Ν. Καρακατσάνη: Η Ελλάδα εισάγει το ακριβότερο LNG στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Στις τάσεις που αναδύονται στην Ευρώπη σχετικά με το υγροποιημένο φυσικό αέριο, αναφέρθηκε η Νεκταρία Καρακατσάνη, σε ενεργειακό φόρουμ που διεξήχθη στο Όσλο, ενόψει των νέων προτάσεων της Κομισιόν (οι οποίες περιλαμβάνουν χρηματοδότηση επενδύσεων LNG σε τρίτες χώρες) και των διαπραγματεύσεων της ΕΕ με τις ΗΠΑ.

Ακολουθούν κάποιες παρατηρήσεις, με έμφαση στην ελληνική αγορά.    

1. Από την έναρξη της Ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία έως σήμερα, οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν αυξήσει σημαντικά τη δυναμικότητα επαναεριοποίησης LNG, ενισχύοντας έτσι, την ενεργειακή ασφάλεια και τη διαφοροποίηση των πηγών προέλευσης του φυσικού αερίου.  Ειδικότερα, έχουν προστεθεί συνολικά 70.9 bcm νέας ισχύος, τα οποία αφορούν νέους τερματικούς σταθμούς, κυρίως πλωτούς (FSRUs), αλλά και επεκτάσεις υφιστάμενων υποδομών. 

Πιο αναλυτικά, η Γερμανία έχει προσθέσει 24.7 bcm, η Ολλανδία 13 bcm, η Ιταλία 7.5 bcm, η Γαλλία 6.5 bcm, το Βέλγιο 6.3 bcm, η Ελλάδα 5.5 bcm, η Φινλανδία 5 bcm, η Πολωνία 2.1 bcm και η Κροατία 0.3 bcm. Αύξηση δυναμικότητας παρουσίασε και η Τουρκία (7.7 bcm).

2. Οι επενδύσεις αυτές ενίσχυσαν αναμφίβολα, την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης, θέτοντας ωστόσο, και το ζήτημα της οικονομικής βιωσιμότητας. Πρόκειται ουσιαστικά, για την ανησυχία οι υποδομές αυτές να μην αποσβεστούν (να εξελιχθούν σε stranded assets), σε ένα περιβάλλον γεωπολιτικής ρευστότητας, αλλά και της ασάφειας που διέπει τις ευρωπαϊκές πολιτικές ως προς τον ρόλο του φυσικού αερίου. 

Πράγματι, αν και η δυναμικότητα των υποδομών LNG αυξήθηκε κατά 22% μεταξύ 2021 και 2023, το 2024 παρατηρήθηκε μια επιβράδυνση, με τον ρυθμό αύξησης να υποχωρεί στο 7%, καθώς αρκετές επενδυτικές αποφάσεις αναβλήθηκαν, ενώ κάποια έργα ακυρώθηκαν. 

Ο βαθμός αξιοποίησης των τερματικών σταθμών εμφανίζει πτωτική τάση, από 58% το 2022 σε 42% το 2023, σημειώνοντας περαιτέρω μείωση το 2024. Για το 2030, αρκετές εκτιμήσεις αναλυτών συγκλίνουν σε επίπεδα αξιοποίησης περί του 30%. 

3. Τι δαπάνησε η ΕΕ για εισαγωγές LNG;

Από τον Ιανουάριο έως τον Νοέμβριο του 2024, οι χώρες της ΕΕ δαπάνησαν 35.9 δις ευρώ σε εισαγωγές LNG, σύμφωνα με ανάλυση του IEEFA (Ινστιτούτου Ενεργειακής Οικονομίας και Χρηματοπιστωτικών Αναλύσεων). Από το ποσό αυτό, τα 16.2 δις ευρώ (δηλαδή το 45%) αφορούν εισαγωγές LNG από την Αμερική, τα 6.3 δις (δηλαδή το 18%) από την Ρωσία, τα 3.7 δις από το Κατάρ, τα 4.2 δις από την Αλγερία, τα 1.7 δις από την Νορβηγία, τα 1.5 δις από την Νιγηρία, και τα 2.4 δις από άλλες χώρες (όπως Αγκόλα και Τρινιντάντ).

Είναι αποκαλυπτικό ότι στην κορύφωση της ενεργειακής κρίσης, το 2022, οι δαπάνες των χωρών της ΕΕ σε εισαγωγές LNG είχαν εκτιναχθεί στα 110.6 δις ευρώ, ενώ το 2023, υποχώρησαν στα 61.6 δις ευρώ, καθώς εξομαλύνθηκαν οι τιμές του αερίου. Για το ίδιο διάστημα, τα ποσά που διοχετεύτηκαν πανευρωπαϊκά για εισαγωγές LNG από τις ΗΠΑ ήταν 51 δις και 30.7 δις ευρώ, αντιστοίχως.    

4. Σύνθεση LNG 

Το 2024, οι εισαγωγές LNG στην ΕΕ υποχώρησαν κατά 16%, ως απόρροια των υψηλών επιπέδων αποθεμάτων και ροών αγωγών, σε μια περίοδο σταθερής ζήτησης. To LNG κάλυψε το 34% της κατανάλωσης φυσικού αερίου έναντι ποσοστού 40% το 2023. Το Αμερικανικό LNG απέκτησε μερίδιο 47%, ενώ το ρωσικό LNG ανήλθε στο 19%.  

Είναι επίσης αξιοσημείωτο ότι οι εισαγωγές ρωσικού LNG αυξήθηκαν κατά 12% το 2024 συγκριτικά με το 2023. Η Γαλλία, η Ισπανία και το Βέλγιο αντιπροσωπεύουν το 85% αυτών των εισαγωγών, με το 1/3 να αποτελεί spot συναλλαγές.

Το παράδοξο είναι ότι οι υποδομές LNG που κατασκευάστηκαν για την απεξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο, φιλοξενούν ρωσικό LNG, το οποίο, στην παρούσα συγκυρία, βαίνει αυξανόμενο.  

5. Τι όμως συμβαίνει με τις τιμές του LNG;

Σύμφωνα με υπολογισμούς του IEEFA, βασισμένους σε στοιχεία της Eurostat και εκτιμήσεις που υιοθετήθηκαν (καθώς κάποιες χώρες δεν έχουν υποβάλει πλήρη στοιχεία), η Ελλάδα εμφανίζει τις ακριβότερες τιμές εισαγωγής LNG στην Ευρώπη. Ειδικότερα, στο 11μηνο του 2024, η τιμή του Αμερικανικού LNG διαμορφώθηκε στη χώρα μας στα 52.6 ευρώ/MWh, ήτοι κατά 53% πιο ακριβή από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (34.4 ευρώ/MWh). 

Είναι χαρακτηριστικό ότι η Ελλάδα εμφανίζεται πιο ακριβή κατά 25% από την Σουηδία (την 2^η ακριβότερη χώρα στην κατάταξη), κατά 71% από την Ιταλία, και 103% από την Πορτογαλία που παρουσιάζει τις χαμηλότερες τιμές. Επιπλέον, ενώ η μέση τιμή στην ΕΕ μειώθηκε κατά 10.5 €/MWh συγκριτικά με το 2023, στην Ελλάδα η μείωση ήταν μόλις 1.5 €/MWh.  Συγχρόνως, το ρωσικό LNG παρουσιάζει μέση τιμή 27.9 €/ΜWh στην ΕΕ και 27.4 €/MWh στην Ελλάδα. 

Αν θεωρήσουμε ότι οι παραπάνω υπολογισμοί είναι σχετικά ακριβείς (καθώς η διαφάνεια και συγκρισιμότητα των τιμών αερίου συνεχίζει να αποτελεί ζητούμενο σε παγκόσμια κλίμακα, με τις συμβατικές φόρμουλες να καταλήγουν πιο σύνθετες στην πράξη, και την μεταπώληση να διεξάγεται με benchmark το TTF), τα παραπάνω μεγέθη αντανακλούν την ετερογένεια των συνθηκών προσφοράς-ζήτησης αλλά και τις ασυμμετρίες ανταγωνισμού και διαπραγματευτικής ισχύος εντός της ΕΕ, ανάλογα και με την κλίμακα των αγορών και τις χρονικές παραμέτρους των συμβάσεων, μεταξύ άλλων όρων.   

Οι παραπάνω υπολογισμοί υπογραμμίζουν ιδίως, την ισχυρή ανισορροπία στην ευρύτερη περιοχή της ΝΑ Ευρώπης, στην οποία προστίθενται εμπορικοί αλλά και τεχνικοί περιορισμοί (όπως η περιορισμένη δυνατότητα αποθήκευσης του αερίου). 

6. Η επίτευξη πιο ανταγωνιστικών τιμών φυσικού αερίου αποτελεί κρίσιμο ζητούμενο για την μείωση του ενεργειακού κόστους για καταναλωτές και επιχειρήσεις. Επισημαίνεται ότι το 2024, το LNG αντιπροσωπεύει το 30% των εισαγωγών αερίου στην Ελλάδα, με το Αμερικανικό LNG να κατέχει ένα ποσοστό 72% επί των εισαγωγών LNG. Όσον αφορά το ισοζύγιο ηλεκτρικής ενέργειας, η συμμετοχή του φυσικού αερίου ανήλθε πέρυσι στο 39%.

Αξίζει επίσης να σημειωθεί, ότι η μεσοσταθμική τιμή εισαγωγής αερίου, ένας πολύτιμος δείκτης τον οποίον δημοσιεύει η ΡΑΑΕΥ λαμβάνοντας υπόψη όλες τις πηγές προέλευσης, διαμορφώθηκε στα 29 ευρώ/ΜWh, κατά μέσο όρο, για το διάστημα Ιανουάριος έως Σεπτέμβριος του 2024.  Συνολικά επομένως, η τιμή εισαγωγής, που αντικατοπτρίζει πραγματικό κόστος αερίου, είναι αποσυνδεδεμένη, σε μεγάλο βαθμό, από τα υψηλά επίπεδα τιμών που διαμορφώνονται στην χονδρεμπορική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας.

7. Πώς εξελίσσονται οι ροές μετά την λήξη της συμφωνίας διαμετακόμισης Ουκρανίας - Ρωσίας; 

Τον Ιανουάριο 2025, οι εισαγωγές αερίου αγωγών στην ΕΕ υποχώρησαν στα 11.9 bcm, εμφανίζοντας πτώση 13% συγκριτικά με τον προηγούμενο μήνα (Δεκέμβριο 2024). Η μείωση αντανακλά κυρίως, την παύση ρωσικών ροών μέσω Ουκρανίας αλλά και την ετήσια μείωση παραγωγής της Νορβηγίας, η οποία, συγχρόνως, ενίσχυσε της εξαγωγές της προς το Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιρλανδία.  

Παράλληλα, η Ρωσία αύξησε τις ροές μέσω του Turkstream κατά 27% συγκριτικά με τον Ιανουάριο 2024, ενώ η Αλγερία αύξησε τις ροές προς Ιταλία και Ισπανία κατά 32% και 12% αντίστοιχα. Οι ροές από το Αζερμπαϊτζάν μειώθηκαν κατά 14% στο ίδιο διάστημα, ενώ οι ροές από Νορβηγία αυξήθηκαν μόνο προς Ηνωμένο Βασίλειο (10%) και Πολωνία (4%), ενώ μειώθηκαν προς Γαλλία, Γερμανία, Βέλγιο και Ολλανδία.

8. Ένα σύνθετο διαπραγματευτικό πεδίο 

Σε ένα ασταθές διεθνές τοπίο, η ΕΕ αποτελεί μια κρίσιμη αγορά για τις ΗΠΑ, καθώς διοχετεύουν σε αυτή το 43% των συνολικών εξαγωγών τους και έχουν ήδη επιτύχει μερίδιο 47%. Παρά τις στρατηγικές συνεργασίες τους με χώρες της Ασίας, οι οποίες εντείνονται το τελευταίο διάστημα, οι εκεί οικονομίες εμφανίζουν ιδιαίτερη ευαισθησία στα επίπεδα τιμών αερίου, προκαλώντας συχνά, την αλλαγή καυσίμου σε άνθρακα (gas-to-coal switching). 

Αυτή η ευαισθησία, που συνεπάγεται αβεβαιότητα για τους όγκους εξαγωγών LNG, συντελείται στην Ευρώπη σε πολύ πιο περιορισμένο βαθμό, λόγω της προσήλωσής της σε πράσινες πολιτικές. H Ευρώπη λοιπόν, αποτελεί έναν πολύτιμο εταίρο / εισαγωγέα LNG για τις ΗΠΑ.

Από την άλλη πλευρά, οι χώρες της ΕΕ, μπορούν να αποκομίσουν προσιτές τιμές από τις συμβάσεις τους με αμερικανικές εταιρίες, όπως ήδη συμβαίνει σε κάποιες περιπτώσεις, ή προνομιακές τιμές υπό συνθήκες (μια συζήτηση που θα βρεθεί στο επίκεντρο στο προσεχές διάστημα). Παράλληλα, σημαντική παράμετρος είναι και η ευελιξία που παρέχεται στους εισαγωγείς LNG από τις ΗΠΑ, καθώς μπορούν με μεγαλύτερη ευκολία να επανακαθορίζουν το σημείο παράδοσης των φορτίων ή να τα ανακατευθύνουν στην Ασία, εφόσον η διαφορά τιμών είναι ευνοϊκή. 

Αξίζει επίσης να τονιστεί ότι η επιβολή δασμών στο LNG (όπως το 10% που αναγγέλθηκε για την Κίνα) είναι πιο σύνθετη στην πράξη, καθώς επηρεάζει και την ανακατανομή των φορτίων μεταξύ ηπείρων, με επίπτωση στο εύρος διακύμανσης των εξαγωγικών όγκων.

9. Σύμφωνα με ανάλυση της S&P Global, η αγορά LNG των ΗΠΑ εκτιμάται σήμερα στα 34 δις δολάρια και έχει συνεισφέρει άνω των 400 δις στο ΑΕΠ από το 2016, όταν τα πρώτα φορτία LNG αναχώρησαν από τη Λουιζιάνα. Συγκριτικά με εξαγωγές άλλων αγαθών/υπηρεσιών, η αξία των εξαγωγών LNG είναι πλέον διπλάσια από τις παραγωγές του Hollywood, ενώ αποτελεί το 50% των ημιαγωγών στις σημερινές συνθήκες.  

Όπως επισημαίνει η παραπάνω μελέτη, προκειμένου να επιτευχθεί ο στόχος των ΗΠΑ για διπλασιασμό της παραγωγής LNG έως το 2030, χρειάζεται να επιλυθεί ένα φάσμα από νομικά, ρυθμιστικά και πρακτικά ζητήματα, που εμπεριέχουν επίσης, και θέματα αντιδράσεων από τις τοπικές κοινωνίες. Οι επενδύσεις LNG που βρίσκονται σήμερα σε εξέλιξη μπορούν να καλύψουν το 60% αυτού του στόχου, σύμφωνα με εκτιμήσεις του Atlantic Council. 

Προκειμένου να καλυφθεί το υπόλοιπο 40%, χρειάζονται περισσότερες μακροχρόνιες δεσμεύσεις και πηγές χρηματοδότησης. Ενόψει των νέων προτάσεων της Κομισιόν, που περιγράφουν την προοπτική τέτοιων λύσεων, δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι η ΕΕ θα επιλέξει να ενισχύσει ασύμμετρα την εξάρτησή της από έναν προμηθευτή, ειδικά με βάση τις πρόσφατες εμπειρίες της. 

10. Άλλωστε, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, οι εξαγωγές αμερικανικού LNG αναμένονται να αυξηθούν κατά 17% το 2025, για λόγους που δεν σχετίζονται με την εξωτερική πολιτική και τις επικείμενες διαπραγματεύσεις, αλλά με την έναρξη λειτουργίας δύο νέων μονάδων υγροποίησης (Plaquemines, Corpus Christi Stage 3). Αντίστοιχα, η ΕΕ θα χρειαστεί να αναπληρώσει τα 15 bcm από την παύση ροών μέσω Ουκρανίας, σε μια συγκυρία που τα αποθέματά της εμφανίζονται κατά 20 bcm χαμηλότερα στα μέσα Φεβρουαρίου 2025 συγκριτικά με πέρυσι. 

Όπως ανέφερε ο CEO μιας ευρωπαϊκής εταιρείας φυσικού αερίου: «Στην παρούσα συγκυρία δεν είναι σαφές αν η Ευρώπη χρειάζεται περισσότερο τις ΗΠΑ ή το αντίστροφο. Αυτό που όμως είναι σαφές, ότι και οι δύο πλευρές χρειάζονται μια ισορροπημένη επίλυση και αυτό απαιτεί μια ισχυρή ευρωπαϊκή ηγεσία». 

Η Νεκταρία Καρακατσάνη είναι μαθηματικός με εξειδίκευση στα οικονομικά της ενέργειας και τις νέες τεχνολογίες.