Τι άλλαξε στην ενεργειακή αγορά το 2024 - Οι τάσεις, οι προκλήσεις και τα... απρόοπτα

Οι αρνητικές τιμές ενέργειας, το Dunkelflaute, η πυρηνική αναγέννηση, η αναβίωση των ορυκτών καυσίμων αλλά και οι –μάλλον αποτυχημένες- προσπάθειες της ΕΕ να απογαλακτιστεί από το ρωσικό φυσικό αέριο, κυριάρχησαν εν πολλοίς στην αγορά ενέργειας τη χρονιά που κλείνει.

Το energypress καταγράφει μερικές από τις τάσεις που διαμορφώσαν τον ενεργειακό χάρτη το 2024.

Το ρωσικό LNG

Οι ρωσικές εισαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου στην ΕΕ έφτασαν σε υψηλό ρεκόρ φέτος, παρά την προσπάθεια του μπλοκ να κόψει την εξάρτηση από το φυσικό αέριο από τη χώρα μετά τον πόλεμο πλήρους κλίμακας της Μόσχας στην Ουκρανία.

Σύμφωνα με τον πάροχο δεδομένων εμπορευμάτων Kpler, η Ευρώπη εισήγαγε ρεκόρ 16,5 εκατ. τόνων ρωσικού LNG μέχρι τα μέσα Δεκεμβρίου, έναντι 15,18 εκατ. τόνων πέρυσι. Το ποσό είναι επίσης υψηλότερο από το τελευταίο ρεκόρ των 15,21 εκατ. τόνων που εισήχθησαν το 2022.

«Αυτό που είδαμε φέτος είναι εκπληκτικό», δήλωσε η Ana Maria Jaller-Makarewicz, αναλύτρια στο Ινστιτούτο Ενεργειακής Οικονομίας και Χρηματοοικονομικής Ανάλυσης. «Αντί να μειώσουμε σταδιακά τις ρωσικές εισαγωγές LNG, τις αυξάνουμε».

Μετά την πλήρους κλίμακας εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022, η ΕΕ έθεσε στόχο να σταματήσει τις εισαγωγές τυχόν ρωσικών ορυκτών καυσίμων έως το 2027 , αλλά οι αποστολές που φτάνουν στα ευρωπαϊκά λιμάνια συνέχισαν να αυξάνονται.

Σε αντίθεση με τις εισαγωγές φυσικού αερίου μέσω αγωγών που έχουν μειωθεί σταδιακά και με το ρωσικό πετρέλαιο και άνθρακα, που απαγορεύονται στην ΕΕ, οι εισαγωγές ρωσικού LNG εξακολουθούν να επιτρέπονται και να αυξάνονται, σε ένδειξη του πώς μια Ευρώπη «πανικοβλημένη» εξακολουθεί να αγωνίζεται να απογαλακτιστεί από τις φθηνότερες προμήθειες, είπε η Jaller-Makarewicz.

Οι αναλυτές έχουν επισημάνει την αυξημένη αγορά ρωσικού LNG στην άμεση αγορά φέτος — το 33% των εισαγωγών LNG της ΕΕ ρωσικής προέλευσης έχουν πραγματοποιηθεί με συμβάσεις spot φέτος, σε σύγκριση με 23%, δήλωσε η Rystad Energy.

Ο Νταν Γιόργκενσεν, ο νέος Επίτροπος Ενέργειας της ΕΕ, υποσχέθηκε να παρουσιάσει ένα σχέδιο το επόμενο έτος για το πώς το μπλοκ μπορεί να επιτύχει τον στόχο του 2027 να απογαλακτιστεί από όλα τα ρωσικά ορυκτά καύσιμα.

Αρνητικές τιμές ενέργειας

Μία τάση που κυριάρχησε στην ενεργειακή αγορά φέτος είναι το ρεκόρ ωρών με αρνητικές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη, λόγω της αναντιστοιχίας ζήτησης και προσφοράς.

Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι αυξάνεται κατακόρυφα η παραγωγή ηλιακής ενέργειας, γεγονός που θα μπορούσε να συμβάλει στη μετατόπιση των επενδύσεων στις τόσο απαραίτητες λύσεις αποθήκευσης της ενέργειας.

Η εγκατεστημένη ηλιακή ισχύς στην Ευρωπαϊκή Ένωση υπερδιπλασιάστηκε σε 263 GW μεταξύ 2019 και 2023, σύμφωνα με τα στοιχεία της SolarPower Europe. Μόνο το 2023, αυτό ισοδυναμεί με την εγκατάσταση 306.000 επιπλέον ηλιακών συλλεκτών κάθε μέρα, αναφέρει ο όμιλος.

Το «Dunkelflaute»

Μία νέα γερμανική σύνθετη λέξη έκανε την εμφάνισή της στις διεθνείς ειδήσεις. Και μπορεί να μην είναι καινούρια, ωστόσο είναι η πρώτη χρονιά που η αναφορά της ξεφεύγει από τα στενά όρια της Γερμανίας:  Dunkelflaute.

Η λέξη αυτή περιγράφει τον καιρό που είναι συννεφιασμένος και χωρίς αέρα — με άλλα λόγια, το είδος των συνθηκών που υπογραμμίζουν τις ευπάθειες της παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές. Η Γερμανία βιώνει επί του παρόντος ένα παρατεταμένο Dunkelflaute με σοβαρές συνέπειες τόσο για την ίδια και τους ευρωπαίους γείτονές της.

Το Dunkelflaute άρχισε να γίνεται πρωτοσέλιδο τον περασμένο μήνα, όταν οι ελλείψεις στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές προκάλεσαν εκτίναξη των τιμών χονδρικής. Κάποιες στιγμές μάλιστα, η μεγαβατώρα έφτασε να κοστίζει έως και 1000 ευρώ — το υψηλότερο επίπεδο που έχει καταγραφεί τα τελευταία 18 χρόνια .

Θεωρητικά, το ενεργειακό σύστημα της Γερμανίας έχει σχεδιαστεί για να είναι ευέλικτο αφού η ηλιακή και η αιολική ενέργεια παρουσιάζουν τόσο μεγάλες διακυμάνσεις. Μεταξύ Μαΐου και Αυγούστου του τρέχοντος έτους, η Γερμανία παρήγαγε το ένα τέταρτο της ηλεκτρικής της ενέργειας μέσω ηλιακής ενέργειας. Όμως τον Νοέμβριο ήταν μόνο 4,3%.

Η αγορά πετρελαίου

Το 2024 καταγράφηκε όξυνση των πολέμων στην Ουκρανία και τη Γάζα, συμπεριλαμβανομένων πολλαπλών επιθέσεων σε ζωτικής σημασίας ενεργειακές υποδομές στη Ρωσία και την Ουκρανία και άμεσες συγκρούσεις μεταξύ Ιράν και Ισραήλ που έφεραν τη Μέση Ανατολή στο χείλος ενός «πετρελαϊκού πολέμου» .

Ωστόσο, παρά τις Κασσάνδρες οι αγορές πετρελαίου ήταν σχετικά σταθερές.

Σύμφωνα με την Deloitte, το 2024 ήταν ένα από τα πιο σταθερά έτη των τελευταίων περίπου 25 ετών για τις αγορές πετρελαίου, με το αργό Brent, το διεθνές σημείο αναφοράς, να παρουσιάζει ελάχιστες μέσες μηνιαίες μεταβολές. Οι τιμές για το Brent διαμορφώθηκαν διαμορφώνονται σε περίπου 73 δολάρια ανά βαρέλι , μειωμένες κατά 3 από 75,89 δολάρια το βαρέλι στις 2 Ιανουαρίου.

«Φέτος ήταν μια σχετικά ισορροπημένη χρονιά όσον αφορά τη ζήτηση προσφοράς πετρελαίου», σχολιάζει ο Vikas Dwivedi, αναλυτής της Macquarie. «Θα έλεγα ότι πιθανώς το 70 με 80 τοις εκατό των κινήσεων της τιμής του πετρελαίου οφείλονται σε αλλαγές στην προσφορά».

Βασικός λόγος πίσω από αυτό, όπως αναφέρουν οι Financial Times, είναι ότι η πλεονάζουσα προσφορά από τον ΟΠΕΚ+ βρίσκεται στο περιθώριο, την ώρα που καταγράφεται συνεχής αύξηση της παραγωγής από χώρες εκτός ΟΠΕΚ, όπως οι ΗΠΑ. Η επιβράδυνση της ζήτησης στην Κίνα, ο ακρογωνιαίος λίθος της αύξησης της ζήτησης πετρελαίου, αλλάζει επίσης θεμελιωδώς τη δυναμική της αγοράς.

Η επιβράδυνση μπορεί να αποδοθεί εν μέρει στην κινεζική οικονομία, η οποία παρέμεινε υποτονική φέτος καθώς αντιμετώπισε τις αποπληθωριστικές πιέσεις και την αδύναμη αγορά ακινήτων.

Ωστόσο, οι αναλυτές λένε ότι η σιωπηλή δίψα της Κίνας για αργό πετρέλαιο υποδηλώνει μεγαλύτερη διαρθρωτική κάμψη της ζήτησης καθώς η ενεργειακή μετάβαση επιταχύνεται. Περισσότερα από τα μισά αυτοκίνητα που πωλήθηκαν στην Κίνα το καλοκαίρι ήταν ηλεκτρικά και το φθηνό φυσικό αέριο οδηγεί πολλούς Κινέζους φορτηγατζήδες να εγκαταλείψουν οχήματα που κινούνται με ντίζελ.

Επιτάχυνση της ζήτησης ισχύος 

Η φετινή χρονιά θα θεωρηθεί αυτή κατά την οποία ο κόσμος ξύπνησε με την πραγματικότητα ότι η μετάβαση σε μια οικονομία χαμηλότερου άνθρακα και περισσότερη ψηφιακή οικονομία θα προκαλέσει μια άνευ προηγουμένου αύξηση στην κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας. Η ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας επιταχύνθηκε φέτος με τον IEA να προβλέπει ότι η κατανάλωση θα αυξηθεί κατά περίπου 4%, από 2,5% το 2023. Ο οργανισμός εκτιμά ότι η παγκόσμια ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας θα αυξηθεί με ετήσιο ρυθμό 1.000 τεραβατώρες, που ισοδυναμεί με την προσθήκη άλλης μίας Ιαπωνίας στην παγκόσμια κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας κάθε χρόνο.

Η ισχυρή οικονομική ανάπτυξη και η τεράστια αύξηση της ζήτησης για κλιματισμό καθώς αυξάνονται οι θερμοκρασίες αναμένεται να έχουν σημαντικό αντίκτυπο στα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας του κόσμου την επόμενη δεκαετία, σύμφωνα με τον IEA. Η εξάπλωση των κέντρων δεδομένων για την τεχνητή νοημοσύνη, η ενσωμάτωση της κατασκευής και η υιοθέτηση ηλεκτρικών οχημάτων αναμένεται επίσης να αυξήσουν την κατανάλωση ενέργειας.

Στις ΗΠΑ, η εταιρεία συμβούλων Bain προειδοποίησε τον Οκτώβριο ότι η ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας λόγω της έκρηξης στα κέντρα δεδομένων θα ξεπεράσει την προσφορά αργότερα αυτή τη δεκαετία. Προβλέπει ότι οι επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας των ΗΠΑ θα πρέπει να ενισχύσουν την ετήσια παραγωγή έως και 26% έως το 2028 από τα επίπεδα του 2023, προκειμένου να καλύψουν την αυξανόμενη ζήτηση.

Το διαφαινόμενο ερώτημα είναι εάν αυτή η αύξηση του φορτίου θα οδηγήσει σε υποχώρηση στην πράσινη μετάβαση και τον ρυθμό μείωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.

«Ξαφνικά οι επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας κατακλύστηκαν από αιτήματα μεγάλων φορτίων για σύνδεση στο ηλεκτρικό τους σύστημα», δήλωσε ο Chris Seiple, αντιπρόεδρος της Wood Mackenzie για την ενεργειακή μετάβαση και την ενέργεια και τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. «Είναι σαφές ότι δεν είναι εύκολο να ικανοποιηθεί όλη η αύξηση της ζήτησης μόνο με ανανεώσιμες πηγές ενέργειας».

Πυρηνική αναγέννηση

Η αναζήτηση για μια πηγή ενέργειας με χαμηλές εκπομπές άνθρακα, όλο το εικοσιτετράωρο, προαναγγέλλει μια νέα εποχή για την πυρηνική ενέργεια. 

Οι μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας Amazon, Microsoft, Meta και Google έχουν ανακοινώσει επενδύσεις στην πυρηνική ενέργεια φέτος καθώς αντιμετωπίζουν αυξανόμενες πιέσεις να ευθυγραμμίσουν τις αυξανόμενες ενεργειακές τους ανάγκες με τους κλιματικούς στόχους τους. Τον Οκτώβριο, η Google παρήγγειλε έξι έως επτά μικρούς αρθρωτούς αντιδραστήρες από την Kairos Power, και έγινε η πρώτη εταιρεία τεχνολογίας που ανέθεσε πυρηνικούς σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής για την παροχή ενέργειας σε κέντρα δεδομένων. Αργότερα την ίδια εβδομάδα, η Amazon αγόρασε ένα μερίδιο στην αμερικανική εταιρεία πυρηνικής ανάπτυξης X-energy για να βοηθήσει την εταιρεία να χρηματοδοτήσει την ανάπτυξη και την αδειοδότηση της νέας γενιάς SMR.

Ως ίσως το πιο ενδεικτικό σημάδι της πυρηνικής αναγέννησης, η Microsoft ανακοίνωσε μια 20ετή συμφωνία προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας με την Constellation Energy για την επαναλειτουργία του πυρηνικού εργοστασίου Three Mile Island στην Πενσυλβάνια, μία περιοχή που έχει μείνει στην ιστορία για τη χειρότερη πυρηνική καταστροφή στην ιστορία των ΗΠΑ.

Παρά τη νεοαποκτηθείσα δημοτικότητά της, μπορεί να χρειαστεί χρόνος προτού η πυρηνική ενέργεια επηρεάσει την παροχή ηλεκτρικής ενέργειας στις ΗΠΑ, καθώς η βιομηχανία αντιμετωπίζει υψηλά κόστη κατασκευής και εμπόδια αδειοδότησης. Τα SMR δεν έχουν ακόμη αναπτυχθεί σε μεγάλη κλίμακα, με μόνο τέσσερα έργα να είναι υπό κατασκευή παγκοσμίως, σύμφωνα με την Παγκόσμια Πυρηνική Ένωση. Ο Ντέιβιντ Μπράουν, διευθυντής πρακτικής ενεργειακής μετάβασης του Wood Mackenzie, είπε ότι αναμένει να δει τα γιγαβάτ πυρηνικής δυναμικότητας να μπαίνουν στο δίκτυο περίπου μέχρι το 2040 στις ΗΠΑ.

«Αυτές οι εταιρείες χρειάζονται ενέργεια τώρα. Η πυρηνική δεν λύνει αυτό το πρόβλημα», είπε ο Μπράουν.

«Είναι ένα μακροπρόθεσμο στοίχημα για το πώς οι εταιρείες τεχνολογίας επιτυγχάνουν τους στόχους βιωσιμότητας και είναι ένα σημάδι του πόσο δύσκολος είναι ένας στόχος για το 2030 για μια εταιρεία ή μια χώρα λόγω της αύξησης του φορτίου και ορισμένων άλλων επενδυτικών προκλήσεων με την κλιμάκωση της δυναμικότητας ανανεώσιμων πηγών ενέργειας» πρόσθεσε.

Ξεφάντωμα στα deals στο αμερικανικό πετρέλαιο και φυσικό αέριο 

Ένα κύμα συναλλαγών στη βιομηχανία πετρελαίου και φυσικού αερίου των ΗΠΑ συνεχίστηκε φέτος, αφήνοντας τις μεγάλες εισηγμένες εταιρείες να έχουν τον έλεγχο του ενεργειακού τοπίου.

Όπως αναφέρουν οι FT, η ConocoPhillips εξαγόρασε τη Marathon Oil για 22,5 δισεκατομμύρια δολάρια , εμβαθύνοντας ένα από τα μεγαλύτερα χαρτοφυλάκια ανεξάρτητων παραγωγών πετρελαίου και φυσικού αερίου στον κόσμο που περιλαμβάνει πλέον περιουσιακά στοιχεία που εκτείνονται από τη Βόρεια Ντακότα έως το Τέξας. Η συμφωνία ήταν η μεγαλύτερη της Conoco από τότε που εξαγόρασε την Concho Resources για 10 δισεκατομμύρια δολάρια το 2021 και η Wood Mackenzie εκτίμησε τον Ιούνιο ότι θα μπορεί να δώσει στην εταιρεία παραγωγή μεγαλύτερη από αυτής του κολοσσού TotalEnergies.

Άλλες αξιοσημείωτες συμφωνίες περιλαμβάνουν την αγορά 26 δισ. δολαρίων της Diamondback Energy της Endeavor Energy Resources και την εξαγορά της Southwestern Energy από την Chesapeake Energy για 7,4 δισ. δολάρια.

Ενώ οι συγχωνεύσεις και οι εξαγορές επιβραδύνθηκαν απότομα το δεύτερο εξάμηνο του έτους, οι υποσχέσεις του Τραμπ να είναι πιο φιλικός προς τις επιχειρήσεις και να ενισχύσει τις γεωτρήσεις θα μπορούσαν να χρησιμεύσουν ως ούριος άνεμος για περισσότερες συμφωνίες πετρελαίου και φυσικού αερίου, ανέφερε η PwC στην πρόσφατη προοπτική της.