Περικοπές στην Αυτοκατανάλωση: Ανάγκη για Θεσμική Θωράκιση

Το net-metering και το virtual net-metering αποτέλεσαν για χρόνια ένα σταθερό πλαίσιο για την αυτοπαραγωγή, επιτρέποντας σε νοικοκυριά, δήμους, αγρότες και ενεργειακές κοινότητες να μειώσουν το ενεργειακό τους κόστος και να συμμετάσχουν ενεργά στην ενεργειακή μετάβαση.

Όμως τα τελευταία χρόνια, η σημαντική αύξηση φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων, χωρίς την ανάλογη ενίσχυση του δικτύου με συστήματα αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας, έχει οδηγήσει σε ολοένα και αυξανόμενες περικοπές από τους διαχειριστές – από τις οποίες δεν εξαιρούνται πλέον ούτε οι εγκαταστάσεις αυτοπαραγωγής.

Το θεσμικό κενό και η εφαρμογή του Κανονισμού 2019/943

Ο Κανονισμός (ΕΕ) 2019/943, στο άρθρο 12, προβλέπει ότι η κατανομή σταθμών παραγωγής βασίζεται επί της αρχής στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας (market-based dispatch). Συνεπώς, μονάδες που δεν συμμετέχουν στην αγορά δεν συμμετέχουν και στην κατανομή – όπως τα συστήματα net metering και virtual net metering – ή συμμετέχουν κατά προτεραιότητα σε επίπεδο ημερήσιου προγραμματισμού, όπως το μη κατανεμόμενο χαρτοφυλάκιο ΑΠΕ και τα physical PPA.

Αντίστοιχα, στο άρθρο 13 προβλέπεται ρητά ότι δεν συμμετέχουν ούτε στην ανακατανομή – η οποία επίσης βασίζεται επί της αρχής στην αγορά – παρά μόνο ως έσχατη λύση και μόνο εφόσον όλοι οι διαθέσιμοι πόροι που συμμετέχουν στην αγορά έχουν χρησιμοποιηθεί, περίπτωση στην οποία προβλέπεται και οικονομική αποζημίωση – αποζημίωση που ο ευρωπαϊκός κανονισμός προβλέπει για όλες τις περιπτώσεις ανακατανομής που δεν βασίζονται στην αγορά.

Ενώ έχει θεσμοθετηθεί μηχανισμός αποζημίωσης μέσω ανακατανομής λειτουργικής ενίσχυσης για τις περικοπές που υφίστανται οι σταθμοί ανεξάρτητης παραγωγής, δεν υπάρχει καμία αντίστοιχη πρόβλεψη για τις περικοπές που επιβάλλονται ήδη σε σταθμούς αυτοπαραγωγής, οι οποίοι δεν συμμετέχουν στην αγορά και, σύμφωνα με το ευρωπαϊκό πλαίσιο, δεν θα έπρεπε να υφίστανται περικοπές, παρά μόνο σε ακραίες συνθήκες, και μόνο εφόσον έχουν ήδη ανακατανεμηθεί-περικοπεί όλοι οι σταθμοί που συμμετέχουν στην αγορά.

Στην πράξη, ωστόσο, έχουν επιβληθεί περικοπές σε αυτοπαραγωγούς, ενώ είναι προφανές ότι δεν έχουν εξαντληθεί όλοι οι πόροι που συμμετέχουν στην αγορά – με ή χωρίς προτεραιότητα – γεγονός που συνιστά τυπικά παραβίαση της ευρωπαϊκής νομοθεσίας και θεμελιώνει αξίωση αποζημίωσης έναντι του αρμόδιου διαχειριστή.

Η επιλογή για το πλαίσιο Net-Billing και τα νέα δεδομένα

Με τη μετάβαση από το Net-Metering στο Net-Billing, η πολιτεία επέλεξε τα νέα έργα αυτοκατανάλωσης να συμμετέχουν στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, είτε μέσω ΦοΣΕ για έργα άνω των 10,8 kW, είτε μέσω του ΔΑΠΕΕΠ για μικρότερες οικιακές εγκαταστάσεις.

Η μετάβαση έγινε με στόχο την αντιμετώπιση του προβλήματος της απόκλισης μεταξύ της αξίας της απορροφούμενης και της εγχεόμενης ενέργειας, που επιβάρυνε οικονομικά τους προμηθευτές ηλεκτρικής ενέργειας.

Ωστόσο, το νέο αυτό πλαίσιο αποδείχθηκε πολύπλοκο και λειτουργικά προβληματικό. Οι τριμερείς συμβάσεις μεταξύ καταναλωτή, προμηθευτή και ΦοΣΕ, ή ΔΑΠΕΕΠ, δυσχεραίνουν, μεταξύ άλλων, αρκετά τη διαχείριση αποκλίσεων. Η δυνατότητα να είναι διαφορετικός ο προμηθευτής και διαφορετικός ο ΦοΣΕ περιπλέκει ακόμη περισσότερο την εκπροσώπηση στην αγορά εξισορρόπησης, καθιστώντας εξαιρετικά δύσκολη, αν όχι ανέφικτη υπό τις παρούσες συνθήκες, τη διαχείριση πλήθους μικρών έργων από πλευράς ΦοΣΕ – ιδιαίτερα όταν αυτά περιλαμβάνουν αποθήκευση.

Και παρότι ο ευρωπαϊκός Κανονισμός 2019/943 προβλέπει ρητά την προτεραιότητα κατανομής γενικά για σταθμούς ΑΠΕ κάτω των 400 kW (200 kW από 1/1/2026) και, επιπρόσθετα, ο ν. 3468/2006 (άρθρο 9 παρ. 2) αναφέρει ότι η προτεραιότητα κατανομής παρέχεται για το σύνολο του πλεονάσματος της ηλεκτρικής ενέργειας των αυτοκαταναλωτών, δεν είναι ακόμη σαφές πώς εφαρμόζεται αυτό στο ισχύον πλαίσιο αυτοκατανάλωσης – πόσω μάλλον στην εικονική αυτοκατανάλωση – η οποία εκπροσωπείται μέσω τριμερών συμβάσεων από ΦοΣΕ. 

Μια πιο αποτελεσματική προσέγγιση

Η επιλογή αυτού του μοντέλου δεν ήταν υποχρεωτική. Καταρχάς, ο Κανονισμός 2019/943 αναφέρει, μεταξύ άλλων, ότι σκοπός του είναι η ενδυνάμωση των καταναλωτών – και συνεπώς και των ενεργών καταναλωτών – και ότι η συμμετοχή των καταναλωτών στην αγορά αποτελεί δικαίωμα – και συνεπώς όχι υποχρέωση. Επιπρόσθετα αναφέρει ρητώς ότι οι μικρές μονάδες ΑΠΕ που συμμετέχουν στην αγορά θα πρέπει να κατανέμονται κατά προτεραιότητα, είτε μέσω συγκεκριμένης σειράς προτεραιότητας, είτε μέσω νομικών ή ρυθμιστικών απαιτήσεων υπό τους ίδιους οικονομικούς όρους.

Συνεπώς, είναι σαφές ότι υπήρχε η δυνατότητα διαμόρφωσης ενός απλούστερου ρυθμιστικού πλαισίου, χωρίς την υποχρεωτική συμμετοχή των σταθμών αυτοκατανάλωσης στην αγορά, αντίστοιχο με αυτό του net-metering, με:

• απλή διμερή σύμβαση οικονομικού συμψηφισμού με τον προμηθευτή, ο οποίος θα έχει και την ευθύνη εξισορρόπησης
• αποτίμηση της εγχεόμενης ενέργειας είτε βάσει της χονδρεμπορικής τιμής είτε με ελεύθερα καθοριζόμενη διμερής συμφωνία (π.χ. PPA),
• και προαιρετική συμμετοχή στην αγορά, μέσω ΦοΣΕ, πχ σε περιπτώσεις μεγαλύτερων έργων ή διμερών συμφωνιών μεταξύ αυτοκαταναλωτών.

Μια τέτοια προσέγγιση, μεταξύ άλλων:

• Θα ήταν συμβατή με τους ευρωπαϊκούς κανονισμούς
• Θα απλοποιούσε το πλαίσιο και θα το έκανε πιο προσβάσιμο και κατανοητό από τους καταναλωτές 
• Θα δημιουργούσε προϋποθέσεις για νέα προϊόντα και υπηρεσίες από τους προμηθευτές – όπως η αξιοποίηση των συστημάτων αποθήκευσης στην αγορά εξισορρόπησης 
• Θα διατηρούσε την προστασία από περικοπές εκτός αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας – όπως οφείλει να ισχύει και για το προηγούμενο πλαίσιο αυτοπαραγωγής – ώστε να αποφευχθεί το παράδοξο να προηγούνται σε προτεραιότητα κατανομής τα physical PPA έναντι μικρών συστημάτων αυτοκατανάλωσης μερικών δεκάδων κιλοβάτ.

Η αυτοκατανάλωση χρειάζεται θεσμική στήριξη 

Η αυτοκατανάλωση αποτελεί κρίσιμο εργαλείο για την ενεργειακή μετάβαση. Όμως χωρίς ένα ξεκάθαρο και λειτουργικό θεσμικό πλαίσιο, χωρίς προτεραιότητα κατανομής, και χωρίς μηχανισμό αποζημίωσης για περικοπές, οι επενδύσεις μικρής κλίμακας καθίστανται ευάλωτες και αποθαρρύνονται.

Η θεσμική θωράκιση, η στήριξη της αυτοκατανάλωσης και η ενδυνάμωση των ενεργών καταναλωτών είναι επιβεβλημένες – όχι μόνο για την προστασία των καταναλωτών, αλλά και για τη συμμόρφωση της χώρας με το ευρωπαϊκό πλαίσιο.

Η προαναγγελθείσα τροποποίηση της υπουργικής απόφασης αποτελεί μια ουσιαστική ευκαιρία για τη νέα ηγεσία του ΥΠΕΝ να βελτιώσει το ισχύον πλαίσιο, ενισχύοντας την ασφάλεια των αυτοκαταναλωτών και διασφαλίζοντας την εναρμόνιση με το ευρωπαϊκό δίκαιο.

________

Ο κ. Ιωάννης Παπαδόπουλος είναι COO της Engaia