Ζεσταίνεται η συζήτηση στην Ευρώπη για την πυρηνική ενέργεια - Οι SMR και η ιδέα που κερδίζει έδαφος στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα αποτελεί ακόμα ένα θέμα ταμπού [αν και τελευταία το θέμα έχει αρχίσει να ακούγεται], ωστόσο στην Ευρώπη η συζήτηση για τη χρήση της πυρηνικής ενέργειας βιώνει μια φάση ανανεωμένου ενδιαφέροντος, που χαρακτηρίζεται από πολλές σημαντικές εξελίξεις. 

Πρώτον, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει συμπεριλάβει την πυρηνική ενέργεια στην ταξινόμηση των ενεργειακών τεχνολογιών που υποστηρίζουν την Πράσινη Συμφωνία, αναγνωρίζοντας τον πιθανό ρόλο της στη μετάβαση σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών άνθρακα. 

Επιπλέον, υπάρχει αυξανόμενη υποστήριξη για μικρούς αρθρωτούς αντιδραστήρες (SMR), μία παράμετρος η οποία κερδίζει ήδη έδαφος στην Ελλάδα. 

Σημειώνεται ότι τον περασμένο Δεκέμβριο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε έκθεση που ζητούσε μια συγκεκριμένη βιομηχανική στρατηγική για την ανάπτυξη των SMR στην ΕΕ, με 409 ψήφους υπέρ. 

Αυτό καταδεικνύει ένα σαφές ενδιαφέρον για πιο ευέλικτες και δυνητικά ασφαλέστερες τεχνολογίες.

Οι υποστηρικτές 

Ορισμένα κράτη μέλη , όπως η Γαλλία, η Φινλανδία, η Τσεχική Δημοκρατία και η Ουγγαρία, σχεδιάζουν ή κατασκευάζουν νέους πυρηνικούς αντιδραστήρες, επιδεικνύοντας μια ανανεωμένη δέσμευση σε αυτήν την πηγή ενέργειας. 

Η ευρωπαϊκή πυρηνική βιομηχανία συμμετέχει επίσης ενεργά στην ανάπτυξη των αντιδραστήρων Γενιάς IV, με έργα όπως τα Alfred και Lfr-AS-200 να βρίσκονται σε εξέλιξη. 

Ωστόσο, η συζήτηση δεν είναι ανέφελη, καθώς παραμένουν ανησυχίες τόσο για την ασφάλεια όσο και για τη διαχείριση των πυρηνικών αποβλήτων. 

Η Ευρωπαϊκή Ένωση εργάζεται για τη βελτίωση των προτύπων ασφάλειας και των πρακτικών διάθεσης απορριμμάτων, αλλά αυτό παραμένει ένα ευαίσθητο θέμα. 

Η θέση της Ιταλίας

Αξιοσημείωτη είναι η στάση της Ιταλίας, η οποία επιδεικνύει ένα ανανεωμένο ενδιαφέρον για αυτήν την πηγή ενέργειας τα τελευταία χρόνια, παρά τα προηγούμενα δημοψηφίσματα που οδήγησαν στην εγκατάλειψη αυτής της τεχνολογίας. 

Τον Μάιο του 2023, η Βουλή των Αντιπροσώπων ενέκρινε μια πρόταση που δεσμεύει την κυβέρνηση να εξετάσει την πυρηνική ενέργεια στο εθνικό ενεργειακό μείγμα. Επιπλέον, η κυβέρνηση έχει δημιουργήσει μια «Εθνική Πλατφόρμα για τη Βιώσιμη Πυρηνική Ενέργεια», η οποία στοχεύει να συγκεντρώσει ιδρύματα, ερευνητικούς φορείς και ιδιωτικές εταιρείες για να αξιολογήσουν τις δυνατότητες επιστροφής στην πυρηνική ενέργεια. Σύμφωνα με ορισμένες δημοσκοπήσεις, η ιταλική κοινή γνώμη φαίνεται να είναι πιο ανοιχτή στην πυρηνική ενέργεια από ό,τι στο παρελθόν, με περίπου το 51% των ερωτηθέντων να είναι υπέρ της κατασκευής πυρηνικών σταθμών νέας γενιάς.

Τα στρατόπεδα στην Ευρώπη

Σε επίπεδο ΕΕ υπάρχουν διαφορετικά στρατόπεδα. 

Ενώ η Γαλλία διατηρεί την ισχυρή της δέσμευση στα πυρηνικά, άλλες χώρες όπως η Γερμανία έχουν εγκαταλείψει την τεχνολογία κλείνοντας τις εγκαταστάσεις τους. 

Η Ευρωπαϊκή Ένωση χρηματοδοτεί επίσης την πυρηνική έρευνα μέσω προγραμμάτων όπως η Euratom, με προϋπολογισμό 1,38 δισ. ευρώ για την περίοδο 2021-2025. 

Βεβαίως, η γεωπολιτική κατάσταση και η ενεργειακή κρίση λόγω του πολέμου στην Ουκρανία άλλαξαν το περιεχόμενο της συζήτησης για την πυρηνική ενέργεια στην Ευρώπη, που χαρακτηρίζεται από ανανεωμένο ενδιαφέρον για αυτήν την πηγή ενέργειας ως μέρος της λύσης για την απαλλαγή από τις εκπομπές άνθρακα. Ωστόσο, εξακολουθούν να υπάρχουν τεχνικές, οικονομικές και πολιτικές προκλήσεις για τη διασφάλιση της βιώσιμης ανάπτυξης σε μεγάλη κλίμακα.

Η εικόνα στην Ελλάδα

Αν και η χρήση της πυρηνικής ενέργειας στην ηλεκτροπαραγωγή είναι ακόμα θέμα ταμπού στη χώρα μας, η ιδέα αυτή κερδίζει έδαφος.

Η πρώτη νήξη έγινε τον περασμένο Ιούλιο από τον ίδιο τον πρωθυπουργό. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έθιξε το θέμα  κατά τη διάρκεια συζήτησής του με τον πρώην πρωθυπουργό της Ιταλίας Ενρίκο Λέτα, στο συνέδριο του Economist : «Δεν υπάρχει τρόπος να φτάσουμε στο ουδέτερο ισοζύγιο εκπομπών χωρίς την πυρηνική ενέργεια. Επενδύουμε, λοιπόν, ως Ευρωπαίοι, στην επόμενη γενιά μικρών πυρηνικών αντιδραστήρων; Έχουμε πραγματικά κάνει τις σωστές επιλογές για την πράσινη μετάβαση, τουλάχιστον προσδιορίζοντας τρεις ή τέσσερις κρίσιμες βιομηχανίες;»

Ο ίδιος ο πρωθυπουργός άνοιξε το θέμα της τεχνολογίας των μικρών αρθρωτών πυρηνικών αντιδραστήρων (Small Modular Reactors – SMRs), τεχνολογία που προωθείται κι επίσημα από την Ε.Ε.

Τα πυρηνικά τσέπης… όπως αλλιώς έχουν επικρατήσει να λέγονται πρόκειται για μικρά εργοστάσια, μικροί αντιδραστήρες, ισχύος 50, 70 το πολύ 300 MW (Μεγαβάτ). Είναι εύκολα να συναρμολογηθούν και να αποσυναρμολογηθούν, χτίζονται αρθρωτά και θεωρούνται, σύμφωνα και με τα επίσημα στοιχεία της Ε.Ε., ως ιδανικές μονάδες ηλεκτροπαραγωγής που μπορούν να παράσχουν ασφάλεια στο σύστημα για την ανάπτυξη περισσότερων έργων ΑΠΕ.

Ακολούθησε την περασμένη εβδομάδα ο γενικός γραμματέας Έρευνας και Καινοτομίας, Αναστάσιος Γαϊτάνης,  ο οποίος συμμετείχε στην πρώτη ανοιχτή δημόσια συζήτηση σχετικά με την «Αξιοποίηση της Πυρηνικής Ενέργειας στην Ελλάδα», που πραγματοποιείται στη στη χώρα μας.

Τη σχετική ημερίδα διοργάνωσε το Ινστιτούτο Εξωτερικών Υποθέσεων (www.fainst.eu) σε συνεργασία με το Council for International Relations – Greece, στο Συνεδριακό Κέντρο ΕΚΕΦΕ Δημόκριτος.

Ο κ. Γαϊτάνης χαρακτήρισε πολύ σημαντικό θέμα τη διερεύνηση αξιοποίησης της πυρηνικής ενέργειας στη χώρα μας: «Είναι πολύ σημαντικό, οι δεξαμενές σκέψεις, τα Πανεπιστήμια και τα Ερευνητικά Κέντρα, αλλά και η κοινωνία των πολιτών να ανοίγουν το διάλογο για θέματα που δεν απασχολούν μόνο την καθημερινότητα, αλλά σίγουρα θα απασχολήσουν την χώρα μας στο κοντινό μέλλον. Λαμβάνοντας υπόψιν τις τεχνολογικές εξελίξεις στους αντιδραστήρες σύντηξης θα πρέπει να αναρωτηθούμε αν, ως Ελλάδα, αξίζει να επενδύσουμε στην επόμενη γενιά των μικρών πυρηνικών αντιδραστήρων».

Τι είναι οι SMR

Οι Μικροί Αρθρωτοί Αντιδραστήρες (Small Modular Reactors, SMRs) είναι ισχύος από 10 έως 300 MWe. Έχουν αυξημένη ασφάλεια και είναι απλούστεροι στην λειτουργία και συντήρηση. Έχουν λιγότερο καύσιμο και λιγότερα απόβλητα. Συνεργάζονται καλύτερα με τις ΑΠΕ. Μπορούν να αποτελέσουν ολοκληρωμένα «υβριδικά» ενεργειακά συστήματα (ηλεκτρική ενέργεια, παραγωγή υδρογόνου, αφαλάτωση, τηλεθέρμανση κ.ά.). Υπό προϋποθέσεις θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε οικονομίες κλίμακας, ιδίως εφόσον τυποποιηθούν.

Υπάρχουν και οι Micro Modular Reactors, ισχύος από 1 έως 20 MWe. Για την Ελλάδα θα μπορούσαν να προσφέρουν ενεργειακή ασφάλεια και σταθερότητα στο ηλεκτρικό σύστημα˙ απεξάρτηση από ορυκτά καύσιμα, υψηλής θερμοκρασίας νερό˙ αφαλάτωση και παραγωγή υδρογόνου˙ πρόωση σε θαλάσσιες μεταφορές (στο μέλλον)˙ αυτάρκεια μέσα σε ένα ρευστό οικονομικό και γεωπολιτικό περιβάλλον˙ σχετικά σταθερό κόστος ενέργειας˙ κι ένα νέο πεδίο ανάπτυξης εγχώριας υψηλής τεχνολογίας.

Η Ελλάδα συμμετέχει στην ευρωπαϊκή κοινοπραξία για την επίτευξη ενέργειας σύντηξης EUROfusion, με πάνω από 70 άτομα, πάνω από 800 δημοσιεύσεις, και απόκτηση τεχνογνωσίας.

Αποτυχημένες προσπάθειες στην πυρηνική ενέργεια

Όπως τονίστηκε στην ημερίδα, η ενημέρωση και η ευαισθητοποίηση των πολιτών είναι απαραίτητη. Αν η πλειοψηφία των πολιτών δεν έχει πεισθεί και δεν υπάρχει η κοινωνική αποδοχή τότε δεν πρέπει να γίνει. Στην Ελλάδα η προσπάθεια έχει αποτύχει τρεις φορές: το 1965, την περίοδο της δικτατορίας, και στη μεταπολίτευση το 1978, πάντοτε λόγω του φόβου της πολιτικής αστάθειας.

Σήμερα γίνεται διαβούλευση για ένα εθνικό σχέδιο για την ενέργεια και το κλίμα. Έχει εκφέρει γνώμη η Ακαδημία Αθηνών, προσεκτικά για το θέμα της πυρηνικής ενέργειας με έκθεσή της, και πρέπει να ληφθεί υπόψη από ένα μελλοντικό Εθνικό Συμβούλιο Ενέργειας εάν πάλι δημιουργηθεί.

Ο Χρήστος Χουσιάδας, Πρόεδρος ΕΕΑΕ, αναφερόμενος στο θεσμικό πλαίσιο για την πυρηνική ενέργεια είπε ότι σε ευρωπαϊκό επίπεδο υπάρχει πρωτοποριακή νομοθεσία που διέπει την ασφάλεια των πυρηνικών εγκαταστάσεων. Σταθμό αποτέλεσε η οδηγία 87 του 2014 της Euratom με την οποία καθιερώθηκαν αυστηροί στόχοι και προϋποθέσεις λειτουργίας και για πρώτη φορά τέθηκε συγκεκριμένος και νομικά δεσμευτικός πήχης του στόχου ασφάλειας. Ταυτόχρονα κατοχυρώνονται νομικά δυο βασικές αρχές: η απόφαση για χρήση της πυρηνικής ενέργειας είναι αποκλειστική εθνική αρμοδιότητα˙ ταυτόχρονα η ασφάλεια των πυρηνικών εγκαταστάσεων υπόκειται και σε διακρατικό έλεγχο των κρατών-μελών. Η Ελλάδα έχει συνυπογράψει.

Το θεσμικό πλαίσιο στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα υπάρχει θεσμικό πλαίσιο. Είναι η υπουργική απόφαση του 2012 η οποία τροποποιήθηκε και βελτιώθηκε από τότε δυο φορές, το 2017 και το 2020. Καθορίζονται οι διαδικασίες αδειοδότησης, ο ρυθμιστικός έλεγχος και οι βασικές απαιτήσεις ασφάλειας των ερευνητικών αντιδραστήρων. Η εν λόγω απόφαση παίρνει εξουσιοδότηση από Προεδρικό Διάταγμα του 2012 με το οποίο είχε προσαρμοστεί στο ελληνικό δίκαιο η ευρωπαϊκή οδηγία για την ασφάλεια των πυρηνικών εγκαταστάσεων.