινόμενων μέτρων εκτιμάται ότι ανέρχεται σε 1,18-1,28 δις ευρώ ανάλογα με την τιμή του δικαιώματος και αφορούν 262-282 χιλιάδες μεταφορά ευάλωτα νοικοκυριά.

Επιπρόσθετα, από τις εξεταζόμενες χρηματοδοτικές πηγές είναι διαθέσιμα επιπλέον 3,2 – 4,3 δις EUR τα οποία μπορούν να διατεθούν για την αναβάθμιση των συγκοινωνιακών υποδομών, μέσω της προώθησης των μέσων μαζικής μεταφοράς, την ενίσχυση των σιδηροδρόμων, τον εκσυγχρονισμό των λεωφορείων κλπ. Συνολικά οι πόροι αυτοί αντιστοιχούν στο 54-73% του προϋπολογισμού των δράσεων που είχαν συμπεριληφθεί στο ΕΣΕΚ για αναβάθμιση των συγκοινωνιακών υποδομών έως το 2030.

Συμπερασματικά, οι συντάκτες της έκθεσης επισημαίνουν, μεταξύ άλλων, ότι η εφαρμογή του ΣΕΔΕ2 συνιστά μια σημαντική καμπή στην πορεία για την επίτευξη των κλιματικών στόχων. Συνεπώς οι διαθέσιμοι πόροι πρέπει να συμβάλλουν καθοριστικά στην έξοδο των νοικοκυριών από την ενεργειακή και μεταφορική ευαλωτότητα, μέσω της οριστικής απεξάρτησης τους από τα ορυκτά καύσιμα. Είναι κρίσιμο τα έσοδα που θα προκύψουν από το νέο σύστημα να κατευθυνθούν με διαφάνεια και δικαιοσύνη πίσω στην κοινωνία ενισχύοντας πρωτίστως τα πιο ευάλωτα νοικοκυριά που πλήττονται δυσανάλογα.

Έτσι η τιμολόγηση του άνθρακα μπορεί να λειτουργήσει ως στρατηγικό εργαλείο για τη μετάβαση, και όχι ως πρόσθετο βάρος, διασφαλίζοντας ευρεία κοινωνική αποδοχή. Απαραίτητη προϋπόθεση για να συμβούν αυτά, είναι η διαμόρφωση ενός αποτελεσματικού Κοινωνικού Σχεδίου για το Κλίμα το οποίο οφείλει να ορίσει με σαφήνεια τους ευάλωτους πληθυσμούς, τις κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις του ΣΕΔΕ2, καθώς και τα στοχευμένα μέτρα που θα συμβάλουν στην άμβλυνσή τους.