Πόρους 10 δισ «ξεκλειδώνουν» τα τρία κοινοτικά ταμεία που παρουσιάζονται σήμερα στο υπουργικό - Μέτρα «ασπίδα» στον επικείμενο φόρο άνθρακα - Στην Κομισιόν η λίστα έργων του Ταμείου Απανθρακοποίησης Νήσων

Κουμπαρά πολλών δισεκατομμυρίων για τη στήριξη ευάλωτων νοικοκυριών, πολύ μικρών επιχειρήσεων, αλλά και την αναβάθμιση κρίσιμων υποδομών και τομέων της οικονομίας, φιλοδοξεί να δημιουργήσει η κυβέρνηση από τις δημοπρασίες των δικαιωμάτων CO₂ που αναλογούν στην Ελλάδα για τα επόμενα χρόνια.

Ενόψει της σταδιακής εφαρμογής από το 2027 του περίφημου φόρου άνθρακα στα καύσιμα για τις μεταφορές και τα κτίρια, και μπροστά στο φόβο μεγέθυνσης των κοινωνικών και γεωγραφικών ανισοτήτων, η κυβέρνηση επιδιώκει να ενεργοποιήσει εγκαίρως 3 νέα χρηματοδοτικά εργαλεία, ικανά να μαζέψουν πόρους έως και 10 δισ ευρώ μέχρι το 2032. 

Τη χρονιά εκείνη αναμένεται να έχει τεθεί σε πλήρη λειτουργία το νέο Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών CO₂ (ETS2), το οποίο συναντά ισχυρή κριτική από πολλές χώρες, όπως η προεδρεύουσα Πολωνία, ωστόσο η Κομισιόν εμμένει στην εφαρμογή του ως κομβικό μέτρο για την επίτευξη των κλιματικών στόχων.

Τα τρία νέα κοινοτικά εργαλεία που θα παρουσιαστούν σήμερα στο υπουργικό συμβούλιο από τον Αντιπρόεδρο της κυβέρνησης Κωστή Χατζηδάκη και τον υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρο Παπασταύρου, έχουν ως κοινό παρονομαστή τα έσοδα που θα συγκεντρωθούν από τις δημοπρασίες δικαιωμάτων διοξειδίου του άνθρακα.

Κεντρική θέση κατέχει το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα (Social Climate Fund - SCF), που αναμένεται να ενεργοποιήσει πόρους άνω των 4,5 δισ ευρώ, και συνοδεύεται από το λιγότερο ώριμο Ταμείο Εκσυγχρονισμού (Modernisation Fund) και το Ταμείο Απανθρακοποίησης Νήσων (Island Decarbonization Fund).

Σχετικά με το τελευταίο, εκπνέει σήμερα η προθεσμία για την αποστολή στις Βρυξέλλες της τελικής λίστας με τα έργα που θα χρηματοδοτηθούν σε Κυκλάδες, Δωδεκάνησα, Ιόνιο και Κρήτη (https://energypress.gr/news/poy-tha-pesoyn-ta-17-dis-toy-tameioy-apanthrakopoiisis-ton-nision-mehri-30-ioynioy-oi).

Αμέσως μετά θα αναλάβει δουλειά η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, προκειμένου μέσα στους επόμενους μήνες να έχει αξιολογήσει τις προτάσεις για το που θα «πέσουν» τα κοντά στα 1,9 δισ ευρώ κεφάλαια του Ταμείου (πάνω από τα 1,75 δισ των αρχικών εκτιμήσεων).

Κεφάλαια άνω των 4,5 δισ στο Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα

Στο παιχνίδι των τριών αυτών ταμείων έχουν εμπλακεί συνολικά έξι υπουργεία, τα Περιβάλλοντος - Ενέργειας, Μεταφορών - Υποδομών, Παιδείας, Ανάπτυξης, Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας και το Ναυτιλίας. Η έμφαση που δίνει η κυβέρνηση φαίνεται από το γεγονός ότι το εθνικό σχέδιο για τα νέα αυτά ταμεία θα παρουσιαστεί σήμερα σε διυπουργική συνέντευξη υπό τον Κωστή Χατζηδάκη και με τη συμμετοχή των Σταύρου Παπασταύρου, Σοφίας Ζαχαράκη, Κωσταντίνου Κυρανάκη, Τάκη Θεοδωρικάκου, Δόμνας Μιχαηλίδου και Βασίλη Κικίλια.

Κάθε ένα από τα παραπάνω υπουργεία θα επιχειρήσει προφανώς να «κουμπώσει» δικές του δράσεις στο «Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο», που αποσκοπεί σε στοχευμένα προγράμματα, π.χ. σε νέα «Εξοικονομώ» για ευάλωτα νοικοκυριά και μικρομεσαίες επιχειρήσεις, που αναμένεται να πληγούν περισσότερο από το ETS2.

Σημειωτέον ότι τα μέχρι σήμερα «Εξοικονομώ» δεν έχουν αποδώσει τα αναμενόμενα και γι’ αυτό, την υψηλή πλέον εποπτεία των προγραμμάτων αυτών έχει αναλάβει σύμφωνα με πληροφορίες η αντιπροεδρία της κυβέρνησης.

Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, από τα προγράμματα της περιόδου 2019-2023, οι καταβληθείσες μέχρι σήμερα πληρωμές δεν ξεπερνούν το 10% του συνόλου των εγκεκριμένων αιτήσεων. Τα παράπονα είναι πολλά και η κυβέρνηση προβληματίζεται να αλλάξει το μοντέλο.

Εδώ ένα θέμα που μένει να φανεί αφορά τα μέτρα που θα περιλαμβάνονται στα νέα «Εξοικονομώ». Κατά το παρελθόν είχε π.χ. επιχειρηθεί να ενταχθούν επιδοτήσεις και για συστήματα κλιματισμού, από τις πλέον συνήθεις δαπάνες στις χώρες του ευρωπαικού Νότου, χωρίς αυτό να καταστεί εφικτό.

Εκτός των παραπάνω το νέο αυτό ταμείο μπορεί να προβλέπει δράσεις π.χ. για τη μείωση του ενεργειακού κόστους των μετακινήσεων για τους νησιώτες (υπ. Ναυτιλίας) ή κοινωνικές κατοικίες χαμηλής ενεργειακής κατανάλωσης (υπ. Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας).

Ποια έργα θα μοιραστούν τα περίπου 2 δισ του Decarbonization Fund

Στη περίπτωση του «Ταμείου Απανθρακοποίησης Νήσων», τα κεφάλαια που θα μαζέψει στον «κουμπαρά» του συνδέονται ευθέως με τα έσοδα από τις δημοπρασίες 25 εκατομμυρίων δικαιωμάτων εκπομπών CO2. Και κρίνοντας από έναν υπολογισμό με τιμή λίγο πάνω από 70 €/τόνο CO₂, εκτιμάται ότι μπορεί να συγκεντρωθούν κεφάλαια πάνω από τις αρχικές εκτιμήσεις που μιλούσαν για 1,75 δισ. ευρώ.

Τα έργα θα «σπάνε» σε τρεις πυλώνες: Τις επενδύσεις σε ΑΠΕ, τις ηλεκτρικές διασυνδέσεις και τις συμπληρωματικές τεχνολογίες (πχ μπαταρίες, αντλησιοταμιευτικά, υβριδικά κλπ).

Το πλέον σημαντικό στοίχημα αφορά τις διασυνδέσεις των υπόλοιπων νησιών (Δωδεκάνησα, Β. Αιγαίο), τις οποίες τρέχει ο ΑΔΜΗΕ. Δίχως αυτές, όσο δηλαδή τα νησιά παραμένουν απομονωμένα και δεν μπορούν να πουλήσουν την παραγόμενη ενέργεια στο σύστημα, το «πρασίνισμα» και οι μαζικές επενδύσεις σε ΑΠΕ δεν πρόκειται να περπατήσουν.

Στο συγκκειρμένο ταμείο, η δυσκολία δεν έγκειτα στην εξεύρεση των κεφαλαίων, όσο στο κατά πόσο τα νησιά διαθέτουν τον διοικητικό μηχανισμό για να τρέξει όλα αυτά τα επιμέρους έργα. Το ίδιο ισχύει ως προς το αν θα βρεθούν οι κατάλληλοι promoters, κάτι που αφορά τους ανάδοχους επενδυτές των δεκάδων διαγωνισμών που θα γίνουν. Κρίνοντας από τη μέχρι τώρα εμπειρία της ΕΤΕΠ σε χρηματοδοτήσεις έργων που αφορούν την ελληνική περιφέρεια, οι πολλοί και ικανοί φορείς υλοποίησης συχνά απουσιάζουν, παρά τα χαμηλά επιτόκια δανεισμού.

«Από τους συνολικά 332 δήμους της Ελλάδας, διοικητική ικανότητα για να απορροφούν επιδοτήσεις από τα κοινοτικά ταμεία έχουν μόνο 20. Ξέρετε πόσοι απ' αυτούς αφορούν νησιά; Κανείς», είχε πει στο πρόσφατο συνέδριο της ΗΑΕΕ, ο Γενικός Γραμματέας Ενέργειας του ΥΠΕΝ, Αριστοτέλης Αϊβαλιώτης. Εξηγώντας δηλαδή γιατί η διοικητική ικανότητα των δήμων, συνδέεται ευθέως με την ύπαρξη διαθέσιμων να τοποθετηθούν στα νησιά επενδυτών.

Τα πρώτα έσοδα από το Ταμείο Εκσυγχρονισμού

Δίχως να θεωρείται το ίδιο ώριμο με τα δύο άλλα Ταμεία, οι βασικές δράσεις εδώ είναι δύο. Η απανθρακοποίηση και η ενεργειακή εξοικονόμηση. Τέτοια στοχευμένα προγράμματα θα μπορούσαν να αφορούν τις δημόσιες υποδομές, τον πρωτογενή τομέα (αγροτικές εγκαταστάσεις, κλπ), αλλά και τη ναυτιλία.

Στη περίπτωση της Ελλάδας, το μερίδιο από το δεύτερο «Ταμείο Εκσυγχρονισμού» (2024-2030) πλησιάζει τα 20 εκατομμύρια δικαιώματα εκπομπών CO₂, που με μια μέση τιμή άνθρακα 75 €/τόνο, μεταφράζονται σε έσοδα 1,5 δισ ευρώ. Το Μάρτιο, η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) είχε εγκρίνει τις 4 πρώτες επενδυτικές προτάσεις της Ελλάδας, ύψους 208 εκατ. ευρώ. Δύο για ηλεκτρικά λεωφορεία και λεωφορεία υδρογόνου, και δύο για αντλίες θερμότητας σε θερμοκήπια και δημοτικά κολυμβητήρια. Το ποσό αυτό αντιστοιχούσε περίπου στα έσοδα της χώρας από το Ταμείο για το 2024.

Σε πρόσφατη πάντως ανάλυση του, το Green Tank, είχε εντοπίσει μια σειρά από ζητήματα που χρήζουν βελτίωσης ώστε να βελτιωθεί η διαφάνεια του Ταμείου ως προς τη διοχέτευση των πόρων.

Τα βασικότερα προβλήματα εντοπίζονται σύμφωνα με το Green Tank, στη διάκριση μεταξύ έργων προτεραιότητας και μη, στις πληροφορίες σχετικά με τις εγκεκριμένες επενδύσεις, στο γεγονός ότι οι αποφάσεις έγκρισης επενδύσεων από την ΕΤΕπ δεν περιέχουν βασικές τεχνικο-οικονομικές πληροφορίες, αλλά και στους κανόνες συμμετοχής του κοινού που πρέπει να εφαρμόζουν τα κράτη μέλη.