Επαφές Κοέν στην Αθήνα: Στο τραπέζι ξανά η μεταφορά ισραηλινού αερίου μέσω Κύπρου και Ελλάδας προς Ευρώπη - Το σενάριο ενός «μικρού East Med» και το ενδιαφέρον για τον GSI

Τις εναλλακτικές διόδους για την εξαγωγή των κοιτασμάτων φυσικού αερίου της Αν.Μεσογείου προς την Ευρώπη ξαναφέρνει στο προσκήνιο η πρώτη διακυβερνητική ελληνοϊσραηλινή συμφωνία στα ενεργειακά που υπεγράφη χθες στην Αθήνα.

Σύμφωνα με τις πληροφορίες, οι επαφές του ισραηλινού υπουργού Ενέργειας Ελι Κοέν στην Αθήνα, τόσο με τον ομόλογο του Θ.Σκυλακάκη, όσο και με τις διοικήσεις του ΑΔΜΗΕ και της ΔΕΠΑ, δείχνουν ότι το Τελ Αβίβ, πέραν της ανάγκης να συνδεθεί μέσω ενός πράσινου ηλεκτρικού διαδρόμου με την Ευρώπη, έχει κατανοήσει, ειδικά μετά τον πόλεμο στη περιοχή, πως δεν μπορεί «όλα τα αβγά του να μπαίνουν στο ίδιο καλάθι». Δηλαδή οι εξαγωγές του σε φυσικό αέριο να εξαρτώνται αποκλειστικά από την Αίγυπτο.

Στην κατεύθυνση αυτή, ζυγίζει ξανά, τις λιγοστές επιλογές που έχει για πιθανές γεωπολιτικά και οικονομικά βιώσιμες διαδρομές προς την Ευρώπη, ξαναπιάνοντας το νήμα παλαιότερων σχεδίων, όπως αυτό για το «μικρό East Med» («virtual East Med»), μια ιδέα του 2023, που είχε ρίξει στο τραπέζι η Energean, για ένα μικρότερο αγωγό και γεωπολιτικά πιο εφικτό, μήκους 200 χλμ.

Σαν πρόταση, που παραμένει σε πρώιμο στάδιο και είχε πέσει στο τραπέζι εδώ και πάνω από ενάμισι χρόνο, πριν το πόλεμο στη Γάζα, συνδέεται με τη κατασκευή πλωτής μονάδας υγροποίησης στα κυπριακά νερά, απ’ όπου το αέριο των δύο χωρών, θα εξάγεται μέσω ενός διαδρόμου με τάνκερ στην Ελλάδα και από εκεί στην ευρωπαϊκή αγορά, παρακάμποντας την Αίγυπτο όπου καταλήγει το μεγαλύτερο μέρος των ισραηλινών εξαγωγών. Ένας είδος εικονικού αγωγού, εξ ου και το «virtual East Med».

Αν και ουδείς μπορεί να προβλέψει τι τύχη θα έχουν τα παραπάνω, το θέμα είναι ότι το Ισραήλ δεν έχει πολλές επιλογές. Τόσο λόγω γεωγραφίας όσο και πολιτικής, μετά και το οριστικό τέλος εδώ και καιρό των σεναρίων για διέλευση μέσω της Τουρκίας και της απόφασης του να σπάσει το μονοπώλιο του Καίρου στις εξαγωγές προς την Ευρώπη.

Τι αναφέρει η διακυβερνητική

Το δείχνει και η αναφορά που λέγεται ότι συμπεριελήφθη στο κείμενο της συμφωνίας για έναν αγωγό που θα επιτρέψει τις εξαγωγές αέριου προς την Ευρώπη, μέσω Ελλάδας, διαφοροποιώντας τις ευρωπαϊκές πηγές ενέργειας, συμβάλλοντας στη σταθερότητα της Μ.Ανατολής και του Ισραήλ, και μετατρέποντας τη χώρα σε γέφυρα μεταξύ Ανατολής και Δύσης. 

Αν και το κείμενο, κάνει ρητή αναφορά στο «παγωμένο» εδώ και χρόνια σχέδιο του East Med, άνθρωποι με γνώση των διεργασιών θεωρούν ότι αυτό έχει συμπεριληφθεί περισσότερο με τη λογική ενός «πολιτικού σχεδίου» με αποδέκτες τους γείτονες εξ ανατολών, παρά ενός ρεαλιστικού project, όπως πιθανώς άλλα μικρότερα και πιο οικονομικά.

Στην ίδια κατεύθυνση κινούνταν άλλωστε και ισραηλινά δημοσιεύματα τον Οκτώβριο, όπως στο ynet, σύμφωνα με τα οποία Κύπρος και Ισραήλ βρίσκονται κοντά σε συμφωνία για τη κατασκευή αγωγού που θα μεταφέρει φυσικό αέριο από τα κοιτάσματα Καρίς και Τανίν που εκμεταλλεύεται η Energean στην ισραηλινή ΑΟΖ προς την Κύπρο. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, οι συνομιλίες μεταξύ των εμπλεκομένων διεξάγονται καιρό τώρα, έχουν την υποστήριξη των υπουργών Ενέργειας των δύο χωρών, του Έλι Κοέν και του Γιώργου Παπαναστασίου, με στόχο μια καταρχήν συμφωνία δεκαετούς διάρκειας για την εξαγωγή περίπου 7 bcm (δισ κυβικών μέτρων) αερίου από την Κύπρο στην Ελλάδα και την υπόλοιπη Ευρώπη.

Εφόσον τα παραπάνω σενάρια δεν μείνουν στη σφαίρα της θεωρίας, θα πρόκειται για ένα έργο που θα ακολουθεί τη διαδρομή από την ισραηλινή ΑΟΖ στη κυπριακή, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι θα αποφευχθούν εντάσεις από πλευράς Τουρκίας, η οποία με κάθε ευκαιρία διαμηνύει ότι κανένα σημαντικό ενεργειακό της περιοχής δεν πρόκειται να γίνει χωρίς τη δική της συμμετοχή.

Αλλωστε αυτός ήταν και o βασικός λόγος που είχε μπλοκάρει το σχέδιο για τον αγωγό EastMed, μαζί με την απουσία των κοιτασμάτων αερίου που θα τον καθιστούσαν βιώσιμο και όλα αυτά σε ένα ευρωπαικό περιβάλλον (2021- 2022) που καθιστούσε τα έργα των ορυκτών καυσίμων όλο και πιο «τοξικά» πολιτικά.

Το τάιμινγκ της συμφωνίας και οι κινήσεις της Τουρκίας με Συρία και Κατάρ 

Σε κάθε περίπτωση, το θέμα της αναζήτησης διόδων για την εξαγωγή του ισραηλινού αέριου προς την Ευρώπη δεν μπήκε τυχαία στην ελληνοϊσραηλινή συμφωνία. Το τάιμινγκ μάλιστα του ταξιδιού Κοέν στην Αθήνα και των χθεσινών υπογραφών συμπίπτει με την προσπάθεια της Τουρκίας μέσω Συρίας και Κατάρ να ξαναμπεί δυναμικά στο ενεργειακό παιχνίδι της περιοχής. Τόσο με τον αγωγό μεταφοράς φυσικού αερίου από το Κατάρ, ένα μεγαλήπεβολο έργο 10 δισ δολαρίων, όσο και μέσω του λεγόμενου Arab Gas Pipeline, ενός δεύτερου αγωγού που ξεκινά από το Arish στην Αίγυπτο, διέρχεται μέσω Ιορδανίας και φθάνει στην Homs της γειτονικής της Συρίας.

Σε συνέχεια της υπογραφής της συμφωνίας με τον Θ.Σκυλακάκη, ο κ. Κοέν, όπως αναφέρεται σε ανάρτηση της ισραηλινής πρεσβείας (x.com), συναντήθηκε χθες με τους επικεφαλής του ΑΔΜΗΕ, Μ.Μανουσάκη και της ΔΕΠΑ, Κ. Ξιφαρά, με αντικείμενο την ενεργειακή συνεργασία «...συμπεριλαμβανομένης της ενίσχυσης των αλυσίδων εφοδιασμού με φυσικό αέριο, της επέκτασης, της διασύνδεσης ηλεκτρικής ενέργειας και της διερεύνησης κοινών πρωτοβουλιών». Η ΔΕΠΑ είναι η εταιρεία που μαζί με την ιταλική Edison, έχει την ευθύνη ανάπτυξης του υποθαλάσσιου αγωγού Poseidon, δηλαδή το θαλάσσιο τμήμα της αρχικής χάραξης του East Med, από Ελλάδα προς Ιταλία.

Σε μια τέτοια συγκυρία έχει το δικό της βάρος η αναφορά που λέγεται ότι εμπεριέχει η ελληνοϊσραηλινή συμφωνία, ως προς τη κοινή δέσμευση των δύο χωρών για την προώθηση της περιφερειακής ενεργειακής ασφάλειας και την επέκταση της γεωπολιτικής σταθερότητας. Κεντρική θέση εδώ, πέραν μιας σειράς τομέων συνεργασίας, (ΑΠΕ, κυβερνοασφάλεια, αποθήκευση υδρογόνου, κλπ), κατέχουν δύο υποδομές. Εκτός του αγωγού για τη μεταφορά φυσικού αερίου προς τη Δύση και η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας- Κύπρου - Ισραήλ που περιγράφεται ως στρατηγικής σημασίας, καθώς θα συνδέσει τα δίκτυα των δύο χωρών με το κεντρικό ευρωπαϊκό δίκτυο, επιτρέποντας έτσι την ενσωμάτωση του Ισραήλ στην ευρωπαϊκή αγορά και ενισχύοντας παράλληλα την ανθεκτικότητα του ηλεκτρικού του συστήματος.