Από την ενεργειακή φτώχεια σε ένα δίκαιο ενεργειακό μέλλον για όλους

Η ενεργειακή φτώχεια αποτελεί μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Ελλάδα σήμερα. Είμαστε η δεύτερη χώρα στην Ευρώπη, πίσω μόνο από τη Βουλγαρία, όπου μεγάλος αριθμός νοικοκυριών αδυνατεί να καλύψει βασικές ανάγκες θέρμανσης και ηλεκτροδότησης. Πολλές επιχειρήσεις επίσης βρίσκονται σε αδιέξοδο, χάνοντας την ανταγωνιστικότητα τους λόγω του μεγάλου κόστους παραγωγής. Την ίδια στιγμή, η κυβερνητική πολιτική, αντί να μετριάσει τις επιπτώσεις της κρίσης, φαίνεται να εντείνει το πρόβλημα, εξυπηρετώντας συμφέροντα ισχυρών ομίλων.

Αποτυχία Κυβερνητικών Πολιτικών: Τα Χρωματιστά Τιμολόγια

Η εισαγωγή των «χρωματιστών τιμολογίων» από την κυβέρνηση διαφημίστηκε ως λύση διαφάνειας και δικαιοσύνης. Στην πράξη, όμως, τα νέα αυτά τιμολόγια προκάλεσαν σύγχυση στους πολίτες, ενώ δεν μείωσαν το κόστος της ενέργειας. Τα χαμηλά εισοδηματικά στρώματα βρέθηκαν παγιδευμένα σε ένα πολύπλοκο σύστημα υπολογισμού χρεώσεων, χωρίς ουσιαστική προστασία. Ταυτόχρονα, οι κρατικές επιδοτήσεις, αντί να ανακουφίσουν πραγματικά τα νοικοκυριά, κατευθύνθηκαν κυρίως στην ενίσχυση των υπερκερδών των ενεργειακών εταιρειών.

Το αποτέλεσμα είναι ξεκάθαρο: μια αγορά που στηρίζεται στις ανισότητες και όχι στη δικαιοσύνη. Η κυβέρνηση επιδοτεί την ακρίβεια, αντί να την αντιμετωπίζει, μετατρέποντας τους πολίτες σε αιμοδότες των μεγάλων εταιρειών.

Η Καρτελοποίηση της Ενέργειας

Η υποτιθέμενη «απελευθέρωση» της αγοράς ενέργειας στην Ελλάδα αποτελεί μια μεγάλη αποτυχία. Παρά την εφαρμογή του target model, ο ανταγωνισμός στην αγορά ενέργειας παραμένει μηδενικός. Οι μεγάλες εταιρείες, με πρώτη τη ΔΕΗ, διατηρούν μονοπωλιακές πρακτικές, ενώ οι ιδιωτικοί πάροχοι δεν έχουν καταφέρει να προσφέρουν εναλλακτικές λύσεις.

Η ΔΕΗ, από εθνικός ενεργειακός πυλώνας, έχει μετατραπεί σε εργαλείο καρτελοποίησης της αγοράς. Αντί να λειτουργεί προς όφελος των πολιτών, εξυπηρετεί τα συμφέροντα των λίγων. Η απελευθέρωση που θα έπρεπε να προσφέρει φθηνότερη και πιο προσιτή ενέργεια έχει αποτύχει πλήρως, αφήνοντας τα νοικοκυριά εκτεθειμένα.

Άναρχη Χωροθέτηση ΑΠΕ: Το Περιβαλλοντικό Φιάσκο

Η μετάβαση στις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) είναι απαραίτητη για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης, όμως η εφαρμογή της στην Ελλάδα χαρακτηρίζεται από αδιαφορία για το περιβάλλον και τις τοπικές κοινωνίες. Η έλλειψη ειδικού χωροταξικού σχεδιασμού έχει οδηγήσει σε άναρχη χωροθέτηση των έργων ΑΠΕ, προκαλώντας σοβαρά περιβαλλοντικά προβλήματα.

Περιοχές με υψηλή βιοποικιλότητα θυσιάζονται για την εγκατάσταση ανεμογεννητριών, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι περιβαλλοντικές συνέπειες. Παράλληλα, η απουσία υποδομών αποθήκευσης ενέργειας οδηγεί σε σπατάλη της παραγόμενης ενέργειας, καθιστώντας την ανάπτυξη των ΑΠΕ ατελέσφορη.

Σε πολλές περιοχές, όπως η Δυτική Ελλάδα, η Εύβοια και η Κεντρική Μακεδονία, ο κορεσμός των δικτύων είναι πλέον γεγονός. Οι τοπικές κοινωνίες αντιδρούν έντονα, βλέποντας τα φυσικά τοπία τους να καταστρέφονται, ενώ οι ίδιες δεν επωφελούνται από τη μετάβαση στις ΑΠΕ.

Οι Ενεργειακές Κοινότητες στο Περιθώριο

Οι ενεργειακές κοινότητες μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα θα μπορούσαν να αποτελέσουν έναν βασικό πυλώνα της ενεργειακής πολιτικής, ενισχύοντας την ενεργειακή αυτονομία και την κοινωνική δικαιοσύνη. Ωστόσο, η κυβέρνηση τις έχει θέσει στο περιθώριο, μη παρέχοντας το κατάλληλο θεσμικό πλαίσιο και τα κίνητρα για την ανάπτυξή τους.

Η απουσία υποστήριξης στις ενεργειακές κοινότητες εμποδίζει τους πολίτες να συμμετέχουν ενεργά στη μετάβαση προς την καθαρή ενέργεια. Αντί να ενθαρρύνει την αυτοπαραγωγή και την αυτοκατανάλωση, η πολιτική της κυβέρνησης ενισχύει την εξάρτηση από τους μεγάλους ενεργειακούς παρόχους/παραγωγούς. 

Οι Προτάσεις του ΣΥΡΙΖΑ για μια Δίκαιη Ενεργειακή Πολιτική

Για να αντιστραφεί αυτή η αρνητική πορεία, ο ΣΥΡΙΖΑ προτείνει μια σειρά από μέτρα που στοχεύουν στη δικαιοσύνη, τη διαφάνεια και την προστασία των πολιτών:

1. Επαναγορά της ΔΕΗ από το Δημόσιο

Η ΔΕΗ πρέπει να επανέλθει υπό δημόσιο έλεγχο, ώστε να λειτουργεί με γνώμονα το δημόσιο συμφέρον και όχι τα κέρδη των ιδιωτών. Η ενέργεια είναι δημόσιο αγαθό και πρέπει να παραμείνει προσιτή για όλους.

2. Αυστηροί Έλεγχοι στην Αγορά Ενέργειας

Η κυβέρνηση πρέπει να εφαρμόσει αυστηρούς ελέγχους για την αποτροπή φαινομένων αισχροκέρδειας και αθέμιτου ανταγωνισμού.

3. Πλαφόν στα κέρδη

Όπου κρίνεται απαραίτητο και για το χρονικό διάστημα που είναι αναγκαίο, μπορεί να επιβληθεί πλαφόν, ώστε να προστατευτούν τα νοικοκυριά και οι επιχειρήσεις από τις αυξήσεις.

4. Αναμόρφωση του Target Model

Το μοντέλο λειτουργίας της αγοράς ενέργειας πρέπει να επανεξεταστεί, διασφαλίζοντας δικαιότερες τιμές και διαφάνεια.

5. Προώθηση Ενεργειακών Κοινοτήτων

Οι ενεργειακές κοινότητες πρέπει να τεθούν στο επίκεντρο της πολιτικής, ενισχύοντας έργα αυτοπαραγωγής και αυτοκατανάλωσης, με ιδιαίτερη έμφαση στις τοπικές κοινωνίες.

6. Ολοκληρωμένος Χωροταξικός Σχεδιασμός για τις ΑΠΕ

Η ανάπτυξη των ΑΠΕ πρέπει να γίνεται με σεβασμό στο περιβάλλον και τις τοπικές ανάγκες, με βάση έναν ολοκληρωμένο και δίκαιο χωροταξικό σχεδιασμό.

Ένα Δίκαιο Ενεργειακό Μέλλον για Όλους

Η ενεργειακή φτώχεια και η κλιματική κρίση είναι προκλήσεις που απαιτούν τολμηρές και ριζοσπαστικές λύσεις. Ως ΣΥΡΙΖΑ, πιστεύουμε σε μια ενεργειακή πολιτική που θα τοποθετεί τον πολίτη στο επίκεντρο, διασφαλίζοντας την πρόσβαση όλων σε φθηνή, καθαρή και βιώσιμη ενέργεια.

Το όραμά μας είναι ξεκάθαρο: η μετάβαση στην καθαρή ενέργεια πρέπει να είναι δίκαιη και δημοκρατική, με σεβασμό στο περιβάλλον, την κοινωνία και τις μελλοντικές γενιές. Η Ελλάδα μπορεί και πρέπει να ηγηθεί αυτής της αλλαγής. Και εμείς δεσμευόμαστε να κάνουμε αυτό το όραμα πραγματικότητα.
 

Ο κ. Μίλτος Ζαμπάρας είναι βουλευτής Αιτωλοακαρνανίας, Τομεάρχης Περιβάλλοντος και Ενέργειας του ΣΥΡΙΖΑ