Στο Eurogroup η ελληνική πρόταση για μηχανισμό μείωσης των τιμών ρεύματος - Επιστολή Σταϊκούρα και Σκρέκα - Διστακτικοί οι Επίτροποι

(upd: 20:02) Σύμφωνα με σχετική ανακοίνωση, οι Υπουργοί Οικονομικών κ. Χρήστος Σταϊκούρας και Περιβάλλοντος και Ενέργειας κ. Κώστας Σκρέκας έστειλαν κοινή επιστολή προς τον Πρόεδρο του Eurogroup κ. Paschal Donohoe, πριν από τη σημερινή συνεδρίαση των Υπουργών Οικονομικών της Ευρωζώνης στο Λουξεμβούργο, σχετικά με την πρόταση της Ελληνικής Κυβέρνησης για τη σύσταση μηχανισμού στήριξης των Ευρωπαίων καταναλωτών από τις επιπτώσεις της διεθνούς ενεργειακής κρίσης.

Επί της επιστολής αυτής, τοποθετήθηκε σήμερα στη συνεδρίαση του Eurogroup ο κ. Σταϊκούρας, ενώ μεθαύριο, Τετάρτη θα τοποθετηθεί ο κ. Σκρέκας στη Σύνοδο των Υπουργών Περιβάλλοντος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Το πλήρες κείμενο της επιστολής είναι το παρακάτω:

Αγαπητέ Πρόεδρε,

Η αύξηση των τιμών της ηλεκτρικής ενέργειας σε ολόκληρη την Ευρώπη αποτελεί πηγή μεγάλης ανησυχίας για τους πολίτες της ΕΕ που αδυνατούν να καλύψουν το ενεργειακό τους κόστος με αποτέλεσμα την άμεση αύξηση της ενεργειακής φτώχειας στην ΕΕ. Ειδικότερα, το πρόσθετο κόστος ενέργειας που θα προκύψει από τους καταναλωτές είναι πιθανό να ανέλθει σε 100 δισεκατομμύρια ευρώ κατά τη διάρκεια του χειμώνα 2021-22 στα 27 κράτη μέλη.

Η άνευ προηγουμένου άνοδος των τιμών του φυσικού αερίου, και κατ' επέκταση των τιμών της ηλεκτρικής ενέργειας, αποτελεί μείζονα πρόκληση για όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ που δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν, αποκλειστικά, σε εθνικό επίπεδο. Αυτό είναι ένα πανευρωπαϊκό πρόβλημα και απαιτεί άμεση δράση, η οποία θα πρέπει να αναληφθεί από κοινού σε επίπεδο ΕΕ. 

Στην πραγματικότητα, αποτελεί όχι μόνο μια σημαντική οπισθοδρόμηση στις προσπάθειές μας για ομαλή οικονομική ανάκαμψη στη μετά Covid-19 εποχή, αλλά και ένα σήμα συναγερμού ότι ο δρόμος προς μια οικονομία ουδέτερη ως προς τον άνθρακα θα υποστεί απροσδόκητους κλυδωνισμούς στην αγορά, παρεμποδίζοντας την αποτελεσματική εφαρμογή της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας. Έχουμε καθήκον να αποτρέψουμε οτιδήποτε μπορεί να υπονομεύσει τη δημόσια στήριξη ή εμπιστοσύνη όσον αφορά τους στόχους της ΕΕ για το κλίμα. 

Επιπλέον, οι τρέχουσες, ασυνήθιστα υψηλές, τιμές του φυσικού αερίου ενδέχεται να μην αποτελούν περιστασιακό συμβάν, λόγω εφάπαξ παραγόντων. Τα πρώτα στάδια της μετάβασης προς την ουδετερότητα του άνθρακα εξαρτώνται από τον εφοδιασμό και τις τιμές του φυσικού αερίου, δεδομένου ότι το φυσικό αέριο διαδραματίζει καίριο ρόλο έως ότου κυριαρχήσουν οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και άλλες πηγές χωρίς άνθρακα στο ενεργειακό μείγμα της ΕΕ. Ως εκ τούτου, οι καταναλωτές και οι αγορές πρέπει να χρησιμοποιήσουν μέσα αντιστάθμισης έναντι ακραίων ανοδικής τιμής φυσικού αερίου, καθώς το φυσικό αέριο εξακολουθεί να είναι απαραίτητο και ο κύριος ρυθμιστής των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας για την περίοδο έως το 2030. Κατά την περίοδο αυτή, οι ανησυχίες για την οικονομική προσιτότητα ενδέχεται να θέσουν σε κίνδυνο και να αποσταθεροποιήσουν τη μετάβαση προς την επίτευξη του στόχου για το κλίμα μέχρι το 2030. 

Υπάρχουν διάφοροι λόγοι να πιστεύουμε ότι τέτοιες κρίσεις θα επαναληφθούν τα επόμενα χρόνια και, ως εκ τούτου, η ΕΕ πρέπει να υιοθετήσει νέα εργαλεία με στόχο τη μείωση της έκθεσης στις διακυμάνσεις της αγοράς φυσικού αερίου, δεδομένου ότι το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα που προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν θα συσταθεί πριν από το 2025. 

Σε αυτό το πλαίσιο, καλούμε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να διερευνήσει πιθανά βραχυπρόθεσμα μέτρα για την αντιμετώπιση του πρόσθετου ενεργειακού κόστους, ιδίως για τα νοικοκυριά χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, σε συνδυασμό με καινοτόμα μακροπρόθεσμα μέτρα για την προστασία της αγοράς ενέργειας από τις έντονες διακυμάνσεις των τιμών του φυσικού αερίου.

Για τον σκοπό αυτό, καλούμε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αναπτύξει μια εργαλειοθήκη έκτακτης ανάγκης και σχέδια που θα παρέχουν στα κράτη μέλη μια ποικιλία προσχεδιασμένων επιλογών και κατάλληλων διορθωτικών μέτρων σε παρόμοιες περιπτώσεις αστάθειας της αγοράς. Αυτά θα αυξήσουν τη βεβαιότητα και την προβλεψιμότητα τόσο για τις κυβερνήσεις όσο και για τους καταναλωτές, στέλνοντας ένα ισχυρό μήνυμα στις αγορές και αποθαρρύνοντας πιθανούς κερδοσκόπους από τη χειραγώγηση των τιμών της ενέργειας. 

Πιο συγκεκριμένα, προτείνουμε το Συμβούλιο να δώσει εντολή στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή:

(1) Θέσπιση αποτελεσματικού βραχυπρόθεσμου μέτρου, το οποίο θα βασίζεται ενδεχομένως σε έκτακτους (πριν από το τέλος του 2021) πλειστηριασμούς πρόσθετων δικαιωμάτων από το Αποθεματικό Σταθερότητας της Αγοράς, ούτως ώστε τα πρόσθετα έσοδα για τα κράτη μέλη να παράγονται μέσω του ΣΕΔΕ της ΕΕ ώστε, τουλάχιστον εν μέρει, να καλύπτουν την άμεση πρόσθετη επιβάρυνση των νοικοκυριών χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος. Τα απαιτούμενα ποσά θα οδηγήσουν σε μέση αύξηση των εσόδων του ΣΕΔΕ κατά 10%. Τα κράτη μέλη θα χρησιμοποιήσουν κυρίως τα πρόσθετα έσοδα για τη χρηματοδότηση συστημάτων αντιστάθμισης των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου των καταναλωτών κατά την περίοδο 2021-2022. 

(2) Διερεύνηση της πιθανής σύστασης ταμείου αντιστάθμισης κινδύνου της ΕΕ, το οποίο θα αντισταθμίζει τις διακυμάνσεις των τιμών του φυσικού αερίου σε περίπτωση εξαιρετικά υψηλών ανοικοδομών των τιμών του φυσικού αερίου, οι οποίες ενδέχεται να επαναληφθούν στο μέλλον. Το Ταμείο θα μπορούσε να αντλήσει προκαταβολές των αναμενόμενων μελλοντικών εσόδων του ΣΕΔΕ της ΕΕ και θα περιορίζεται αυστηρά σε εξαιρετικές καταστάσεις αστάθειας των τιμών. Η κατανομή σε κάθε κράτος μέλος θα υπολογίζεται κατ' αναλογία, λαμβάνοντας υπόψη την κατανάλωση θέρμανσης και ηλεκτρικής ενέργειας και το κατά κεφαλήν εθνικό ΑΕΠ. Θα μπορούσαν να θεσπιστούν διατάξεις για την ανάκτηση του Ταμείου, βάσει μιας μακροπρόθεσμης και ομαλής εφαρμογής της εισφοράς των καταναλωτών. 

Επιπλέον, η ΕΕ θα πρέπει να ενεργήσει στρατηγικά αξιοποιώντας τη συλλογική της διαπραγματευτική ισχύ. Η τρέχουσα εξάρτησή μας και η έκθεσή μας στις διακυμάνσεις της αγοράς υπονομεύει τη στρατηγική αυτονομία και κυριαρχία της ΕΕ, επιτρέποντας σε τρίτους παράγοντες να χρησιμοποιούν τις τιμές της ενέργειας ως πολιτικό όπλο κατά των συμφερόντων της ΕΕ. Η ΕΕ θα πρέπει να δημιουργήσει συλλογικά στρατηγικά αποθέματα φυσικού αερίου μέσω μιας κεντρικής ευρωπαϊκής πλατφόρμας και να αναπτύξει στρατηγικές εγκαταστάσεις αποθήκευσης φυσικού αερίου σε ολόκληρη την Ευρώπη. 

Βρισκόμαστε σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Η τρέχουσα κρίση θα δοκιμάσει τα αντανακλαστικά της ΕΕ και την αποφασιστικότητά της να κάνει ό,τι χρειαστεί για να επιτύχει τους φιλόδοξους στόχους μας για το κλίμα χωρίς να παραβλέπει την ανάγκη μιας δίκαιης μετάβασης για όλους τους πολίτες και τις περιφέρειες της ΕΕ, ιδίως για τους πιο ευάλωτους.

Ελπίζοντας ότι αυτή η επιστολή θα συμβάλει στις τρέχουσες συζητήσεις για το θέμα, προσβλέπουμε σε μια γόνιμη συζήτηση στην επερχόμενη συνεδρίαση του Συμβουλίου Περιβάλλοντος και του Eurogroup/ECOFIN.

Ο υπουργός Οικονομικών 
Χρήστος Σταϊκούρας 
Ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας 
Κώστας Σκρέκας 

Στο πρωινό του ρεπορτάζ το energypress έγραφε:

Το αυτοτροφοδοτούμενο σπιράλ ανόδου των ενεργειακών τιμών που βιώνει η Ευρώπη και τις πολιτικές αντιμετωπισής του, συζητούν οι Υπουργοί Οικονομικών στο σημερινό Eurogroup, χωρίς ωστόσο να είναι βέβαιο και ότι θα ληφθούν αποφάσεις.

Εκείνο που έχει ενδιαφέρον είναι ότι ο Χρήστος Σταικούρας θα θέσει και επίσημα στους ομολόγους του, την πρωτοβουλία Σκρέκα για ένα Πανευρωπαικό Ταμείο Αντιστάθμισης της αύξησης των τιμών (Hedging Fund) που θα αντλεί έσοδα από τις δημοπρασίες του ETS, δηλαδή του ευρωπαϊκού συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών CO2.

Τι ανταπόκριση θα βρει η συγκεκριμένη πρόταση, κατά πόσο θα προχωρήσει ή όχι, μένει να φανεί. Άνθρωποι ωστόσο με γνώση των κοινοτικών απόψεων, μεταφέρουν μια εικόνα σύμφωνα με την οποία οι Ευρωπαίοι Επίτροποι και η γραφειοκρατία των Βρυξελλών, είναι επιφυλακτικοί απέναντι στην ελληνική πρόταση, όπως και σε αντίστοιχες πρωτοβουλίες άλλων χωρών ενόψει των συνεδριάσεων του Συμβουλίου.

Δίχως να διαφωνούν επί της ουσίας, οι κοινοτικοί φαίνεται να διστάζουν, να βάλουν στο τραπέζι θέμα ETS, φοβούμενοι ότι σε μια τέτοια περίπτωση θα ανοίξουν ξανά μια συζήτηση για την οποία παιδεύτηκαν πολύ να φτάσουν σε συμβιβασμό με χώρες σαφώς εχθρικές προς το EU Green Deal, όπως η Πολωνία. Ανησυχούν με άλλα λόγια ότι θα υπάρξουν αποσταθεροποιητικές τάσεις, αν μπει στην ατζέντα η δημιουργία ενός μηχανισμού, ικανού να αντλήσει μεγάλα ποσά - η ελληνική προταση μιλά για 5-8 δισ ευρώ πανευρωπαϊκά- που θα αντλεί έσοδα από τις δημοπρασίες για μελλοντικά δικαιώματα εκπομπών.

Υπό αυτές τις συνθήκες και παρ’ότι ένας τέτοιος μηχανισμός θα μπορούσε να αποτελέσει μια λύση απέναντι στην ενεργειακή κρίση, οι γνώστες των ευρωπαϊκών ισορροπιών δεν τρέφουν μεγάλες ελπίδες.

Σε κεντρικό επίπεδο οι Βρυξέλλες μπορεί να μη θέλουν να ανοίξουν ζήτημα ETS. Προ ημερών ωστόσο, η ευρωπαία Επίτροπος για την Ενέργεια Κάντρι Σίμσον, προέτρεψε τις χώρες-μέλη να χρησιμοποιήσουν τα έσοδα από τις δημοπρασίες ρύπων για αντιστάθμιση τιμών, κάνοντας σαφές ότι δεν θα αντιμετωπίσουν νομικές δυσκολίες.

«Τα ποσά από τις δημοπρασίες ρύπων μπορούν να χρησιμοποιηθούν από τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις για να ελαφρύνουν τις επιπτώσεις στα πιο ευάλωτα νοικοκυριά», δήλωσε την περασμένη εβδομάδα η Σίμσον και ενώ ήδη πολλές χώρες-μέλη, όπως η Ελλάδα, είχαν προχωρήσει σε αυτή τη κατεύθυνση. Η εξαγγελία για σύσταση Ταμείου Ενεργειακής Μετάβασης που θα προικοδοτηθεί με έσοδα από δημοπρασίες ρύπων είχε ήδη γίνει από τον Πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη στην ΔΕΘ (11 Σεπτεμβρίου). Εκτοτε, τα αρχικά 150 εκατ., έχουν αναθεωρηθεί σε 200 εκατ ευρώ, με το ΥΠΕΝ να εξετάζει πωα θα τα αυξήσει σε 300 εκατ ή και περισσότερα.

Στη σημερινή συνάντηση των 27 ΥΠΟΙΚ, παρ’ ότι αρκετοί θα θέσουν επιτακτικά το θέμα της ενεργειακής ακρίβειας, δύσκολα θα ληφθούν κομβικές αποφάσεις. Ούτε είναι σίγουρο ότι αυτό θα συμβεί στις 6 Οκτωβρίου, στην Σύνοδο των Υπουργών Ενέργειας ή στις 21-22 Οκτωβρίου στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο.

Και αυτό, καθώς η προς ώρας «γραμμή» της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, σύμφωνα με σημείωμα, που αποκάλυψε προ ημερών το Reuters, είναι ότι οποιαδήποτε πολιτική απάντηση πρέπει πρώτα να καθορίσει πόσο προσωρινές ή μόνιμες είναι οι αυξήσεις των τιμών της ενέργειας. Από πλευράς Κομισιόν, το μόνο που έχει γίνει γνωστό είναι ότι ετοιμάζεται να ανακοινώσει ένα «toolbox» μέτρων, δηλαδή μια εργαλειοθήκη πρωτοβουλιών, τις οποίες μπορούν να υιοθετήσουν οι κυβερνήσεις έναντι των ανατιμήσεων στην ενέργεια. 

Στο στρατόπεδο όσων δεν θεωρούν απαραίτητη τη λήψη μέτρων σε κεντρικό επίπεδο, και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Πιστεύει ότι οι υψηλες τιμές φυσικού αερίου, πετρελαίου και ηλεκτρικής ενέργειας είναι προσωρινές και θα μειωθούν το 2022 με πολλές κυβερνήσεις της Ευρωζώνης να συμφωνούν.

To πρόβλημα εστιάζεται στο τι κάνουμε το μεσοδιάστημα, με τον χειμώνα στο βόρειο ημισφαίριο να είναι προ των πυλών. Πολλά κράτη της έχουν αναλάβει δράση.

Η Ισπανία και η Γαλλία για παράδειγμα προχώρησαν σε επιβολή πλαφόν στην τιμή του φυσικού αερίου και το πιο πιθανό είναι το παράδειγμα τους να ακολουθήσουν και άλλες χώρες. Εδώ και εβδομάδες, η κυβέρνηση Σάντσεθ έχει εκδώσει διάταγμα βάση του οποίου θα διεκδικήσει πέριξ των 2,6 δισ. ευρώ έως τα τέλη του επόμενου Μαρτίου από τις εταιρείες ενέργειας που επωφελούνται από τις αυξανόμενες τιμές του φυσικού αερίου.

Σε κεντρικό ωστόσο ευρωπαϊκό επιπεδο δεν διαφαίνεται κάποια πρωτοβουλία μεγάλης κλίμακας μέσω της δημιουργίας ενός μηχανισμού. Θυμίζουμε ότι η ελληνική πρωτοβουλία προβλέπει πως οι πόροι του προτεινόμενου ευρωπαϊκού μηχανισμού θα κατανέμονται στα κράτη – μέλη αναλογικά, λαμβάνοντας υπόψη την κατανάλωση θέρμανσης και ηλεκτρικού ρεύματος, καθώς και το ΑΕΠ κάθε χώρας. Επίσης θα προβλέπεται ρητά ότι ο μηχανισμός θα ενεργοποιείται μόνο σε έκτακτες περιστάσεις μεγάλης ανόδου του κόστους ηλεκτρικής ενέργειας.