Ο αναβαθμισμένος ρόλος του ΔΑΠΕΕΠ στο σύγχρονο περιβάλλον ενέργειας

Ο ΔΑΠΕΕΠ, έχει σήμερα μια πολύ σημαντική παρουσία και παρέμβαση στον χώρο των ενεργειακών εταιρειών. Ο ρόλος του έχει σημαντικά αναβαθμισθεί και αυτό δεν είναι τυχαίο. Είναι αποτέλεσμα της διπλής πραγματικότητας. Από την μία είναι ο διαχειριστής των ΑΠΕ και του ΕΛΑΠΕ στην χωρά και αυτό συνάδει απολυτά με την στρατηγικής της χωράς. Από την άλλη ο ΔΑΠΕΕΠ έχει ορισθεί σαν ο φορέας που θα διαχειρισθεί την ενεργειακή μετάβαση αφού ανέλαβε με νομό την διαχείριση του Ταμείου Ενεργειακής Μετάβασης.

Η πορεία του ΕΛΑΠΕ

Ας ξεκινήσουμε από τον ΕΛΑΠΕ.  Η προηγουμένη χρονιά, το 2021 για τον ΕΛΑΠΕ και για τον ΔΑΠΕΕΠ ήταν ιδιαίτερα θετική. Ο ΕΛΑΠΕ είχε γυρίσει σε θετικό πρόσημο από τον Ιούλιο του 2021 μετα από τα μέτρα που σωστά ελήφθησαν από τον Νοέμβριο του 2020. Σύμφωνα με αυτές τις αποφάσεις είχε αυξηθεί το ποσοστό των ρύπων στο 78% και είχαν καθορισθεί έκτακτες εισφορές από τους προμηθευτές και τους παραγωγούς. Να σημειώσω ότι η βιωσιμότητα του Ειδικού Λογαριασμού των ΑΠΕ δεν είναι ένα απλό οικονομικό δεδομένο, ένας θετικός προϋπολογισμός. Είναι η απεικόνιση της αγοράς των ΑΠΕ και υποδηλώνει την πρόθεση της πολιτείας για την στήριξη των ΑΠΕ. Συνεπώς πολύ ορθά η πολιτεία είχε δείξει την πρέπουσα σημασία και με τις αποφάσεις της να στηρίξει τον ΕΛΑΠΕ με θεσμικά και κοστολογημένα μέτρα. Στην πορεία ήρθε και η αυξημένη απόδοση της αγοράς που από τα μέσα του 2021, όταν οι ημερήσιες τιμές της αγοράς αρχίσαν να ξεπερνούν τους μέσους ορούς των συμφωνημένων αποδόσεων των ΑΠΕ, άρχισε να δημιουργείται ένα θετικό αποτέλεσμα, δηλαδή πλεόνασμα από την διαφορική προσαύξηση.

Τα πλεονάσματα αυτά δημιουργούσαν ένα θετικό κλίμα στην αγορά των ΑΠΕ. 

Για να γινώ πιο συγκεκριμένος, η τιμή κλεισίματος της αγοράς που αποζημιώνει τους παράγωγους ενέργειας, όντας υψηλότερη από το παρελθόν έδινε και μεγαλύτερες αποζημιώσεις για την πράσινη ενέργεια. Και αφού οι συμφωνημένες τιμές ΑΠΕ, οι ταρίφες δηλαδή, ήταν χαμηλότερες αυτόματα δημιουργούσε κέρδη για τον Ειδικό Λογαριασμό. 

Αυτό οδήγησε τον ΕΛΑΠΕ να κλείσει το 2021 με 322 εκατομμύρια κέρδη.

Η εκτίμηση μας για το 2022 και εφόσον οι προβλέψεις εξακολουθούν να δίνουν υψηλές τιμές  μας οδηγεί σε ένα αισιόδοξο σενάριο για κλείσιμο του 2022 με 2,45 εκατ. κέρδη. Αυτό σημαίνει ξεκάθαρα ότι οι ΑΠΕ θα οδηγήσουν την ενεργειακή αγορά στην Ελλάδα. 

Ταμείο Ενεργειακής Μετάβασης

Αυτή είναι και η βασική αιτία που οδήγησε την πολιτεία να αναθέσει την διαχείριση του Ταμείου Ενεργειακής Μετάβασης στον ΔΑΠΕΕΠ. Από τον Οκτώβριο του 2021 με πρωτοβουλία της Κυβέρνησης δημιουργήθηκε το Ταμείο Ενεργειακής Μετάβασης, που μεταξύ άλλων είχε σαν στόχο την στήριξη της κοινωνίας μέσα σε αυτή την δύσκολη περίοδο. Το ΤΕΜ, χρηματοδοτείται από τα έσοδα που προκύπτουν από τη δημοπράτηση των αδιάθετων δικαιωμάτων εκπομπής αερίων, από τα πλεονάσματα του ΕΛΑΠΕ, και από τον κρατικό προϋπολογισμό. Έως τώρα, τα έσοδα από τις δημοπρασίες ρύπων καθώς και τα πλεονάσματα του ΕΛΑΠΕ, αποτελούν τους κύριους τροφοδότες του ΤΕΜ. 

Το ΤΕΜ είναι ένα ταμείο που έχει τρεις πόρους, τον Κρατικό Προϋπολογισμό, τα έσοδα από το Ευρωπαϊκό χρηματιστήριο των ρύπων και τον Ειδικό Λογαριασμό των ΑΠΕ. Μέχρι το τέλος του 2021 η τροφοδότηση του ΤΕΜ με κεφάλαια έγινε αποκλειστικά από το έσοδα των ρύπων και φτάσαμε στο επίπεδο να δοθούν ενισχύσεις ύψους 750 εκατ. οι οποίες κατευθυνθήκαν κυρίως στους καταναλωτές, αλλά και στον ΔΕΔΔΗΕ για κάλυψη ελλειμάτων που δημιουργήθηκαν από τις ρευματοκλοπές, αλλά και σε άλλες περιπτώσεις, όπως αυτή της ενίσχυσης των αναγκών τηλεθέρμανσης των κατοίκων της Πτολεμαΐδας. 

Από το 2022, φέτος δηλαδή, το ΤΕΜ ενισχύεται και από τα πλεονάσματα που δημιουργούνται από τον ΕΛΑΠΕ. Ίσως αργότερα παραστεί ανάγκη να ενισχυθεί και από τον κρατικό προϋπολογισμό. Μέχρι τώρα έχουν μεταφερθεί 780 εκατομμύρια από τα πλεονάσματα του ΕΛΑΠΕ στο ΤΕΜ. Σίγουρα θα χρειασθούν και άλλα κεφάλαια από τον ΕΛΑΠΕ, τα οποία δεν μπορούν να εκτιμηθούν επακριβώς. Το σίγουρο είναι ότι όσο οι τιμές της αγοράς  είναι υψηλές, τόσο θα παράγονται πλεονάσματα για τον ΕΛΑΠΕ. Και όσο έχουμε πλεονάσματα τόσο θα μεταφέρουμε κονδύλια στο ΤΕΜ, έτσι ώστε να επιδοτούνται τα νοικοκυριά. Αν παρακολουθήσουμε τις προβλέψεις του ΕΛΑΠΕ, τότε θα συμπεράνουμε ότι η εκτίμηση για την ενίσχυση του ΤΕΜ θα ξεπεράσει τα 2 με 2,5 δισ. Πάντα όλα αυτά είναι απόλυτα συνδεδεμένα με τις προβλέψεις της αγορά.

Οι ΑΠΕ και οι λιγνίτες

Οι ανανεώσιμες πήγες ενέργειας, στηρίζουν τον καταναλωτή, το νοικοκυριό, τον επαγγελματία, την βιομηχανία με κάθε τρόπο. Όχι μόνο με την ενίσχυση που δίνεται μέσω του Ταμείου Ενεργειακής Μετάβασης, αλλά και με την καθημερινή συμμετοχή τους στο ενεργειακό μίγμα. Οι ωραία διακύμανση της  Οριακής Τιμής του Συστήματος, δηλαδή της τιμής αγοράς στο Ενεργειακό Χρηματιστήριο δείχνει την πραγματικότητα. Τις ώρες που υπάρχει μεγαλύτερη διείσδυση ΑΠΕ, τότε η τιμή της χονδρεμπορικης αγοράς πέφτει σημαντικά. Μειώνεται η εξάρτηση από το Φυσικό αέριο και μειώνεται και η τιμή της Ηλεκτρικής Ενέργειας.

Και απαντώντας σε ένα σύνηθες ερώτημα για το αν η απολιγνιτοποίηση ήρθε νωρίς. Η απάντηση είναι σαφής. Όχι, δεν ήρθε νωρίς. Ήρθε την σωστή ώρα. Απλά,  η διείσδυση και η εγκατάσταση των ΑΠΕ καθυστέρησε. Σήμερα υπάρχουν περίπου 9 GW  εγκατεστημένης ισχύος από μονάδες ΑΠΕ. Αν υπήρχαν 3-4 GW ΑΠΕ περισσότερες τότε η εξάρτηση από το Φυσικό Αέριο θα ήταν μικρότερη και οι τιμές της αγοράς πολύ μικρότερες. Από τα στοιχεία του ΔΑΠΕΕΠ, την πενταετία από το 2015 έως το 2019 υπογράφηκαν μόλις 445 συμβάσεις νέων έργων ΑΠΕ. Από το 2019 και μέχρι σήμερα έχουν υπογραφεί 4.900 νέες συμβάσεις που αντιστοιχούν σε 5 GW  που αναμένονται να ηλεκτριστούν σύντομα. Αυτό δείχνει την μεγάλη καθυστέρηση που συνέβη στην πενταετία 2015-2019.  

Όσον αφορά στην επαναλειτουργία των λιγνιτικών μονάδων μπορεί να θεωρηθεί μια λύση ανάγκης και για περιορισμένο χρονικό διάστημα.

Για να είμαστε όμως ξεκάθαροι, για την επιτυχία της πράσινης μετάβασης πρέπει, εκτός από την περαιτέρω διείσδυση των ΑΠΕ, να αναπτύξουμε υποδομές αποθήκευσης, να αναβαθμίσουμε τα δίκτυα μεταφοράς ενέργειας, και να ενισχύουμε την κοινωνική αποδοχή των ΑΠΕ.

Και αναμφίβολα, ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει ανατρέψει τους γεωπολιτικούς συσχετισμούς, έχει δημιουργήσει μια νέα πραγματικότητα, η οποία μας επηρεάζει άμεσα και δημιουργεί πιεστικά την ανάγκη για απαντήσεις σε προβλήματα, που έχουν κάνει την εμφάνισή τους χωρίς να γνωρίζουμε πότε και κατά πόσο θα υποχωρήσουν. 

Ο κλάδος της ενέργειας είναι από εκείνους που δέχονται καθημερινά ισχυρές πιέσεις λόγω της εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία. Το φαινόμενο φυσικά δεν είναι ελληνικό καθώς σε παγκόσμιο επίπεδο οι τιμές της ενέργειας έχουν αυξηθεί κατακόρυφα. 

Οι εξελίξεις στο συγκεκριμένο μέτωπο λοιπόν, ανέδειξαν το κυρίαρχο πρόβλημα της ενεργειακής εξάρτησης της Ευρώπης από τους ρωσικούς υδρογονάνθρακες. Δεδομένου ότι ήδη έχουν ξεκινήσει διεργασίες για την όσο το δυνατό γρηγορότερη απεξάρτηση της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένου της χώρας μας, από τις πηγές ενέργειας της Ρωσίας, διαδικασία στην οποία οι ΑΠΕ αναμένεται να διαδραματίσουν ακόμα πιο κομβικό ρόλο, θεωρώ πως η συγκεκριμένη κατάσταση μπορεί και θα λειτουργήσει ως παράγοντας επιτάχυνσης της ανάπτυξης των ΑΠΕ στην Ελλάδα, ενισχύοντας την ενεργειακή ασφάλεια της χώρας και τις προσπάθειες απεξάρτησης από ρυπογόνες μορφές ενέργειας. 

---------------------------

Ο Ιωάννης Γιαρέντης είναι Πρόεδρος ΔΣ και Διευθύνων Σύμβουλος του ΔΑΠΕΕΠ

(Το άρθρο περιλαμβάνεται στον υπό έκδοση τόμο Greek Energy 2022 του energypress)