Δεν υπάρχει "πράσινη" ανάπτυξη - Πρέπει να μειώσουμε τη δραστηριότητά μας για να αποφύγουμε την καταστροφή

Υπάρχει ένα κουτί που ονομάζεται "κλίμα" όπου οι πολιτικοί συζητούν για την κλιματική κρίση. Υπάρχει ένα κουτί που λέγεται "βιοποικιλότητα" όπου συζητούν την κρίση βιοποικιλότητας. Υπάρχουν και άλλα κουτιά, όπως η ρύπανση, η αποδάσωση, η υπεραλιεία και η απώλεια εδαφών που σαπίζουν στα αζήτητα της πλανητικής μας διαχείρισης.

Όμως, όλα τους περιέχουν πτυχές μιας ενιαίας κρίσης που έχουμε διαιρέσει ώστε να την κάνουμε πιο κατανοητή. Οι κατηγορίες που δημιουργεί ο ανθρώπινος νους για να αντιληφθεί το περιβάλλον του δεν είναι όπως παρατήρησε ο Ιμμάνουελ Καντ "το αυτούσιο". Περιγράφουν κατασκευάσματα της αντίληψής μας παρά τον ίδιο τον κόσμο.

Η φύση δεν αναγνωρίζει τέτοιες διαιρέσεις. Καθώς τα συστήματα της Γης δέχονται επίθεση από παντού ταυτόχρονα, κάθε πηγή πίεσης επιδεινώνει τις υπόλοιπες.

Δείτε την κατάσταση με τις φάλαινες του Βορείου Ατλαντικού, ο πληθυσμός των οποίων ανέκαμψε ελαφρώς όταν σταμάτησε η φαλαινοθηρία και τώρα μειώνεται ξανά: Λιγότερα από 95 θυληκά απομένουν σε αναπαραγωγική ηλικία. Οι άμεσοι λόγοι για την πτώση είναι κυρίως οι θάνατοι και τραυματισμοί από πλοία και εξοπλισμό αλιείας. Όμως, έγιναν πιο ευάλωτες σε αυτές τις επιδράσεις επειδή αναγκάστηκαν να μετακινηθούν από τις ανατολικές ακτές της Β. Αμερικής προς νερά με πιο έντονη δραστηριότητα.

Το βασικό τους θήραμα, ένα μικρό πλάσμα που λέγεται Calanus finmarchicus, μετακινείται βόρεια με ρυθμό 8χμ ετησίως διότι η θάλασσα θερμαίνεται. Ταυτόχρονα, η βιομηχανική αλιεία έχει αναπτυχθεί και εκμεταλλεύεται τα Calanus για συμπληρώματα ελαίων που θεωρούνται επωφελή για την υγεία μας. Δεν έχει γίνει καμία προσπάθεια να εκτιμηθούν οι επιδράσεις της αλιείας του Calanus και δεν έχουμε ιδέα ποια είναι η επίδραση της οξίνισης των ωκεανών που προκαλείται από τα επίπεδα CO2 σε αυτό και σε πολλά ακόμα κρίσιμα είδη.

Καθώς αυξάνεται ο ρυθμός θανάτων για τις φάλαινες του Β. Ατλαντικού, ο βαθμός γεννήσεων μειώνεται. Γιατί; Ίσως λόγω των ρύπων που συσσωρεύονται στο σώμα τους και μειώνουν τη γονιμότητα. Η ίσως λόγω του θορύβου από τα πλοία, τα σονάρ και τις έρευνες υδρογονανθράκων που ασκούν πίεση και εμποδίζουν την επικοινωνία τους. Θα μπορούσατε λοιπόν να αποκαλέσετε την πτώση μια κρίση λόγω της ναυτιλίας, λόγω της αλιείας, λόγω του κλίματος, λόγω της οξίνισης, λόγω της ρύπανσης ή του θορύβου. Στην πραγματικότητα είναι το αποτέλεσμα όλων αυτών των παραγόντων: Μια γενικευμένη κρίση που προκαλείται από την ανθρώπινη δραστηριότητα.

Δείτε επίσης τις πεταλούδες στη Βρετανία. Γνωρίζουμε ότι πλήττονται από τα παρασιτοκτόνα, όμως η επίδρασή τους έχει διερευνηθεί μόνο μονομερώς. Οι μελέτες δείχνουν ότι όταν τα παρασιτοκτόνα συνδυαστούν μεταξύ τους, τότε το αποτέλεσμα είναι πολλαπλό: Με άλλα λόγια, η ζημιά δεν προστίθεται, αλλά πολλαπλασιάζεται. Όταν συνδυάζονται με φυτοφάρμακα και άλλα χημικά, τότε πολλαπλασιάζονται εκ νέου.

Ταυτόχρονα, οι κάμπιες χάνουν τη φυτική τροφή τους λόγω των λιπασμάτων και της απώλειας οικοσυστημάτων. Το κλιματικό χάος έχει εκτροχιάσει τον αναπαραγωγικό τους κύκλο καθώς οι ενήλικες πεταλούδες βασίζονται στα λουλούδια. Τώρα ανακαλύπτουμε ότι η φωτορύπανση έχει καταστροφική επίδραση στην αναπαραγωγή τους. Η αλλαγή από τους παραδοσιακούς λαμπτήρες στους δρόμους προς τα LED εξοικονομεί ενέργεια, αλλά το φάσμα του φωτός είναι ευρύτερο και καταστροφικό για τα έντομα. Η φωτορύπανση αυξάνεται ραγδαία ακόμα και σε προστατευμένες περιοχές και επηρεάζει τα ζώα σχεδόν παντού.

Οι συνδυαστικές επιδράσεις προκαλούν ζημιά σε ολόκληρα συστήματα. Όταν τα κοράλια αποδυναμώνονται από την αλιεία, από τη μόλυνση και τη λεύκανση που προκαλεί η παγκόσμια θέρμανση μειώνεται η ικανότητά τους να αντέξουν σε ακραία κλιματικά φαινόμενα, όπως τροπικοί κυκλώνες, ενώ οι εκπομπές των ορυκτών καυσίμων επίσης έχουν ενταθεί. Όταν τα τροπικά δάση κατακερματίζονται από την ξυλεία και την κτηνοτροφία και διαλύονται από εισαγόμενες ασθένειες, γίνονται πιο ευάλωτα στην ξηρασία και τις πυρκαγιές που προκαλεί η κλιματική κατάρρευση.

Τι θα δούμε αν ρίξουμε τα νοητικά μας εμπόδια; Θα δούμε μια ευρεία επίθεση στον ζωντανό κόσμο. Σχεδόν κανένα μέρος δεν είναι πλέον ασφαλές από αυτή τη συστηματική επίθεση. Μια πρόσφατη επιστημονική μελέτη εκτιμά ότι μόνο το 3% της επιφάνειας της Γης θα πρέπει να θεωρείται πλέον "οικολογικά άθικτο".

Οι διάφορες επιδράσεις έχουν μια κοινή αιτία: Τον ίδιο τον όγκο της οικονομικής δραστηριότητας. Κάνουμε υπερβολικά πολλά πράγματα σχεδόν σε κάθε τομέα και τα οικοσυστήματα δεν μπορούν να το αντέξουν. Όμως, η αποτυχία μας να δούμε ολόκληρο το φαινόμενο εξασφαλίζει ότι δεν θα μπορέσουμε να αντιμετωπίσουμε τν κρίση συστημικά και αποδοτικά.

Όταν τεμαχίζουμε το προβλημά μας, τότε οι προσπάθειές μας να λύσουμε μια πτυχή επιδεινώνει κάποια άλλη. Για παράδειγμα, αν κατασκευάζαμε μηχανές για δέσμευση άνθρακα από την ατμόσφαιρα, τότε θα οδηγούσαν σε ανάγκη για νέα εξόρυξη για χάλυβα και σκυρόδεμα. Η επίδραση των κατασκευών αυτών θα αντηχούσε ανά τον πλανήτη. Για να φτιάξουμε έστω και ένα εξάρτημα, η εξόρυξη άμμου για σκυρόδεμα καταστρέφει εκατοντάδες πολύτιμα οικοσυστήματα. Η επίδραση αυτή είναι ιδιαίτερα αισθητή στα ποτάμια, καθώς η άμμος τους είναι πολύτιμη στις κατασκευές. Τα ποτάμια ήδη δέχονται πλήγμα από την ξηρασία, από τη μείωση του χιονιού στα βουνά, από την άντληση νερού, από τη ρύπανση της γεωργίας, από τα λύματα και τη βιομηχανία. Η εξόρυξη άμμου πέραν αυτών των επιπτώσεων θα είναι το τελικό χτύπημα.

Επίσης, δείτε τα υλικά που απαιτούνται για την ηλεκτρονική επανάσταση που θεωρείται ότι θα μας σώσει από την κλιματική κατάρρευση. Ήδη, η εξόρυξη και επεξεργασία των ορυκτών που απαιτούνται για μαγνήτες και μπαταρίες καταστρέφει οικοσυστήματα και προκαλεί νέες κρίσεις μόλυνσης. Πλέον, σύμφωνα με τον αρθρογράφο Τζόναθαν Γουάτς, οι εταιρείες χρησιμοποιούν την κλιματική κρίση ως δικαιολογία για να εξορύξουν ορυκτά από τον πυθμένα του ωκεανού δίχως να έχουμε την παραμικρή ιδέα για τις επιδράσεις.

Από μόνο του αυτό δεν αποτελεί επιχείρημα κατά της δέσμευσης άνθρακα ή άλλων "πράσινων" τεχνολογιών. Όμως, αν οι τεχνολογίες πρέπει να συμβαδίσουν με μια ολοένα και μεγαλύτερη οικονομική δραστηριότητα και αν η ανάπτυξη δικαιολογείται από την ύπαρξη αυτών των μηχανών, τότε το τελικό αποτέλεσμα θα είναι μια ακόμη πιο έντονη ζημιά προς τον πλανήτη.

Οι απανταχού κυβερνήσεις προσπαθούν να αυξήσουν το οικονομικό φορτίο και μιλούν για "αποδέσμευση του δυναμικού μας" και "υπερφόρτιση της οικονομίας μας". Ο Μπόρις Τζόνσον επιμένει ότι "η παγκόσμια ανάκαμψη από την πανδημία πρέπει να βασιστεί στην πράσινη ανάπτυξη", όμως δεν υπάρχει πράσινη ανάπτυξη. Η ανάπτυξη σβήνει το πράσινο από τη Γη.

Δεν έχουμε καμία ελπίδα να εξέλθουμε από αυτή την ευρεία κρίση εκτός αν μειώσουμε δραματικά την οικονομική δραστηριότητα. Ο πλούτος πρέπει να διανεμηθεί - ένας περιορισμένος πλανήτης δεν μπορεί να αντέξει τους πλούσιους - και πρέπει να μειωθεί. Η συντήρηση των συστημάτων που στηρίζουν τη ζωή σημαίνει να μειώσουμε τη δραστηριότητά μας στα πάντα. Εντούτοις, αυτή η ιδέα - που θα έπρεπε να είναι κεντρική σε κάθε νέα περιβαλλοντική ηθική - θεωρείται βλασφήμια.

(The Guardian)