Εκτιμήσεις και διακυβεύματα στον τομέα των υδρογονανθράκων σε Ελλάδα και Κύπρο

Θέλω να ξεκινήσω την τοποθέτηση μου με την εξής ρήση:

‘’…Επειδή δεν κινηθήκαμε πριν από τις εξελίξεις, τώρα θα τρέχουμε πίσω από αυτές….’’

Αυτή είναι και η γενική εκτίμηση μου για το 2020 για τον τομέα Υδρογονανθράκων στην Ελλάδα και την Κύπρο. 

Δυστυχώς η Τουρκία προχώρησε σε ακραίες κινήσεις στις θαλάσσιες ζώνες, οι οποίες  θα υποχρεώσουν την Ελλάδα και την Κύπρο σε εργώδη και αγωνιώδη προσπάθεια να ανατρέψουν την δημιουργία τετελεσμένων, τα οποία η Τουρκία προσπαθεί να εδραιώσει στην περιοχή. Ο υπογράφων πρόβλεψε τις τελευταίες κινήσεις της Τουρκίας στις θαλάσσιες Ζώνες της Ανατολικής Μεσογείου, μέσα από το πρίσμα των μακροχρόνιων παρατηρήσεων του στον τομέα ερευνών υδρογονανθράκων στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Επίσης αρκετοί και σημαντικοί ειδικοί στον τομέα των Διεθνών Σχέσεων,  με εμπεριστατωμένες δημοσιεύσεις έκρουαν, από καιρό, τον κώδωνα του κινδύνου. Ταυτόχρονα όμως μια άλλη σχολή σκέψης συνέχιζε την προώθηση της πολιτικής του κατευνασμού και της ‘’συνεκμετάλλευσης’’ έναντι των τουρκικών προκλήσεων…  

Μετά το 2009, όταν αποχώρησα από την θέση του Τεχνικού Διευθυντή της Ελληνικά Πετρέλαια και άρθηκαν οι δεσμεύσεις εμπιστευτικότητας που είχα, προχώρησα σε δημοσιεύσεις  πολυάριθμων άρθρων (και εκθέσεων σε αρμόδιους φορείς) με γνώμονα την υπεύθυνη ενημέρωση και την αφύπνιση για τις κινήσεις και τους στόχους της Τουρκίας, όπως τους ‘’ανίχνευσα’’ μέσα από την δουλειά μου στην έρευνα και παραγωγή υδρογονανθράκων. Συνοψίζω  αμέσως πιο κάτω τις παρατηρήσεις μου για την χρησιμοποίηση από την Τουρκία των ερευνών υδρογονανθράκων και της Τουρκικής Κρατικής Εταιρίας Πετρελαίου (TPAO), ως μέσο άσκησης εξωτερικής πολιτικής:

Αμέσως μετά τον καθορισμό των Στρατηγικών Στόχων και την χάραξη ΚΡΑΤΙΚΗΣ  Πολιτικής, από την Τουρκία ακολουθούνται τα εξής τακτικά βήματα:

Βήμα Α’: Αμφισβήτηση των Κυριαρχικών Δικαιωμάτων  και προσπάθεια γκριζοποίησης των στοχευμένων περιοχών . 

Βήμα Β’: Δημιουργία από την Τουρκία κλίματος έντασης με επιδίωξη αρχικά το ‘’πάγωμα’’ των  ερευνητικών δραστηριοτήτων της Ελλάδας και της Κύπρου και την απομάκρυνση των εταιριών που τυχόν δραστηριοποιούνται στον τομέα έρευνας υδρογονανθράκων στις θαλάσσιες ζώνες των δύο χωρών. 

Βήμα Γ’:  Για να αρθεί η ανώμαλη κατάσταση (που η ίδια η Τουρκία δημιούργησε), να ‘’ξεπαγώσουν’’ οι έρευνες και με το πρόσχημα του αμοιβαίου κέρδους (Kazan-Kazan), η Τουρκία προτείνει προγράμματα  ‘’συνεκμετάλλευσης’’ και  ‘’συν-διαχείρισης  με κοινές επιτροπές’’.

 Ποιες όμως είναι οι μέθοδοι και η μεθοδολογία της Τουρκίας; 

Η Τουρκία χρησιμοποιεί την  TPAO ως εργαλείο άσκησης Εξωτερικής Πολιτικής. Η TPAO ενισχύεται  με εξοπλισμούς και μέσα (γεωτρητικά και σεισμογραφικά σκάφη),  τεράστια κεφάλαια και προσωπικό, για να μπορεί να διεξάγει αυτοδύναμη έρευνα  στις στοχευμένες από την Τουρκία περιοχές. Αυτό γίνεται γιατί η Τουρκία γνωρίζει ότι οι διεθνείς πετρελαϊκές εταιρίες και οι εταιρίες υπηρεσιών  του τομέα υδρογονανθράκων αποφεύγουν οποιαδήποτε εμπλοκή σε αμφισβητούμενες ή διαφιλονικούμενες περιοχές.

Αρχικά προχωρεί στη Έκδοση Χαρτών Παραχώρησης των στοχευμένων περιοχών στην TPAO, για έρευνες Υδρογονανθράκων … στη συνέχεια κλιμακώνει με  Διενέργεια Σεισμογραφικών Ερευνών με ιδιόκτητα σκάφη (πάντα με συνοδεία Πολεμικών σκαφών), … και κορυφώνει με Γεωτρήσεις χρησιμοποιώντας ιδιόκτητα Γεωτρητικά Σκάφη,(και πάλι με συνοδεία Πολεμικών σκαφών). Τέλος η Τουρκία προτείνει (και εκβιάζει) για συμφωνίες Συνεκμετάλλευσης, 

Προς επίρρωση των ανωτέρω υπενθυμίζω τους χάρτες παραχωρήσεων της Τουρκίας στο Αιγαίο στην TPAO, τον Νοέμβριο του 1973 και τον Ιούλιο του 1974, τις μετέπειτα κρίσεις του 1976 (σεισμογραφικό ‘’Χόρα’’) και του 1987 (σεισμογραφικό ‘’Σεισμίκ’’) που είχαν σαν αποτέλεσμα το πάγωμα των ερευνών στο Αιγαίο. Υπενθυμίζω επίσης  τις τότε επαναλαμβανόμενες προτάσεις της Τουρκίας για ‘’Συνεκμετάλλευση’’, που συνεπικουρούνταν από τους Αμερικανούς και δυστυχώς επαναδιατυπώνονταν και από ελληνικά χείλη. Υπενθυμίζω ότι μεταξύ 1968-1974 η Ελλάδα ασκούσε πλήρη κυριαρχικά δικαιώματα σε όλα τα μήκη και πλάτη του  Αιγαίου με 7 ενεργές παραχωρήσεις ερευνών υδρογονανθράκων. Τότε ανακαλύφθηκαν τα κοιτάσματα Πρίνου – Νότιας Καβάλας και τότε έγιναν γεωτρήσεις ακόμα και 13 μίλια ανατολικά της Θάσου και 8 μίλια νότια της Λήμνου!

Τα τελευταία χρόνια η κρίση μεταφέρθηκε στην Ανατολική Μεσόγειο και την Κύπρο. Η Κυπριακή Δημοκρατία οριοθέτησε, στις αρχές της δεκαετίας του 2000, την θαλάσσια αποκλειστική της οικονομική ζώνη (ΑΟΖ) με την Αίγυπτο , τον Λίβανο και το Ισραήλ, ακολουθώντας το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS 1982) και τους κανόνες της ΜΕΣΗΣ ΓΡΑΜΜΗΣ. Στη συνέχεια ξεκίνησε έρευνες υδρογονανθράκων, που οδήγησαν σε ανακαλύψεις κοιτασμάτων φυσικού αερίου από τις εταιρίες NOBLE Energy(‘’Αφροδίτη’’,  ENI-TOTAL (‘’Καλυψώ’’, ‘’Ονησίφορος’’), EXXON-MOBIL(‘’Γλαύκος’’). Από το 2010 , όταν είχαν ξεκινήσει οι έρευνες, η Τουρκία αντιδρούσε με πολλαπλές εκδόσεις χαρτών παραχωρήσεων στην TPAO,  σε όλη την ανατολική Μεσόγειο ανατολικά της Ρόδου και δυτικά της Κύπρου, (θέλοντας να δημιουργήσει κλίμα αμφισβητήσεων), συνέχιζε με  φραστικές απειλές και με αποστολή πολεμικών σκαφών για παρενοχλήσεις των ερευνητικών εργασιών των εταιριών (θέλοντας να τρομάξει τις εταιρίες)και ζητούσε συνεχώς ή πάγωμα των ερευνών ή συνεκμετάλλευση των ανακαλύψεων.

 Από το 2014 όμως το σκηνικό άλλαξε. Η TPAO προμηθεύτηκε με σύγχρονα σεισμογραφικά σκάφη (Barbaros- Ορούτς Ρέις) και πρόσφατα με γεωτρητικά σκάφη (Γιαβούζ, Φατίχ), ικανά να επιχειρούν σε βαθιές θάλασσες, με τα οποία διεξαγάγει  σεισμικές έρευνες ανατολικά της Ρόδου και ανατολικά, δυτικά, βόρεια και νότια της Κύπρου και γεωτρήσεις στην εν δυνάμει, ή κατεχόμενη ΑΟΖ ή ακόμα και στην οριοθετημένη ΑΟΖ της Κυπριακής Δημοκρατίας. (Χάρτης-1)

Χάρτης-1 (Διεκδικήσεις της Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο)

Στον χάρτη βλέπουμε με κόκκινο χρώμα αυτά που η Τουρκία θεωρεί ότι της ανήκουν ως υφαλοκρηπίδα, σύμφωνα με το δικό της ‘’διεθνές δίκαιο’’. Την περιοχή αυτή  εκχώρησε για έρευνες στην κρατική της εταιρία TPAO. Με ροζ χρώμα αποτυπώνεται η περιοχή την οποία η Τουρκία θεωρεί ότι ανήκει στην δικαιοδοσία της ψευτοκυβέρνησης, της  κατεχόμενης από την Τουρκία βόρειας περιοχής, την οποία οι τουρκοκύπριοι εκχώρησαν με την σειρά τους στην TPAO. Με αστεράκια βλέπουμε τις θέσεις όπου επιχειρούν τα τουρκικά γεωτρύπανα. Βλέπουμε επίσης τα νότια όρια της οριοθετημένης κυπριακής ΑΟΖ και τα όρια της δυτικής , βόρειας και ανατολικής ΑΟΖ , για την οποία δόθηκαν συντεταγμένες στον ΟΗΕ.

Παρατηρούμε τέλος και τις θέσεις των κοιτασμάτων της Κυπριακής Δημοκρατίας και βλέπουμε ότι δεν εμπίπτουν σε διεκδικούμενες από την Τουρκία και τους Τουρκοκύπριους περιοχές.  Αυτό οφείλεται σε δύο γεγονότα: α) Η Τουρκία , επί της Αιγυπτιακής κυβέρνησης Μόρσι (αδελφοί Μουσουλμάνοι),  ζήτησε να καταργηθούν οι συμφωνίες μέσης γραμμής για τον διαμοιρασμό ΑΟΖ Κύπρου Αιγύπτου και αντί αυτού να γίνει διαμοιρασμός μεταξύ των ηπειρωτικών ακτών Τουρκίας –Αιγύπτου, αγνοώντας την Κύπρο. Το δέλεαρ για την Αίγυπτο θα ήταν η αποκόμιση τεράστιας επιπλέον περιοχής ΑΟΖ,  εις βάρος της Κυπριακής Δημοκρατίας. Το ίδιο επιχείρησε η Τουρκία, μέσω του ψευδοκράτους των τουρκοκυπρίων,  με το Ισραήλ ‘’χαρίζοντας’’ στο Ισραήλ επιπλέον περιοχή, στην οποία υπάρχει και η ανακάλυψη ‘’Αφροδίτη’’. Και οι δύο προσπάθειες της Τουρκίας συνάντησαν την άρνηση της  Αιγύπτου και του Ισραήλ.  Βλέπουμε λοιπόν αγωνιώδη προσπάθεια της Τουρκίας να καταργήσει της συμφωνίες της μέσης γραμμής για διαμοιρασμό της ΑΟΖ, οι οποίες  δίνουν πλήρη επήρεια ΑΟΖ στους νησιωτικούς χώρους. β) Λόγω της προηγούμενης αποτυχίας κατάργησης των υφιστάμενων συμφωνιών μέσης γραμμής, για τον διαμοιρασμό της ΑΟΖ της Κυπριακής Δημοκρατίας  και λόγω του ότι τα κοιτάσματα της Κύπρου βρίσκονται εκτός των αυθαίρετων, ούτως ή άλλως, χαρτών της Τουρκίας, εξηγείται και το γεγονός της πρόσφατης και με όλα τα μέσα προσπάθειας της Τουρκίας να σύρει την Κυπριακή Δημοκρατία σε συμφωνίες συνεκμετάλλευσης των κοιτασμάτων στην νότια ΑΟΖ. ( μετά με την επιδιωκόμενη από την Τουρκία διχοτομική λύση,  θα ισχύσει το ‘’τα δικά σας και δικά μου’’ και ‘’τα δικά μου μόνο δικά μου’’ στην κατεχόμενη ΑΟΖ.    

Αν όμως μελετούσαμε καλά την παραπάνω κατάσταση, τότε θα προβλέπαμε έγκαιρα τις τελευταίες κινήσεις Λιβύης –Τουρκίας και την προσπάθεια διαμοιρασμού  ‘’ΑΟΖ’΄ μεταξύ των ηπειρωτικών τους ακτών(!), παραβλέποντας κυριολεκτικά την Κρήτη, την Ρόδο, την Κάρπαθο, την Κάσο και το Καστελλόριζο. Με αυτό τον τρόπο η Λιβύη θα κέρδιζε σε βάρος της Ελλάδας επιπλέον υφαλοκρηπίδα έκτασης πάνω από 40.000 τ. χλμ, την οποία η Λιβύη θα εκχωρούσε για έρευνες στην TPAO! Δηλαδή κάτι ανάλογο με την πρόταση προς την Αίγυπτο και την πρόταση προς το Ισραήλ, μέσω του ψευδοκράτους των Τουρκοκυπρίων. Με αυτό τον τρόπο η Τουρκία, μέσω της ‘’παραχώρησης’’ από την ‘’Λιβυκή κυβέρνηση’’ στην TPAO θα έπαιρνε θέση νότια από την Κρήτη και θα ισχυροποιούσε την θέση της ως προς την απουσία πλήρους επήρειας των νησιών,( μικρών ή μεγάλων) στην διεκδίκηση  Υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ. Και φυσικά έπεται ο μεγάλος στόχος για το ανατολικό Αιγαίο και την κατάκτηση της ‘’γαλάζιας πατρίδας’’. Το προς υλοποίηση σενάριο αποτυπώνεται ανάγλυφα στην εικόνα -1. 

Εικόνα -1. Ελλάδα-Λιβύη-Τουρκία και  Θαλάσσιες Ζώνες Λιβυκού Πελάγους

 Στους χάρτες -1 και -2, της παραπάνω εικόνας, παρουσιάζονται οι χάρτες παραχωρήσεων της Ελλάδας,(όπως καταγράφονται και στις αρμόδιες υπηρεσίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης), και οι οποίοι  λαμβάνουν υπόψη την μέση γραμμή, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο της θάλασσας. Στο χάρτη -4 της εικόνας -1, παρουσιάζεται η μέση γραμμή μεταξύ των ακτογραμμών Τουρκίας και Λιβύης (περίπου ίδια γραμμή με ότι καταγράφηκε στην πρόσφατη συμφωνία κατανόησης των δύο χωρών) όπου φαίνεται η περιοχή την οποία κερδίζει η Λιβύη σε βάρος της Ελλάδας και την οποία αργότερα προτίθεται να εκχώρηση στην TPAO για έρευνες.  Ο χάρτης-3 της εικόνας -1, είναι παλαιός χάρτης (2005) των παραχωρήσεων της Λιβύης, όπου φαίνεται ότι από τότε η χώρα αυτή είχε βλέψεις σε βάρος της Ελληνικής υφαλοκρηπίδας, ακόμα και στην περιοχή της Γαύδου και των ακτών της νότιας Κρήτης.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Μετά τα παραπάνω πιστεύω ότι Ελλάδα και Κύπρος το 2020 θα ‘’τρέχουν’’ να επιλύσουν σύνθετα προβλήματα γύρω από τις θαλάσσιες ζώνες και την εθνική τους κυριαρχία και να κατοχυρώσουν τα σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, δικαιώματα τους σε αυτές , πιεζόμενες συνεχώς και με ένταση από τις μεθοδεύσεις της Τουρκίας, η οποία δεν θα διστάσει να φτάσει και σε ακραίες καταστάσεις, προκειμένου να υφαρπάξει αυτά που δεν της ανήκουν σύμφωνα με το δίκαιο της Θάλασσας. Η Κύπρος θα προσπαθήσει να εφαρμόσει το ενεργειακό της πρόγραμμα , το οποίο όμως απέχει από προγράμματα εκμετάλλευσης, ενώ η Ελλάδα μετά από χρόνια ‘’απουσίας’’ από τις θαλάσσιες της ζώνες, θα προσπαθήσει να περιζώσει αυτά που δικαιωματικά της ανήκουν.  

Ελπίζω  τέλος ότι οι διάφορες περιβαλλοντικές οργανώσεις δεν θα προσπαθήσουν να εγείρουν εμπόδια  στην Ελλάδα, ως προς την άσκηση των κυριαρχικών της δικαιωμάτων στις αμφισβητούμενες από την Τουρκία και την Λιβύη θαλάσσιες ζώνες. Στην περίπτωση αυτή το θέμα δεν είναι περιβαλλοντικό.

--------------------------- 

Ο Δρ Κωνσταντίνος Νικολάου είναι γεωλόγος πετρελαίων-ενεργειακός οικονομολόγος, σύμβουλος εταιρειών πετρελαίου,  με 45 χρόνια εμπειρία στις έρευνες υδρογονανθράκων