REPower EU: Η Ε.Ε. ακροβατεί μεταξύ ρεαλισμού και υψηλής κλιματικής φιλοδοξίας

Σε πράσινο δομικό μετασχηματισμό του ενεργειακού συστήματος της Ε.Ε, αποσκοπεί το φιλόδοξο σχέδιο της Κομισιον, REPower EU, το οποίο, στοχεύει σε απεξάρτηση της ΕΕ από τα ρωσικά καύσιμα έως το 2027, και επιτάχυνση της πράσινης μετάβασης, με τον πιο επωφελή οικονομικά τρόπο για την Ένωση και τους πολίτες της.

Η μαζική επιτάχυνση και η αυξημένη διείσδυση των ΑΠΕ, τίθενται στο επίκεντρο του Σχεδίου. Για το λόγο αυτό, η Κομισιόν προτείνει ενίσχυση του στόχου τους από 40 σε 45%  και της εξοικονόμησης σε 13% ως το 2030, με παράλληλη μείωση του ρωσικού αερίου κατά ένα τρίτο ήδη από τη φετινή χρονιά. Ως ιδιαιτέρως θετική θα μπορούσε να χαρακτηριστεί η έμφαση του REPower στα φωτοβολταϊκά σε στέγες, καθώς πρόκειται για μία ταχύτατα αναπτυσσόμενη τεχνολογία, που θα αυξήσει σημαντικά τη διείσδυση των ΑΠΕ. 

Μέσω του REPowerEU η ΕΕ παρουσιάζει τη στρατηγική της για την ηλιακή ενέργεια που περιλαμβάνει τον διπλασιασμό των Φ/Β μέχρι το 2025 και εγκατάσταση 600GW έως το 2030. Το πράσινο υδρογόνο θεωρείται κομβικό καύσιμο για την διαφοροποίηση των πηγών της ΕΕ και τη δημιουργία μακροπρόθεσμων συνεργασιών με προμηθευτές. Μάλιστα, ιδιαίτερο ενδιαφέρον αποτελεί η αναφορά στους διαδρόμους υδρογόνου στην περιοχή της Μεσογείου. Η παραγωγή 10 τόνων πράσινου υδρογόνου έως το 2030 απαιτεί σημαντική αύξηση των υποδομών ηλεκτρολυτών σε 17.5GW/έτος από το 2025 σε μια ταχέως αναπτυσσόμενη αγορά.

Για την μεγαλύτερη προώθηση των ΑΠΕ, η Κομισιόν αναμένεται να αναπτύξει ένα νέο τρόπο αδειοδότησης, όπου τα κράτη-μέλη θα χαρτογραφούν συγκεκριμένες περιοχές στις οποίες θα ισχύει ταχύτερος επενδυτικός χρόνος με αυτοματοποιημένες διαδικασίες, ώστε να παρακαμφθεί η χρονοβόρα γραφειοκρατία που λειτουργούσε μέχρι πρόσφατα ως τροχοπέδη. Παράλληλα, η Κομισιόν αιτείται τον χαρακτηρισμό έργων ΑΠΕ ως  «έργα υπέρτερου δημοσίου συμφέροντος», προκειμένου να ξεμπλοκαριστούν αρκετές επενδύσεις.

Αντίστοιχα, κρίσιμη είναι η έμφαση του Σχεδίου στην εξοικονόμηση, δεδομένου του υψηλού ενεργειακού κόστους που μαστίζει την ευρωπαϊκή οικονομία σήμερα. Πληθώρα ειδικών έχει τονίσει ότι ο ενδεδειγμένος τρόπος αντιμετώπισης του κόστους είναι μέσω της μείωσης της ζήτησης και όχι μέσω επιδοτήσεων που απλά διαιωνίζουν το πρόβλημα. Το κενό αυτό έρχονται να καλύψουν τα νέα μέτρα εξοικονόμησης προκειμένου να βοηθήσουν τους τελικούς καταναλωτές και τα νοικοκυριά. Τα οφέλη αυτά μπορούν να είναι τόσο βραχυπρόθεσμου χαρακτήρα για το φετινό έτος κρίσης, όσο και μονίμου χαρακτήρα, εάν επεκταθούν.

Δεδομένης της έμφασης που δίνει του REPowerEU στις ΑΠΕ, ένα πρώτο σημείο προβληματισμού είναι το πως θα μπορέσουν τα δίκτυα να "σηκώσουν" την πρόσθετη ποσότητα, τωνεπενδύσεων που έχουν προγραμματίσει οι διαχειριστές για τα επόμενα χρόνια. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα στην περίπτωση της Ελλάδας, όπου οι διαχειριστές έχουν επί της ουσίας σταματήσει εσχάτως να προσφέρουν όρους σύνδεσης. Επιπλεόν, και καθώς δίνεται έμφαση στο πράσινο υδρογόνο, είναι σημαντικό να αποσαφηνιστεί ότι η εισαγωγή μεγάλων ποσοτήτων ανανεώσιμου υδρογόνου θα πρέπει να συνοδεύεται από αυστηρά και διαφανή πρότυπα για την παραγωγή και τη μεταφορά του.

Η επίτευξη των στόχων του REPowerEU απαιτεί πρόσθετες επενδύσεις ύψους €210 δισ. έως το 2027 και συνολικά €300 δις.έως το 2030. Οι απαιτούμενοι χρηματοδοτικοί πόροι θα αντληθούν, ως επί το πλείστον, από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF), και από άλλα εθνικά ή/και ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία σε μορφή δανείων ή επιχορηγήσεων.Πρόκειται δηλαδή για αναδιάρθρωση υφιστάμενων πόρων και όχι εξεύρεση νέων.

Τέλος, σε ότι αφορά το φυσικό αέριο, το σχέδιο που υλοποιεί η Κομισιόν από φέτος για την εξασφάλιση των απαραίτητων στρατηγικών αποθεμάτων πριν από τον χειμώνα έχει ήδη οδηγήσει τις αποθήκες σε πληρότητες που ξεπερνούν το 43% με στόχο τουλάχιστον 80% ως την 1η Νοεμβρίου 2022 και το 90% τα επόμενα χρόνια. 

Οι προκλήσεις στην αγορά φυσικού αερίου αναμένονται να είναι πολλαπλές, καθώς οδεύουμε προς το χειμώνα. Οι εκτιμήσεις αναφέρουν ότι ενδέχεται να υπάρξει έλλειμμα παγκόσμιας προσφοράς και ζήτησης φέτος, καθώς η επανεκκίνηση της κινεζικής οικονομίας, οι αυξημένες απαιτήσεις LNG από την Ευρώπη, ο κίνδυνος διακοπής των ροών φυσικού αερίου από την Ρωσία, οι πιθανοί περιορισμοί στις δυνατότητες εξαγωγών LNG από τις ΗΠΑ και ένας ψυχρός χειμώνας, που γλιτώσαμε φέτος, θα δημιουργήσουν συνθήκεςτέλειας καταιγίδας τόσο για τις διαθέσιμες ποσότητες όσο και για τις τιμές φυσικού αερίου.

Η ενεργειακή φτώχεια, η οποία απειλεί την Ευρώπηπερισσότερο από κάθε άλλη φορά και ειδικά σε κράτη μέλη, όπως είναι η Ελλάδα με ήδη υψηλά ποσοστά, πρέπει να αντιμετωπιστεί άμεσα με δομικές αλλαγές. Είναι θετικά τα μέτρα και οι πολιτικές που έχουν ανακοινωθεί στο REPowerEU, όπως είναι η δυνατότητα για τα κράτη μέλη να επεκτείνουν προσωρινά τη ρύθμιση των τιμών τελικού καταναλωτή σε ευρύ φάσμα πελατών, συμπεριλαμβανομένων των νοικοκυριών και της βιομηχανίας, τα μέτρα έκτακτης ανάγκης ρευστότητας για την υποστήριξη της αποτελεσματικής λειτουργίας των αγορών εμπορευμάτων και η Ενεργειακή Πλατφόρμα της ΕΕ για τη συγκέντρωση της ζήτησης φυσικού αερίου για την διασφάλιση ανταγωνιστικών τιμών φυσικού αερίου μέσω εθελοντικά κοινών αγορών, αλλά θα πρέπει να δούμε πως και πότε θα εφαρμοσθούν στην πράξη από την κάθε χώρα.

Με αφορμή όλα τα παραπάνω, η Ευρώπη βρίσκεται σε ένα κομβικό σημείο στην ενεργειακή της πορεία. Θα πρέπει τα κράτη-μέλη όπως η Ελλάδα να καταστρώσουν το συντομότερο δυνατό τα αναθεωρημένα ενεργειακά και κλιματικά τους σχέδια (ΕΣΕΚ) προκειμένου να πετύχουν τους στόχους του REPowerEU με το μικρότερο κόστος στον τελικό καταναλωτή.

- Δρ. Κώστας Ανδριοσόπουλος, Καθηγητής Χρημ/κων & Ενεργειακής Οικονομίας στο Audencia Business School; Διευθύνων Σύμβουλος στην Akuo Energy Greece; Πρόεδρος της Επιτροπής Ενέργειας στο ΕλληνοΑμερικανικό Εμπορικό Επιμελητήριο.