Τι θα προτείνει η Κομισιόν την επόμενη εβδομάδα για την ενεργειακή κρίση - Το ένα και μοναδικό σενάριο για πλαφόν στη λιανική - Αντιδρούν κάθετα οι stakeholders

Παρεμβάσεις βραχυπρόθεσμου χαρακτήρα στις αγορές ρεύματος και φυσικού αερίου προς αντιμετώπιση της μαινόμενης ενεργειακής κρίσης και των υψηλών τιμών ενέργειας πρόκειται να εισηγηθεί η Κομισιόν προς το Συμβούλιο Ηγετών της ΕΕ την επόμενη εβδομάδα, σύμφωνα με σχέδιο προτάσεων που διέρρευσε από τους "διαδρόμους" των Βρυξελλών, χωρίς να είναι βέβαιο ότι θα είναι και το τελικό κείμενο.

Όπως αναφέρεται σχετικά στο κείμενο, όλα τα μέτρα που προτείνει η Κομισιόν έχουν προσωρινό χαρακτήρα με ορίζοντα έως και το τέλος της επόμενης χειμερινής περιόδου, 1η Μαΐου 2023.

Να σημειωθεί ότι πρόκειται τόσο για νέα μέτρα όσο και για μέτρα που έχουν ήδη συζητηθεί σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο και τυγχάνουν της ανάλογης πολιτικής στήριξης και βούλησης προς αντιστάθμιση της ενεργειακής κρίσης.

Παρεμβάσεις στην αγορά φυσικού αερίου

Σε ισχύ βρίσκεται η πρωτοβουλία της Κομισιόν και των Κρατών Μελών για την δημιουργία της Ενεργειακής Πλατφόρμας της ΕΕ (EU Energy Platform) που στόχο έχει την διασφάλιση του ενεργειακού εφοδιασμού σε δίκαιες τιμές και την μείωση – έως και οριστική εξάλειψη – της εξάρτησης της ΕΕ από το ρωσικό αέριο.

Άλλα μέτρα που περιλαμβάνονται στην πρόταση της Κομισιόν είναι τα εξής:

• Τα κράτη-μέλη θα έχουν την δυνατότητα για περιορισμένο χρονικό διάστημα να εφαρμόσουν ρυθμιζόμενες τιμές στη λιανική του αερίου. Όπως επεξηγεί η Κομισιόν στο κείμενό της, αυτό θα ήταν ιδιαίτερα σημαντικό την στιγμή που το αέριο παίζει κρίσιμο ρόλο στην θέρμανση και ως βιομηχανική πρώτη ύλη. Υπογραμμίζεται πως οι ποσότητες που θα καλύπτονται από αυτές τις τιμές θα πρέπει να είναι περιορισμένες προκειμένου να αποφευχθεί η πιθανότητα αύξησης στην κατανάλωση αερίου, πράγμα πιθανό να συμβεί.
• Έκτακτα μέτρα στήριξης της ρευστότητας προς ανακούφιση των traders οι οποίοι αυτή την στιγμή έρχονται αντιμέτωποι με υψηλές τιμές ως αποτέλεσμα της σημαντικής αστάθειας της αγοράς. Αν αυτά τα μέτρα στήριξης περιλαμβάνουν κρατική ενίσχυση, θα πρέπει να τεθούν σε εφαρμογή όντας σε πλήρη συμμόρφωση με τις αντίστοιχες νομοθετικές προβλέψεις και να μην υπονομεύουν τις κυρώσεις σε βάρος της Ρωσίας.
• Ευρωπαϊκά Χρηματιστήρια Φυσικού Αερίου (TTF): Προς αντιμετώπιση πιθανών στρεβλώσεων στην διαμόρφωση των τιμών λόγω πιθανών φαινομένων χειραγώγησης, μια επιλογή θα μπορούσε να είναι να αναθεωρηθούν τα εφαρμοζόμενα όρια για περιορισμένο διάστημα ως προς τους εσωτερικούς κανόνες εμπορίας των χρηματιστηρίων.

Προετοιμασία για πλήρη διακοπή του ρωσικού αερίου

Στο ενδεχόμενο πλήρους αναστολής της προμήθειας αερίου από την Ρωσία, το σχέδιο της Κομισιόν στηρίζεται στην αρχή της αλληλεγγύης μεταξύ των κρατών-μελών και αφορά την ανατανομή των ποσοτήτων μεταξύ των κρατών-μελών με μείωση στα λιγότερο πλητόμμενα κράτη προς όφελος αυτών που πλήττονται περισσότερο ακόμη κι αν κάτι τέτοιο δεν προβλέπεται στο εθνικό σχέδιο.

Σε μια τέτοια περίπτωση, η Κομισιόν εκτιμάει πως ίσως προκύψει η ανάγκη για μια διοικητικά οριζόμενη τιμή αερίου. Ουσιαστικά αφορά σε πλαφόν (EU price cap), μια μέγιστη ρυθμιζόμενη τιμή στο αέριο που προορίζεται για κατανάλωση από ευρωπαίους καταναλωτές και επιχειρήσεις.

Το μέτρο καλύπτει περίοδο έκτακτης ανάγκης (επίσημα αναγνωρισμένης ως τέτοια από την Ένωση) και έχει ισχύ μόνο όσο διαρκεί το «καθεστώς» έκτακτης ανάγκης. Ως πιθανότητα δίνει επίσης το πλαφόν στα ευρωπαϊκά χρηματιστήρια αερίου πάλι στα πλαίσια του παραπάνω σεναρίου, της ολικής διακοπής της ροής. Επιπρόσθετα, επισημαίνει πως το επίπεδο που θα τεθεί το πλαφόν σε ευρωπαϊκό επίπεδο θα πρέπει να επιλεχθεί προσεκτικά προκειμένου να ελαχιστοποιήσει τυχόν αρνητικές παρενέργειες στην αγορά.

Παρεμβάσεις στην αγορά ενέργειας

Τέσσερα βασικά μέτρα αφορούν οι παρεμβάσεις της Κομισιόν στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας:

• Φορολόγηση ή ρυθμιστικά μέτρα των πρόσθετων εσόδων που αποκομίζουν συγκεκριμένοι ηλεκτροπαραγωγοί φορτίου βάσης.
• Επέκταση ρυθμιζόμενων τιμών στη λιανική ρεύματος και για μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις. Η επέκταση του μέτρου θα πρέπει να συνοδεύεται από περιορισμό στην κατανάλωση ώστε να μην οδηγήσει σε αύξηση της κατανάλωσης
• Επιδότηση ορισμένων τεχνολογιών παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας (για παράδειγμα εισάγοντας μια τιμή αναφοράς για τις μονάδες αερίου) με την προοπτική μείωσης των τιμών στην αγορά ρεύματος. Τα μέτρα επιδότησης μονάδων ηλεκτροπαραγωγής που χρησιμοποιούν ορυκτά καύσιμα θα πρέπει να συνοδεύονται από μέτρα μείωσης της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας.
• Έσοδα συμφόρησης. Η αύξηση του διασυνοριακού εμπορίου μεταξύ των διαφορετικών τιμολογιακών ζωνών λόγω της διαφοροποίησης των τιμών μεταξύ τους, μπορεί να οδηγήσει στην αύξηση των εσόδων συμφόρησης. Πρόταση της Κομισιόν είναι τα έσοδα αυτά να αξιοποιηθούν για την έκτακτη χρηματοδότηση μέτρων ανακούφισης για καταναλωτές και επιχειρήσεις.

Ενδιαφέρον έχει, επίσης, η επισήμανση της Κομισιόν σχετικά με την αγορά προμήθειας και στα ισχύοντα τιμολόγια. Συγκεκριμένα, ανάμεσα σε άλλα, εισηγείται οι προμηθευτές υποχρεωτικά να διαθέτουν σταθερά τιμολόγια στο χαρτοφυλάκιό τους ομοίως με τους όρους και προϋποθέσεις που αφορούν στην προσφορά δυναμικών τιμολογίων προς τους πελάτες.

Τέλος, παρόλο που αναγνωρίζει και αποδέχεται ότι δεν προκύπτει χειραγώγηση της αγοράς κατά την διάρκεια της υφιστάμενης ενεργειακής κρίσης, η Κομισιόν προτείνει την αναθεώρηση του κανονισμού REMIT προκειμένου να εξεταστούν καλύτερα τα περιθώρια για μετριασμό των κινδύνων κατάχρησης της αγοράς με ενίσχυση της διαφάνειας, καλύτερη συλλογή δεδομένων της αγοράς και καλύτερη εφαρμογή σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Τι υποστήριζουν ηλεκτροπαραγωγοί, traders και βιομηχανία αερίου

 Από την πλευρά τους, σχολιάζοντας τις προτάσεις της Κομισιόν, οι ηλεκτροπαραγωγοί κρίνουν ως εξαιρετικά προβληματική την παρέμβαση στην χονδρική ρεύματος γιατί:

• Πρώτον δεν στοχεύει σε αυτούς που έχουν την μεγαλύτερη ανάγκη
• Δεύτερον, διακόπτει την δυναμική της αγοράς και θέτει σε κίνδυνο την λειτουργία της
• Τρίτον Στρεβλώνει τα σήματα της αγοράς για τους επενδυτές.

Επιπρόσθετα, σημειώνουν πως η φορολόγηση των εσόδων για συγκεκριμένους συμμετέχοντες θα μπορούσε να επιδράσει αρνητικά στο επενδυτικό περιβάλλον, ζημιώνοντας την εμπιστοσύνη των επενδυτών. Καταλήγοντας, υπογραμμίζουν, ότι αν εφαρμοστούν αυτά τα μέτρα, θα πρέπει να αποτελούν «το τελευταίο καταφύγιο» και αφού έχει εξαντληθεί κάθε προηγούμενη λύση και μονάχα προσωρινά.

Ανάλογη στάση υιοθετούν και τα Χρηματιστήρια Ενέργειας, όπου απορρίπτουν τυχόν παρεμβάσεις στις χονδρεμπορικές αγορές ρεύματος. Σύμφωνα με τα σχετικά σχόλια επί του σχεδίου της Κομισιόν, τα ανώτατα όρια των τιμών θα πρέπει να αποφεύγονται επειδή υπονομεύουν τη διαμόρφωση των τιμών και εμποδίζουν την ικανότητα των αγορών ενέργειας να παρέχουν ασφαλή και οικονομικά προσιτή παροχή ηλεκτρικής ενέργειας. Προειδοποιούν πως τέτοια πλαφόν θα πλήξουν μακροπρόθεσμα την αγορά, καθώς οι συμμετέχοντες θα χάσουν το κίνητρο να χετζάρουν μόνοι τους εναντίον των τιμών. Επαναφέρουν τον κρίσιμο ρόλο της σύζευξης των αγορών στην οικοδόμηση μιας ενιαίας αγοράς πράγμα που θα πρέπει να διαφυλαχθεί καθώς διασφαλίζει μια αποτελεσματική χρήση των πόρων.

Energy Traders

Εμφανίζονται αντίθετοι σε εθνικές παρεμβάσεις στην αγορά χονδρικής ρεύματος καθώς υπονομεύεται, όπως υποστηρίζουν, το διασυνοριακό εμπόριο και η αποτελεσματικότητα της εσωτερικής αγοράς ενέργειας.  Υπό το πρίσμα αυτό, η λύση του πλαφόν πρέπει να αποφευχθεί. Προκρίνουν στοχευμένα μέτρα για τους καταναλωτές στην λιανική ρεύματος.

Βιομηχανία φυσικού αερίου

Προκρίνουν στοχεύμενα μέτρα ανακούφισης προς τους καταναλωτές και απορρίπτουν τυχόν παρεμβάσεις στη χονδρική αερίου καθώς κάτι τέτοιο θα έπληττε την ανταγωνιστικότητα της Ένωσης και την ικανότητα να προσελκύσει ποσότητες αερίου στην Ευρωπαϊκή αγορά. Επίσης εκφράζουν σκεπτικισμό στο ενδεχόμενο παρέμβασης στην αγορά φυσικού αερίου ως προς τους όγκους και τις τιμές, υπογραμμίζοντας ότι η διαδικασία της αγοράς ποσοτήτων αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο σε μια ανταγωνιστική αγορά στην Ένωση, πράγμα που μπορεί να παρεμποδιστεί από την συλλογική δράση.