Τι κρύβεται πίσω από την άνοδο των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας στη ΝΑ Ευρώπη – Τα προβλήματα στα δίκτυα και ο «μυστικός» καταλύτης

Όπως ήταν αναμενόμενο οι υψηλές θερμοκρασίες ρεκόρ σε ολόκληρη τη Νοτιοανατολική Ευρώπη, με τα 40άρια να κυριαρχούν για αρκετές συνεχιζόμενες ημέρες, αύξησαν σημαντικά την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας.

Ωστόσο, παράγοντες της αγοράς υπογραμμίζουν ότι, αυτή δεν είναι η βασική αιτία πίσω από την αύξηση των τιμών στα χρηματιστήρια ηλεκτρικής ενέργειας, από 50% έως 170%. Μερικοί από τους κύριους παράγοντες είναι η μείωση της ικανότητας μεταφοράς μεταξύ της Ουγγαρίας και της υπόλοιπης Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά και με τη Σερβία, όπως επίσης και μεταξύ της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας.

Επίσης, παρατηρούνται καθυστερήσεις στην επιστροφή του πυρηνικού εργοστασίου του Κοζλοντούι σε πλήρη λειτουργία, παράλληλα με τη μείωση της παραγωγής από σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής με καύση άνθρακα και τη μεταστροφή της Ουκρανίας από εξαγωγέα σε εισαγωγέα.

Το άλμα στην Ουγγαρία

Το υψηλότερο άλμα τιμών σημειώθηκε στο ουγγρικό χρηματιστήριο ενέργειας, HUPX, για παραδόσεις μεταξύ 20:00 και 23:00. Το επίπεδο έφτασε τα εκπληκτικά 940 ευρώ ανά MWh, σε σύγκριση με περίπου 350 ευρώ την προηγούμενη εβδομάδα. Η μέση τιμή στην αγορά της επόμενης ημέρας διαμορφώθηκε στα περίπου 200 ευρώ ανά MWh, σε σύγκριση με 120 ευρώ ανά MWh το προηγούμενο επταήμερο. 

 Όπως επισημαίνει το Balkangreenenergynews.com στο OPCOM της Ρουμανίας οι μέγιστες ωριαίες τιμές της επόμενης ημέρας έφτασαν τα 700 ευρώ ανά MWh, σχεδόν διπλάσιες σε σχέση με μία εβδομάδα πριν. Στο βουλγαρικό IBEX έφτασαν τα 500 ευρώ ανά MWh, μετά τα 365 ευρώ ανά MWh την προηγούμενη αντίστοιχη περίοδο. Ανάλογη ήταν η εικόνα σε Ελλάδα, Κροατία και Σερβία.

Στην Κροατία, ο δείκτης αναφοράς CROPEX έδειξε 390 ευρώ ανά MWh, ενώ στο SEEPEX της Σερβίας το επίπεδο ξεπέρασε τα 400 ευρώ ανά MWh. Την περασμένη εβδομάδα η μέγιστη τιμή ήταν 125 ευρώ ανά MWh. 

 Οι μυστικοί καταλύτες της ανόδου

Εκτός από τις βασικές παραμέτρους που οδήγησαν σε αυτή την σημαντική άνοδο των τιμών, υπάρχουν και άλλοι καταλύτες λιγότερο  προφανείς. 

«Αν και οι περισσότερες αγορές κατέγραψαν ακραίες τιμές, αυτή της Ουγγαρίας εξέπληξε περισσότερο. Οι υψηλές τιμές μπορούν να εξηγηθούν μόνο εν μέρει από την αύξηση των εισαγωγών εν μέσω καύσωνα», είπε στο Balkan Green Energy News, o Marko Kosorić, SEE Energy Business Expert στη Balkan Energy AG.

Σύμφωνα με τον ίδιο, ο καύσωνας μεταξύ 8 και 10 Ιουλίου είναι συγκρίσιμος με εκείνον από τις 27 έως τις 30 Ιουλίου 2021, όταν οι θερμοκρασίες ήταν παρόμοιες.

«Είναι αλήθεια ότι η μέση τιμή στο HUPX ήταν εξαιρετικά υψηλή, αλλά κυρίως λόγω μόλις δύο ωρών, στις 8 και στις 9 το βράδυ. Προκάλεσαν αυτές οι ώρες πιέσεις, δεδομένου του μεγέθους των εισαγωγών μόνο στην Ουγγαρία; Οι εισαγωγές ηλεκτρικής ενέργειας στην Ουγγαρία στις 8 και 9 9 το βράδυ δεν ήταν υψηλότερες από ό,τι κατά τη διάρκεια του καύσωνα του Ιουλίου 2021. Επομένως, η ουγγρική αγορά δεν εισάγει περισσότερα από πριν, αλλά οι τιμές είναι πολύ υψηλότερες από ό,τι σε παρόμοιες συνθήκες κατά τον καύσωνα του 2021», υπογράμμισε χαρακτηριστικά  ο Kosorić.

Η κατανάλωση στη ΝΑ Ευρώπη 

Η ανάλυση δείχνει ότι η κατανάλωση στη Νοτιοανατολική Ευρώπη – Αλβανία, Βοσνία-Ερζεγοβίνη, Βουλγαρία, Κροατία, Ελλάδα, Ουγγαρία, Μαυροβούνιο, Βόρεια Μακεδονία, Ρουμανία, Σερβία και Σλοβενία – δεν είναι πολύ υψηλότερη τώρα από ό,τι κατά τη διάρκεια του καύσωνα του Ιουλίου 2021, δηλαδή δεν υπερβαίνει τα 800 MW τις ώρες από 20h έως 24h.

Και στις δύο περιπτώσεις, η περιοχή εισήγαγε ενέργεια από την Κεντρική-Δυτική Ευρώπη μέσω των συνόρων Αυστρίας-Σλοβενίας, Αυστρίας- Ουγγαρίας, Σλοβακίας-Ουγγαρίας και Ιταλίας - ΝΑΕ.

Ωστόσο, όπως εξηγεί ο Marko Kosorić, οι συνολικές εισαγωγές που το δίκτυο μπόρεσε να διατηρήσει από τις 20.00 έως τις 24.00  ήταν 800 MW χαμηλότερες το 2024 από ό,τι το 2021.

 Αναποτελεσματικότητα

«Αυτό δείχνει ότι η αποτελεσματική χωρητικότητα του δικτύου από την Κεντρική-Δυτική Ευρώπη ήταν χαμηλότερη από ό,τι ήταν το 2021 και αυτός ήταν ο πιο απροσδόκητος παράγοντας που συνέβη στις 8 Ιουλίου τροφοδοτώντας ακραίες τιμές HUPX», λέει ο Kosorić και προσθέτει ότι το σύνολο των εισαγωγών στην ΝΑ Ευρώπη δεν ήταν πολύ υψηλότερο από ό,τι ήταν κατά το κύμα καύσωνα του Ιουλίου 2021 – 4.400 MW.

Το κλειδί βρίσκεται στη σύζευξη αγοράς που βασίζεται στη ροή 

Σύμφωνα με την ανάλυση, το Flow Based Market Coupling (FBCM) «αναγκάζει» την ουγγρική ζώνη προσφορών να παράγει περισσότερη ενέργεια δίνοντας στο HUPX υψηλότερη τιμή, ωστόσο δεν μπορεί να παράγει περισσότερα ανεξάρτητα από την τιμή HUPX. Η FBMC δεν επιτρέπει στην ουγγρική αγορά να εισάγει περισσότερα, είπε ο Kosorić.

 Η ανάλυση έδειξε επίσης, ότι υπάρχει άφθονη χωρητικότητα δικτύου από την Κροατία και τη Σλοβενία προς την Ουγγαρία, αλλά ότι τέτοιες συναλλαγές θα αύξαναν τις ουγγρικές εισαγωγές, κάτι που δεν θα ήταν ευνοϊκό. Συγκεκριμένα, οι έμποροι δεν μπορούν πλέον να προτείνουν ενέργεια από την αγορά της Κροατίας στην ουγγρική αγορά, επομένως οι τιμές στις δύο αγορές δεν μπορούν να εξισωθούν με τον μηχανισμό σύζευξης καθαρής ικανότητας μεταφοράς (NTC).

Τα δεδομένα δείχνουν ότι οι μέγιστες διμερείς ροές FBMC από την Ευρώπη προς την Ουγγαρία μειώθηκαν σημαντικά μετά τις 8 Ιουλίου, κατά 1.200 MW σε 1.300 MW, στις πιο επικίνδυνες ώρες από τις 19:00 έως τις 24:00.

Ροές ισχύος

Ο Kosorić εξέφρασε την πεποίθηση ότι ο μόνος τρόπος για να ενισχυθούν οι ροές ισχύος στην ουγγρική αγορά παρακάμπτοντας τον μηχανισμό FCBM είναι μέσω των σερβο-ουγγρικών συνόρων, αλλά η σύνδεση NTC μειώθηκε από 800 MW σε 200 MW.

Οι άλλες επιλογές είναι η αύξηση της χωρητικότητας του FBMC, αν και ο Kosorić επισημαίνει ότι δεν υπάρχει χρονοδιάγραμμα για αυτό, και ότι έχουν μειωθεί οι εξαγωγές στην Ουκρανία από την Ουγγαρία και τη Ρουμανία.

Οι περιορισμοί του δικτύου μεταφοράς στην περιοχή ήταν επίσης υψηλότεροι φέτος σε σχέση με το 2021 και η χωρητικότητα του δικτύου ήταν πιο περιορισμένη. Η μέγιστη διασυνοριακή ισχύς Βουλγαρίας-Ρουμανίας μειώθηκε σε 1.200 MW από 1.700 MW λόγω συντήρησης, που είχε προγραμματιστεί έως τις 22 Ιουλίου. Επομένως, η ρουμανική αγορά πρέπει να τροφοδοτείται από την ουγγρική αγορά

Η χωρητικότητα του δικτύου δεν είναι το μόνο πρόβλημα

Ωστόσο, τα προβλήματα δεν περιορίζονται στο δίκτυο μεταφοράς. Σύμφωνα με την ανάλυση, οι υψηλές τιμές που επιτεύχθηκαν σε όλα τα χρηματιστήρια ηλεκτρικής ενέργειας θα μπορούσαν να προκληθούν από πολλούς παράγοντες.

Είναι ενδιαφέρον ότι οι εισαγωγές στην περιοχή ήταν ίδιες με τον καύσωνα του 2021, αλλά πολλές άλλες παράμετροι είναι διαφορετικές. Εισήγαγε ηλεκτρική ενέργεια 700 MW από την Ουκρανία, αλλά τώρα εξάγει με 800 MW στην Ουκρανία και τη Μολδαβία.

Και πλέον υπάρχει πολύ λιγότερο φθηνό ηλεκτρικό ρεύμα στην περιοχή από εργοστάσια άνθρακα

Ο Kosorić σημείωσε ότι η δυναμικότητα των εργοστασίων παραγωγής ενέργειας από άνθρακα στην περιοχή έχει μειωθεί κατά 2.000 MW, μειώνοντας τη διαθεσιμότητα φθηνής ηλεκτρικής ενέργειας τις πιο επικίνδυνες ώρες. Η επιστροφή ενός αντιδραστήρα 1.000 MW στον πυρηνικό σταθμό του Κοζλοντούι στο δίκτυο καθυστέρησε κατά τρεις εβδομάδες. Ο συγχρονισμός ξεκίνησε στις 8 Ιουλίου και η μονάδα έφτασε σε πλήρη και σταθερή παραγωγή μόλις στις 10 Ιουλίου το απόγευμα.

Ο Kosorić κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι τρέχουσες τιμές στο HUPX τις ώρες 20h, 21h και 22h είναι συνέπεια της αδυναμίας του δικτύου να παραδώσει φυσικά πρόσθετη ενέργεια στις αγορές της Ουγγαρίας και της Ρουμανίας και ότι δεν σχετίζονται με το πραγματικό κόστος παραγωγής ενέργειας.

Οι τρέχουσες τιμές τις ώρες 20h, 21h και 22h σε άλλες αγορές της περιοχής δεν είναι επίσης συνέπεια του πραγματικού κόστους παραγωγής, αλλά των αυξημένων τιμών προσφοράς, λέει.

Τι να περιμένουμε τις επόμενες εβδομάδες

Ο Kosorić δεν περιμένει κάτι να αλλάξει τις επόμενες εβδομάδες: «Η επόμενη εβδομάδα θα είναι ακόμη πιο ζεστή από αυτήν, χωρίς άλλες σημαντικές διαρθρωτικές αλλαγές, επομένως η περιοχή θα παραμείνει ιδιαίτερα ευαίσθητη. Οι περιορισμοί του δικτύου μεταφοράς εντός του μηχανισμού FBMC μπορεί να γίνουν ακόμη πιο έντονοι λόγω των επισκευών στα δίκτυα της Κεντρικής Ευρώπης, ενώ η παραγωγή υδροηλεκτρικής ενέργειας μειώνεται και η παραγωγή ηλιακής ενέργειας είναι στο μέγιστο», λέει.