ΡΑΕ: Ποιες λύσεις έχουν πέσει στο τραπέζι για τη νέα αρχιτεκτονική της αγοράς ηλεκτρισμού - Αναθέτει σχετικές μελέτες σε σύμβουλο

Δύο αναλυτικές εκθέσεις θα αναθέσει η ΡΑΕ σε σύμβουλο μετά από διαγωνισμό ώστε να διαμορφώσει και καταθέσει τις απόψεις της για τον ανασχεδιασμό της ευρωπαϊκής αγοράς ηλεκτρισμού, στα πλαίσια της διαβούλευσης που ξεκίνησε η Κομισιόν πρόσφατα. Η πρώτη έκθεση θα πρέπει να υποβληθεί εντός ενός μήνα από την ανάληψη του έργου και η δεύτερη εντός τριών μηνών.

Όπως τονίζει η ΡΑΕ, επιβεβαιώνοντας ρεπορτάζ του energypress, αναλαμβάνει την πρωτοβουλία να αιτηθεί συμβουλευτική υποστήριξη για μια εις βάθος αξιολόγηση του σχεδιασμού της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας της ΕΕ και για ολοκληρωμένες προτάσεις αναθεώρησής του, δρώντας συμπληρωματικά των εργασιών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του ACER.

Η αναθεώρηση αναμένεται να επικεντρωθεί τόσο στον βραχυπρόθεσμο σχεδιασμό, όσο και στον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό, δηλαδή στον συνεκτικό σχεδιασμό της αγοράς που απαιτείται για ένα πλήρως απελευθερωμένο και οικονομικά αποδοτικό σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας έως το 2030, διασφαλίζοντας παράλληλα την ασφάλεια του εφοδιασμού. Για τον σκοπό αυτό, θα επικεντρωθεί σε επιλογές αναδιάρθρωσης για όλες τις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας (πλην της λιανικής αγοράς) : την αγορά χονδρικής, συμπεριλαμβανομένου του μηχανισμού εξισορρόπησης και των επικουρικών υπηρεσιών, καθώς και πολιτικών με μεγάλη επίδραση στην αγορά – συμπεριλαμβανομένης της εξέλιξης εναλλακτικών σχημάτων συμβολαίων διαφορών (CfD), καθώς και της Αγοράς Διασφάλισης Ισχύος (Capacity Market).

Όσον αφορά την εις βάθος αξιολόγηση του σχεδιασμού της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας της ΕΕ, ο Σύμβουλος που θα επιλεχθεί θα λάβει υπόψη του και θα εξετάσει διεξοδικά την ανάλυση και τα συμπεράσματα της αξιολόγησης του ACER σχετικά με τον σχεδιασμό της αγοράς χονδρικής, χρησιμοποιώντας τα, εν συνεχεία, ως βάση, για περαιτέρω επεξεργασία και ποσοτική ανάλυση και για επέκταση της αξιολόγησης και επί των σχημάτων συμβολαίων διαφορών και Αγορών Διασφάλισης Ισχύος, που μπορεί να εφαρμόζονται σήμερα στα κράτη μέλη της ΕΕ. Το αποτέλεσμα της αξιολόγησής του θα περιλαμβάνει προτάσεις επιλογών για τη βελτίωση του σχεδιασμού, συμπεριλαμβανομένων τροποποιήσεων μικρής έκτασης που είναι εύκολο να εφαρμοστούν, αλλά και, επίσης, σημαντικών μεταρρυθμίσεων στον σχεδιασμό που θα ενισχύσουν την αποτελεσματικότητά του και θα του επιτρέψουν να επιτύχει τους μακροπρόθεσμους στόχους πολιτικής της ΕΕ

Συνεπώς, το αποτέλεσμα της ως άνω μελέτης θα είναι ένας σχεδιασμός αγοράς υψηλού επιπέδου (HighLevel Market Design) που: 
(α) θα προτείνει και θα υποστηρίξει την καλύτερη συνεκτική και ολοκληρωμένη επιλογή για τη μεταρρύθμιση της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας της ΕΕ, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες του κλάδου της ηλεκτρικής ενέργειας κάθε κράτους μέλους, τα μερίδια αγοράς, τη ρευστότητα, τη διείσδυση των ΑΠΕ, τη διαμόρφωση των τιμών και των ρυθμιζόμενων μηχανισμών, με στόχο το οικονομικό όφελος των συμμετεχόντων στην αγορά και των τελικών καταναλωτών και 
(β) θα προτείνει τη βέλτιστη, αλλά ταυτόχρονα εφικτή από πλευράς πόρων και χρόνου υλοποίησης, ολοκληρωμένη επιλογή, η οποία θα είναι συμβατή με το ισχύον θεσμικό πλαίσιο της ΕΕ αναφορικά με την ενοποίηση της χονδρικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας στην ΕΕ.

Επιλογές υπό εξέταση για την αναθεώρηση του σχεδιασμού της αγοράς

Στο ακόλουθο σχήμα παρουσιάζονται οι επιλογές του σχεδιασμού της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας που θα πρέπει να ληφθούν υπόψη και να αξιολογηθούν μία προς μία από τον επιλεγμένο Σύμβουλο, πριν συνδυαστούν σε μια ολοκληρωμένη πρόταση για αναθεώρηση. Οι επιλογές αναφέρονται στην αγορά χονδρικής (στόχος μηδενικής καθαρής κατανάλωσης), στη μαζική παραγωγή από πηγές χαμηλών εκπομπών άνθρακα, στην ευελιξία και στην επάρκεια ισχύος και στον ανταγωνισμό της αγοράς, όπως αναλύεται περαιτέρω ακολούθως.

1) Επιλογές της χονδρικής αγοράς προς έναν στόχο μηδενικής καθαρής κατανάλωσης

Λαμβάνοντας ως δεδομένη την επιλογή της οριακής τιμολόγησης (marginal pricing/pay-as-clear) για τη διαμόρφωση της τιμής της χονδρικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, ο Σύμβουλος που θα επιλεχθεί θα εξετάσει εάν εναλλακτικές λύσεις του σχεδιασμού της χονδρικής αγοράς και του μηχανισμού εξισορρόπησης ταιριάζουν καλύτερα σε ένα περιβάλλον με αυξημένη διείσδυση από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, διασφαλίζοντας ότι υπάρχουν επαρκή λειτουργικά σήματα για ευελιξία χαμηλών εκπομπών άνθρακα και για επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

Προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι προκλήσεις του φιλόδοξου μέλλοντος καθαρής ενέργειας της ΕΕ, το επίκεντρο αυτής της αναθεώρησης του σχεδιασμού και της λειτουργίας της αγοράς χονδρικής θα είναι η εξέταση των ακόλουθων επιλογών:

➢ Η διατήρηση της προσέγγισης μιας ενοποιημένης αγοράς, ο διαχωρισμός σε διακριτές αγορές μεταβλητής (as available) και σταθερής (κατ' απαίτηση) ισχύος, το οποίο είναι ένα μοντέλο υπό έρευνα επί της παρούσης και προτείνεται κυρίως ως λύση για τον “κανιβαλισμό τιμών” (όπου οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας οδηγούν τις τιμές της αγοράς χονδρικής σε χαμηλά επίπεδα) και για την προκύπτουσα αστάθεια των τιμών ή ο διαχωρισμός συμβατικώς της ηλεκτρικής ενέργειας που παράγεται από μεταβλητή ισχύ από αυτή που παράγεται από σταθερή ισχύ (green contracts, RESPPAs platform contracts, above contract – wholesale price-related κλπ)

➢ Η διατήρηση της ζωνικής (περιφερειακής) προσέγγισης για την τιμολόγηση, η εισαγωγή ενός συστήματος χρέωσης με βάση τη χρήση του συστήματος μεταφοράς (TNUoS) ή ακόμη και εισαγωγή τοπικών σημάτων στις τιμές χονδρικής ηλεκτρικής ενέργειας μέσω του σχεδιασμού της κομβικής τιμολόγησης, όπου η τιμή σε κάθε τοποθεσία στο δίκτυο μεταφοράς (κόμβος) αντιπροσωπεύει την τοπική τιμή της ενέργειας.

➢ Η επανεξέταση των υφιστάμενων ρυθμίσεων κατανομής και η επιλογή της βέλτιστης ρύθμισης στη συνολική πρόταση σχεδιασμού: μοντέλο αυτοκατανομής, σύμφωνα με το οποίο οι παραγωγοί είναι υπεύθυνοι για την κατανομή του χαρτοφυλακίου τους ώστε αυτή να ανταποκρίνεται στη δηλωθείσα θέση τους στην αγορά βάσει της διαθεσιμότητας και της ισχύος τους για κάθε περίοδο εκκαθάρισης ή μοντέλο κεντρικής κατανομής, σύμφωνα με το οποίο οι συμμετέχοντες ενημερώνουν τον Διαχειριστή του Συστήματος σχετικά με τη διαθεσιμότητά τους εκ των προτέρων μέσω των Αγορών Επόμενης Ημέρας και των Ενδοημερήσιων Αγορών. Παράλληλα, θα πρέπει να διερευνηθεί εάν τροποποιήσεις στις τρέχουσες πρακτικές, όπως η συν- βελτιστοποίηση ενέργειας και εφεδρειών στο πλαίσιο ενός κεντρικού μοντέλου κατανομής κινούνται προς την περαιτέρω βελτίωση του σχεδιασμού, λαμβάνοντας υπόψη ότι η διασφάλιση της λειτουργικότητας μέσω της παροχής επικουρικών υπηρεσιών είναι ζωτικής σημασίας για την αποτελεσματική και ασφαλή λειτουργία του ηλεκτρικού συστήματος.

➢ Η τροποποίηση διαφόρων παραμέτρων με στόχο την επί μέρους βελτίωση του υφιστάμενου σχεδιασμού της αγοράς, όπως του χρονοδιαγράμματος διακανονισμού της αγοράς και του χρονισμού λήξης υποβολής προσφορών, ώστε να αξιοποιηθούν στο έπακρο οι ευκαιρίες για παροχή ευελιξίας σε όλο το σύστημα ή των παραμέτρων του μηχανισμού εξισορρόπησης με στόχο να μειωθεί περαιτέρω το κόστος εξισορρόπησης, αντιμετωπίζοντας, παράλληλα, το ζήτημα της ανακατανομής

2) Μαζική παραγωγή από πηγές χαμηλών εκπομπών άνθρακα

Ο Σύμβουλος θα πρέπει να εξετάσει επιλογές για την υποστήριξη των επενδύσεων σε τεχνολογίες χαμηλών εκπομπών άνθρακα, οι οποίες αναμένεται να παράγουν την πλειοψηφία της ηλεκτρικής ενέργειας χαμηλών εκπομπών άνθρακα, δηλαδή οποιαδήποτε μονάδα (ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ενέργεια από απόβλητα, μικροί αρθρωτοί αντιδραστήρες) αναμένεται να λειτουργεί στον υψηλότερο δυνατό συντελεστή φορτίου ή πλησίον αυτού. Οι περισσότερες διαθέσιμες εναλλακτικές λύσεις περιλαμβάνουν μακροπρόθεσμες συμβάσεις με το κράτος, καθώς αυτός διαφαίνεται να είναι ο καλύτερος τρόπος για να υλοποιηθούν οι απαιτούμενοι όγκοι επενδύσεων με το λιγότερο δυνατό κόστος.

Συνεπώς, οι επιλογές που πρέπει να αξιολογηθούν περιλαμβάνουν, αλλά δεν περιορίζονται σε:

➢ Υφιστάμενα σχήματα συμβολαίων διαφορών (CfD) που μπορεί να εφαρμόζονται στα κράτη μέλη της ΕΕ

➢ Συμβόλαια διαφορών με αυξημένη έκθεση στην τιμή (ένα συμβόλαιο διαφορών με εύρος τιμών εξάσκησης (strike price range) ή αλλαγές στη μεθοδολογία της τιμής αναφοράς)

➢ Ένα ανώτατο και ένα κατώτατο όριο εσόδων, όπου οι παραγωγοί θα έχουν ένα εγγυημένο ελάχιστο έσοδο σε κάθε περίοδο, με παράλληλη εισαγωγή ανώτατου ορίου εσόδων ή εναλλακτικά, μια παραλλαγή συμβολαίου διαφορών, όπου η πληρωμή βασίζεται σε έναν σταθερό αριθμό Πλήρων Ωρών Λειτουργίας/MW (Full Operating Hours/MW)

➢ Η δημοπρασία Ισοδύναμης Σταθερής Ισχύος (Equivalent Firm Power), η οποία είναι μια ενιαία δημοπρασία για την προμήθεια ισχύος στο σύστημα, ως εξέλιξη της Αγοράς Διασφάλισης Ισχύος, με ενσωμάτωση των συμβολαίων διαφορών μέσα σε αυτήν, έτσι ώστε οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας – που συμβάλλονται με ευέλικτες μονάδες παραγωγής – και η σταθερή ισχύς να ανταγωνίζονται για συμβάσεις δυναμικότητας με βάση την ισοδύναμη σταθερή ισχύ τους.

Οι υπό εξέταση ανωτέρω επιλογές, πλην των υφιστάμενων σχημάτων συμβολαίων διαφορών και της δημοπρασίας Ισοδύναμης Σταθερής Ισχύος, στοχεύουν στην αύξηση του ρόλου της αγοράς, ώστε να ελαχιστοποιηθεί το κόστος που μετακυλίεται στους καταναλωτές.

3) Ευελιξία – Επάρκεια ισχύος

Καθώς η ευελιξία - η ικανότητα μετατόπισης της κατανάλωσης ή της παραγωγής ενέργειας σε χρόνο ή τοποθεσία - είναι μεγάλης σημασίας για την εξισορρόπηση της προσφοράς και της ζήτησης, καθώς επιτρέπει την ενσωμάτωση ενέργειας, θερμότητας και μεταφοράς χαμηλών εκπομπών άνθρακα και συμβάλλει στη διατήρηση της ευστάθειας του συστήματος, ο Σύμβουλος που θα επιλεχθεί θα πρέπει να αξιολογήσει επιλογές σχετικές με την ολοένα και αυξανόμενη ανάγκη για τεχνολογίες ευελιξίας (αποθήκευση ηλεκτρικής ενέργειας, ευέλικτη ζήτηση, παραγωγή με καύση υδρογόνου, συστήματα CCUS, ηλεκτρόλυση, διασυνδέσεις), οι οποίες ανταποκρίνονται στη διακύμανση της παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

Εκτός από την αξιολόγηση των επιλογών σχετικά με την αγορά χονδρικής, που θα πρέπει να παρέχει τα ορθά σήματα της αγοράς για ευελιξία, θα ληφθούν υπόψη και θα αξιολογηθούν αρκετές επιλογές σχετικά με τη θέσπιση μόνιμου μηχανισμού για την απαλλαγή των επενδύσεων από κινδύνους, σε περίπτωση που αυτά τα μηνύματα δεν επαρκούν, όπως:

➢ Μια Αγορά Διασφάλισης Ισχύος με χαρακτηριστικά ευελιξίας, όπως για παράδειγμα

o με διεξαγωγή ειδικών δημοπρασιών για ευελιξία, ανοικτές σε όλες τις τεχνολογίες χαμηλών εκπομπών άνθρακα που πληρούν ένα προσυμφωνηθέν σύνολο κριτηρίων ευελιξίας ή

o με εισαγωγή πολλαπλασιαστών στην τιμή εκκαθάρισης για συγκεκριμένα ευέλικτα χαρακτηριστικά (π.χ. χρόνος απόκρισης, διάρκεια, τοποθεσία), προκειμένου να δημιουργηθεί ένας μηχανισμός για την ανταμοιβή συγκεκριμένων αναγκών ευελιξίας και να παρέχονται ισχυρότερα επενδυτικά σήματα σε ευέλικτες τεχνολογίες

Επιπροσθέτως, ο επιλεγμένος Σύμβουλος θα εξετάσει όλες τις επιλογές που διασφαλίζουν, αξιόπιστα και με τον πλέον αποτελεσματικό τρόπο, την επάρκεια ισχύος, η οποία απαιτείται για την ασφάλεια του εφοδιασμού. Τα συμβάντα καταπόνησης του συστήματος είναι πιθανό να οδηγούνται από τα καιρικά μοτίβα και θα χρειαστούν σημαντικά ποσά σταθερής ισχύος για τη διαχείριση παρατεταμένων περιόδων ασθενών ανέμων/χαμηλής ηλιοφάνειας. Καθώς στο σύστημα συμβάλλει ολοένα και περισσότερο η παραγωγή από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, αυτή η σταθερή ισχύς θα εκτοπιστεί από τις μονάδες παραγωγής από ΑΠΕ στην αγορά χονδρικής, περιορίζοντας τις ευκαιρίες για αυτές τις μονάδες παραγωγής να ανακτήσουν το κόστος τους (πρόβλημα ανεπαρκών κερδών (missing money problem)).

Ως εκ τούτου, ένα ευρύ φάσμα επιλογών για την προμήθεια επάρκειας ισχύος θα πρέπει να αξιολογηθεί. Ενδεικτικά:

➢ Μια βελτιστοποιημένη Αγορά Διασφάλισης Ισχύος με συμμετοχή της ισχύος χαμηλών εκπομπών άνθρακα, η οποία είναι μία παρόμοια προσέγγιση με την Αγορά Διασφάλισης Ισχύος με χαρακτηριστικά ευελιξίας, που περιγράφηκε ανωτέρω, με κύρια διαφορά την απευθείας στόχευση παραγωγών με μονάδες χαμηλών εκπομπών άνθρακα ή με νέα κατασκευαστικά χαρακτηριστικά.

➢ Οι πληρωμές ισχύος (capacity payments), μια αγοραστική προσέγγιση στην οποία ορίζεται μία τιμή για την ισχύ και όλη η ισχύς είναι επιλέξιμη για πληρωμή ισχύος για κάθε «περίοδο συναλλαγών» κατά την οποία είναι διαθέσιμη, συμπεριλαμβανομένης της απόκρισης ζήτησης.

➢ Οι κεντρικές επιλογές αξιοπιστίας (centralized reliability options), όπου το κίνητρο για την παροχή ενέργειας σηματοδοτείται μέσω του επιπέδου τιμολόγησης της αγοράς χονδρικής, αντί μέσω ενός συμβάντος καταπόνησης του συστήματος.

➢ Ο στοχευμένος διαγωνισμός (targeted tender), ο οποίος είναι μια κεντρικώς συντονισμένη διαδικασία για την διασφάλιση της κατασκευής μιας συγκεκριμένης ποσότητας νέας ισχύος, η οποία κρίνεται απαραίτητη για τη βελτίωση της ισορροπίας προσφοράς και ζήτησης.

4) Ανταγωνισμός

Καθώς η εξάσκηση ισχύος στην αγορά μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα σημαντικές απώλειες στην κοινωνική ευημερία σε συνδυασμό με μεγάλες μεταφορές πλούτου από αγοραστές σε πωλητές (και περιστασιακά το αντίστροφο), ο Σύμβουλος που θα επιλεχθεί θα αξιολογήσει επιλογές για τον εκ των προτέρων μετριασμό της ισχύος στην αγορά (ex-ante market power mitigation), όπως ανώτατα όρια τιμών εκκαθάρισης, περιορισμούς προσφορών ή ρυθμιζόμενες τιμές που αντικατοπτρίζουν το αναμενόμενο κόστος και για τον εκ των υστέρων μετριασμό της ισχύος στην αγορά (ex-post market power mitigation) μέσω της διενέργειας ερευνών, μετριασμού ύστερα από συμβάν και δαπανηρών κυρώσεων (π.χ. πρόστιμα, ζημιές, πληρωμές κ.λπ.) και θα προτείνει δείκτες που απαιτούνται για τον εντοπισμό και τον μετριασμό της συγκέντρωσης της αγοράς στις αγορές χονδρικής ηλεκτρικής ενέργειας της ΕΕ.

Στο πλαίσιο των προτάσεων βελτίωσης του εκ των υστέρων μετριασμού της ισχύος στην αγορά, αναμένονται τροποποιήσεις/προτάσεις βελτίωσης του Κανονισμού (ΕΕ) 1227/2011 REMIT (Regulation on Wholesale Energy Markets Integrity and Transparency) της ΕΕ για την ακεραιότητα και τη διαφάνεια στη χονδρεμπορική αγορά ενέργειας. Επιπροσθέτως, θα εξεταστούν και θα προταθούν από τον επιλεγμένο Σύμβουλο επιλογές για την ενίσχυση της ρευστότητας της προθεσμιακής αγοράς.