Το νέο πρόβλημα πράσινης ενέργειας στην Ευρώπη: Ο πολύς ήλιος!

Στη χώρα μας το ζήσαμε έντονες τις ημέρες του Πάσχα:  οι διαχειριστές μεταφοράς (ΑΔΜΗΕ) και δικτύου διανομής (ΔΕΔΔΗΕ) ηλεκτρικής ενέργειας ήταν σε συναγερμό για την αποφυγή ενός μπλακ άουτ. Καθώς ήταν αυξημένος ο κίνδυνος για την ευστάθεια του συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας, εξαιτίας της ανισορροπίας ανάμεσα στην ηλεκτροπαραγωγή από τις ΑΠΕ και τη χαμηλή κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας.

Η αλματώδης αύξηση του ποσοστού της ηλεκτρικής ενέργειας που αντλεί η χώρα μας από ανανεώσιμες πηγές, μπορεί να μας καθιστά από τους πρωτοπόρους διεθνώς, ωστόσο εκτός από το θετικό πρόσημο που έχει η αξιοποίηση ανανεώσιμων πόρων, δημιουργεί και απαιτήσεις διαχείρισης.

Αλλά αυτό δεν είναι αποκλειστικό ελληνικό φαινόμενο, και τείνει να εξελιχθεί στο νέο μεγάλο ενεργειακό πρόβλημα για την Ευρώπη…

Τον Απρίλιο, η παραγωγή  ηλιακής ενέργειας στις χώρες της ΕΕ εκτοξεύτηκε  και αυτό δεν έφερε μόνο χαρά. Οι υπερβολικά μεγάλοι όγκοι υπερφορτώνουν τα συστήματα ισχύος και καθιστούν τα έργα πράσινης ενέργειας ασύμφορα.

Η εποχή της ηλιακής ενέργειας γίνεται μεγαλύτερη και πιο έντονη, γεγονός που απειλεί να διαταράξει την αγορά και να υπερφορτώσει τα συστήματα ηλεκτρικής ενέργειας με παράλληλη πτώση των τιμών της ηλεκτρικής ενέργειας.

Στις περισσότερες χώρες της ΕΕ, οι τιμές χονδρικής ηλεκτρικής ενέργειας φέτος τον Απρίλιο είναι υψηλότερες από ό,τι πριν από ένα χρόνο. Για παράδειγμα, στη Γερμανία — 78 ευρώ και 62 ευρώ ανά MWh, αντίστοιχα. Ωστόσο, εάν συνεχιστεί η τάση, η ηλεκτρική ενέργεια από τον ήλιο θα γεμίζει συνεχώς την αγορά, ρίχνοντας τις τιμές κάτω από το μηδέν.

Το πρόβλημα της αποθήκευσης

Το πρόβλημα της πράσινης ενέργειας είναι η αστάθειά της και η έλλειψη τεχνολογίας ισχυρών εγκαταστάσεων αποθήκευσης όπου θα μπορούσε να αποθηκεύεται η ηλεκτρική ενέργεια. Αυτή η κατάσταση είναι γνωστή στην ΕΕ, όπου ήδη αρχίζουν να αμφιβάλλουν για τα σχέδιά τους για την ανάπτυξη της ηλιακής παραγωγής.

«Μετά από αρκετά χρόνια αστρικής ανάπτυξης, ο τομέας της ηλιακής ενέργειας της ΕΕ αντιμετώπισε σημαντική επιβράδυνση στην ανάπτυξη,  από 53%  αύξηση το 2023 σε 4% εκατό το 2024», αναφέρει η «Πρόβλεψη της αγοράς ηλιακής ενέργειας της ΕΕ για το 2024-2028» από τη SolarPower Europe.

Οι αναλυτές σημειώνουν ότι η επιβράδυνση δεν προκαλεί έκπληξη.

«Μετά την έκρηξη κατά τη διάρκεια της κρίσης του φυσικού αερίου, η επείγουσα ανάγκη μετάβασης στην ηλιακή ενέργεια για τους πολίτες έχει αποδυναμωθεί, καθώς οι λογαριασμοί τους εξομαλύνονται. Οι κατασκευαστές αντιμετωπίζουν δυσκολίες για διάφορους λόγους. Το ενεργειακό σύστημα δεν συμβαδίζει με την καμπύλη ανάπτυξης της ηλιακής ενέργειας και η κατασκευή οικονομικών ηλιακών σταθμών γίνεται όλο και πιο δύσκολη», αναφέρει η έκθεση.

Η SolarPower Europe σημείωσε ότι αναμένει χαμηλούς ετήσιους ρυθμούς ανάπτυξης της τάξης του 3-7% την περίοδο από το 2025 έως το 2028.

Τρομάζοντας τους επενδυτές

Η παραγωγή ηλιακής ενέργειας αυξάνεται σημαντικά τον Απρίλιο καθώς οι μεγαλύτερες μέρες συνδυάζονται με πιο ηλιόλουστο καιρό, ενώ οι θερμότερες συνθήκες περιορίζουν επίσης τη ζήτηση θέρμανσης των νοικοκυριών. Τα τμήματα νέας ηλιακής δυναμικότητας δημιουργούν μια πλημμύρα ηλεκτρικής ενέργειας που μπορεί να οδηγήσει τις τιμές της ενέργειας κάτω από το μηδέν, καταναλώνοντας τα κέρδη των παραγωγών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και τρομάζοντας ορισμένους επενδυτές.

Αρνητικές τιμές συμβαίνουν όταν η προσφορά ξεπερνά τη ζήτηση, αν και πολύ λίγοι καταναλωτές — συνήθως αυτοί με ειδικό τιμολόγιο για φόρτιση ηλεκτρικών οχημάτων — μπορούν να επωφεληθούν από τη δωρεάν ισχύ. Αυτή η υπέρβαση μπορεί να αντισταθμιστεί είτε με την ενίσχυση της ζήτησης είτε με την αποθήκευση της ηλεκτρικής ενέργειας. Ορισμένα νέα ηλιακά πάρκα κατασκευάζονται με μπαταρία για την αντιμετώπιση αυτού του προβλήματος, αλλά απαιτούνται περισσότερες επενδύσεις.

 «Η άνοδος των αρνητικών τιμών - και οι αυξήσεις των τιμών σε άλλες στιγμές - είναι ένα κραυγαλέο μήνυμα για επενδύσεις στην ευελιξία του συστήματος», δήλωσε στο Bloomberg, ο Chris Rosslowe, ανώτερος αναλυτής δεδομένων ενέργειας και κλίματος στο think tank Ember.

Η αναντιστοιχία προσφοράς ζήτησης

Σε καθημερινή βάση, υπάρχει επίσης μια αναντιστοιχία μεταξύ της αυξανόμενης ηλιακής προσφοράς και ζήτησης, με την τελευταία να κορυφώνεται νωρίς το απόγευμα, ακριβώς τη στιγμή που η παραγωγή αρχίζει να μειώνεται. Καθώς η ηλιακή χωρητικότητα αυξάνεται για να επιτύχει τους στόχους απαλλαγής από τις εκπομπές άνθρακα, η Ευρώπη αγωνίζεται να βρει τρόπους να χρησιμοποιεί φθηνή ηλεκτρική ενέργεια κατά τη διάρκεια της ημέρας, αποφεύγοντας παράλληλα να υποχωρήσει στα ορυκτά καύσιμα το βράδυ.

Η διάρκεια της αρνητικής τιμολόγησης έχει αυξηθεί τα τελευταία χρόνια και το 2024 εξαπλώθηκε σε χώρες όπως η Βουλγαρία, η Ελλάδα και η Ισπανία για πρώτη φορά, σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Συνεργασίας των Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας.

 «Αυτή η συχνότητα αρνητικής τιμολόγησης είναι πιθανό να συνεχιστεί με την αύξηση της ηλιακής παραγωγής», δήλωσε η εκπρόσωπος της υπηρεσίας Ilaria Bellacci.

Οι επιδοτήσεις που δίνουν κίνητρα στους παραγωγούς ανανεώσιμων πηγών ενέργειας να συνεχίσουν να παράγουν ακόμη και όταν οι τιμές πέφτουν κάτω από το μηδέν πρέπει να αναδιαρθρωθούν, ανέφερε ο οργανισμός.

Επέκταση δικτύων

Η αρνητική τιμολόγηση θα μπορούσε επίσης να περιοριστεί με την επέκταση του δικτύου της Ευρώπης, σύμφωνα με τον Rosslowe. Προς το παρόν, η χωρητικότητα περιορίζεται από τον αργό σχεδιασμό και τα σημεία συμφόρησης στις συνδέσεις ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ διαφορετικών περιοχών.

«Οι αρνητικές τιμές μας λένε ότι χρειαζόμαστε περισσότερες διαδρομές για να χρησιμοποιήσουμε άφθονη ηλιακή ενέργεια», είπε.

Οι καιρικές συνθήκες στην Ευρώπη αυτή την άνοιξη υποδεικνύουν ισχυρή παραγωγή ηλιακής ενέργειας, μετά το ρεκόρ της ηλιοφάνειας στο Ηνωμένο Βασίλειο τον περασμένο μήνα.