Μικροί αρθρωτοί αντιδραστήρες: Το νέο πυρηνικό στοίχημα της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Τα σχέδια, τα κίνητρα και η χρηματοδότηση

Παρά τις σημαντικές εσωτερικές αντιδράσεις, οι οποίες έχουν εκφραστεί κυρίως μέσω της γαλλογερμανικής αντιπαράθεσης, η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) ξεκινά μια σημαντική στροφή προς την πυρηνική ενέργεια με σαφή πολιτική δέσμευση και συγκεκριμένες πρωτοβουλίες. 

Αυτή η στρατηγική στροφή συμβαίνει εν μέσω αυξανόμενων οικονομικών, γεωπολιτικών και ενεργειακών προκλήσεων μετάβασης.

Μετά από μια δεκαετία που κυριαρχείται από επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, η Ευρώπη αναγνωρίζει τώρα την ανάγκη διαφοροποίησης των πηγών ενέργειας που έχουν είναι αποδεσμευμένες από άνθρακα. Σύμφωνα με τον Attila Steiner, Υφυπουργό Ενέργειας και Κλίματος της Ουγγαρίας, η πυρηνική ενέργεια είναι «αναπόφευκτη» για τη διασφάλιση της ενεργειακής ανεξαρτησίας και την επίτευξη στόχων για το κλίμα. Η Ουγγαρία, που άσκησε το δεύτερο μισό του 2024, διαδραμάτισε ενεργό ρόλο στην ευθυγράμμιση των 27 κρατών μελών γύρω από μια ενιαία προσέγγιση.

Ένα νέο μοντέλο για SMR

Υπενθυμίζεται ότι περίπου έναν χρόνο πριν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε τη δημιουργία της Συμμαχίας SMR (Small Modular Reactors). Αυτή η κοινοπραξία συγκεντρώνει επιχειρήσεις, χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, ερευνητικά κέντρα και ΜΚΟ για να επιταχύνει την ανάπτυξη αυτών των τεχνολογιών. Ο στόχος είναι να εγκατασταθούν οι πρώτοι αρθρωτοί αντιδραστήρες στην Ευρώπη μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 2030, ικανοποιώντας τις απαιτήσεις τόσο για ταχύτητα όσο και για βιομηχανική τυποποίηση.

Ο Massimo Garribba, Αναπληρωτής Γενικός Διευθυντής Ενέργειας στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, τόνισε ότι η Ευρώπη πρέπει να «πιάσει» την Ασία και τις Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες έχουν επενδύσει πολλά στην πυρηνική ενέργεια τις τελευταίες δύο δεκαετίες.

Χρηματοδότηση και Ανταγωνιστικότητα

Η ΕΕ διερευνά επίσης καινοτόμους μηχανισμούς χρηματοδότησης. Μεταξύ αυτών, ένα «ταμείο ανταγωνιστικότητας» που προτείνεται από την Πρόεδρο της Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν θα μπορούσε να περιλαμβάνει άμεση υποστήριξη για πυρηνικά έργα. Οι συζητήσεις γύρω από αυτό το ταμείο έχουν προγραμματιστεί για τον προϋπολογισμό 2028–2034, με τα αρχικά έργα να προτείνονται ενδεχομένως έως το 2025.

Ο ρόλος της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (ΕΤΕπ) βρίσκεται επίσης υπό εξέταση. Ιστορικά επικεντρωμένη στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, η ΕΤΕπ εξετάζει τώρα επενδύσεις σε SMR, προσφέροντας νέα ώθηση στον ευρωπαϊκό πυρηνικό τομέα.

Νομικές και Προκλήσεις Φήμης

Ωστόσο, οι προκλήσεις παραμένουν. Η φήμη της πυρηνικής ενέργειας, που συχνά αμαυρώνεται από υπερβάσεις κόστους και καθυστερήσεις, χρειάζεται να ανακτηθεί. 

Ο Alan Woods, Διευθυντής της Rolls Royce SMR, τόνισε προσφάτως ότι μια τυποποιημένη προσέγγιση με μονάδες κατασκευασμένες σε εργοστάσια είναι απαραίτητη για να πειστούν οι επενδυτές και να διασφαλιστεί η έγκαιρη παράδοση.

Επιπλέον, είναι απαραίτητες νομικές προσαρμογές για την αντιμετώπιση συγκεκριμένων ζητημάτων που αφορούν τους SMR, ιδίως ζητήματα ασφάλειας και ευθύνης. Όπως σημείωσε η Ximena Vasquez-Maignan, νομικός σύμβουλος της White & Case, ενώ το νομικό πλαίσιο της Ευρώπης είναι ισχυρό, απαιτεί προσαρμογή για την αντιμετώπιση αυτών των αναδυόμενων προκλήσεων.

Γεωπολιτικά κίνητρα

Αυτή η στροφή προς την πυρηνική ενέργεια χρησιμεύει επίσης ως στρατηγική απάντηση στις πρόσφατες ενεργειακές κρίσεις που επιδεινώθηκαν από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022. Όπως επισημαίνει το energynews.pro στη γαλλική του έκδοση, οι διακοπές στον εφοδιασμό φυσικού αερίου και η επείγουσα ανάγκη για επιτάχυνση της απαλλαγής από τις εκπομπές άνθρακα έχουν οδηγήσει σε επανεκτίμηση των ενεργειακών προτεραιοτήτων στην Ευρώπη.

Ταυτόχρονα, οι εθνικές και ευρωπαϊκές εκλογές ενίσχυσαν τους πολιτικούς συνασπισμούς που ευνοούν την πυρηνική ενέργεια, σηματοδοτώντας μια μείωση της επιρροής για τα κόμματα των Πρασίνων που παραμένουν δύσπιστα σχετικά με αυτήν την τεχνολογία.

Η πολιτική βούληση

Όπως επισημαίνει σε ανάλυσή της η Standard and Poor's η Ευρώπη έχει τώρα την πολιτική βούληση να αναπτύξει υποδομές πυρηνικής ενέργειας μετά από χρόνια που ευνοεί τις επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Η βούληση αυτή εκφράστηκε από κυβερνητικούς αξιωματούχους και παράγοντες της αγοράς κατά τη διάρκεια βιομηχανικής διάσκεψης στις Βρυξέλλες, στις 17 Δεκεμβρίου.

Ένα νέο επιχειρηματικό μοντέλο για τις επενδύσεις της ΕΕ στην πυρηνική ενέργεια, συμπεριλαμβανομένης της ανάπτυξης μικρών αρθρωτών αντιδραστήρων και ενός δυνητικού ταμείου ανταγωνιστικότητας, είναι επειγόντως απαραίτητο για να αξιοποιηθεί αυτή η δυναμική, πρόσθεσαν οι αξιωματούχοι.

Υπάρχει «καλή πολιτική βούληση» να υποστηριχθεί η πυρηνική ενέργεια στην Ευρώπη, όπως δείχνει η Ευρωπαϊκή Πυρηνική Συμμαχία 15 χωρών της ΕΕ, που ξεκίνησε από τη Γαλλία τον Μάιο του 2023, είπε ο Στάινερ στο συνέδριο Business Case for Nuclear που διοργάνωσε η εμπορική ένωση NuclearEurope. Το ερώτημα τώρα είναι "πώς να μεταφραστεί αυτό σε χρηματοδότηση και τομεακούς κανόνες", πρόσθεσε ο Στάινερ.

Το στοίχημα

Η Ευρώπη πρέπει να φτάσει την Ασία και τμήματα των ΗΠΑ, που τα τελευταία 20 χρόνια συνέχισαν να χρηματοδοτούν υποδομές πυρηνικής ενέργειας, ενώ η ΕΕ επικεντρώθηκε στην υποστήριξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, δήλωσε ο Andre Autrand, Διευθύνων Σύμβουλος του Βελγικού Ταμείου Υποδομών.

Η δημιουργία μιας Ευρωπαϊκής Βιομηχανικής Συμμαχίας για Μικρούς Αρθρωτούς Αντιδραστήρες δείχνει ότι «εμείς [η ΕΕ] έχουμε τώρα την πολιτική βούληση να προωθήσουμε μια μάζα έργων SMR», δήλωσε ο Massimo Garribba, αναπληρωτής γενικός διευθυντής ενέργειας στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

«Χρειαζόμαστε όλη την απανθρακωμένη ενέργεια που μπορούμε να πάρουμε στα χέρια μας», δήλωσε ο Stefano Soro, επικεφαλής της μονάδας για καθαρές μηδενικές βιομηχανίες, βιώσιμα και κυκλικά προϊόντα, στο Τμήμα Εσωτερικής Αγοράς, Βιομηχανίας, Επιχειρηματικότητας και ΜΜΕ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. «Τα πυρηνικά είναι σε μεγάλο βαθμό μέρος της εικόνας», πρόσθεσε.

Ο Soro είπε ότι ήταν «μύθος» ότι ο νόμος για τη μείωση του πληθωρισμού των ΗΠΑ είχε θέσει την ΕΕ σε μειονεκτική θέση όσον αφορά την προώθηση των τεχνολογιών και της καινοτομίας. Ο νόμος της ΕΕ για τον καθαρό μηδενικό κλάδο τον Φεβρουάριο "αναγνώρισε ρητά" ότι τα έργα πυρηνικής ενέργειας είναι επιλέξιμα για ταχεία άδεια στην ΕΕ, σημείωσε.

Επιπλέον, «έχουμε πολλά χρήματα», είπε ο Soro. Αυτό φαίνεται από την ιδέα της προέδρου της Επιτροπής να δημιουργήσει ένα ταμείο ανταγωνιστικότητας για στρατηγικές τεχνολογίες, εξήγησε. Αυτό θα μπορούσε να περιλαμβάνει μια συζήτηση για τη χρηματοδότηση νέων έργων πυρηνικής ενέργειας από την ΕΕ, μεταξύ άλλων από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, πρόσθεσε ο Σόρο.

Αμβλύνοντας τις αντιθέσεις

Σύμφωνα με την S&P, Ευρώπη έχει αμβλύνει τους τελευταίους μήνες την αντίθεσή της στην πυρηνική ενέργεια, μετά από διακοπές στον εφοδιασμό φυσικού αερίου ως αποτέλεσμα της εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022, και φοβάται ότι οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα δεν μπορούν να περιοριστούν αρκετά χρησιμοποιώντας μόνο ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.