Θοδωρής Παναγούλης: Ρωσική ρουλέτα στο διαγωνισμό για ΔΕΠΑ - ΔΕΣΦΑ

Μια θεωρητικά «εύκολη» αποκρατικοποίηση με σοβαρούς υποψήφιους αγοραστές και υψηλό τίμημα έχει οδηγηθεί σε επικίνδυνους ατραπούς, καθώς εμπλέκεται με τις πολιτικές και γεωστρατηγικές ισορροπίες. Αμερικανοί, Ευρωπαίοι, Ρώσοι κινούνται ο καθείς με βάση τις επιδιώξεις του, ενώ σε επιχειρηματικό επίπεδο ο «πόλεμος» έχει ανάψει.

Σε αδιέξοδο, από το οποίο δεν υπάρχει διαφυγή χωρίς κόστος, έχει οδηγηθεί η κυβέρνηση όσον αφορά την αποκρατικοποίηση της ΔΕΠΑ και του ΔΕΣΦΑ. Αντικειμενικοί λόγοι, αλλά και μια σειρά λαθών στην τακτική που ακολουθήθηκε, έχουν φέρει τη διαδικασία σε ιδιαίτερα κρίσιμο σημείο, όπου πλέον πρέπει να ληφθούν αποφάσεις σε επίπεδο πρωθυπουργού και πολιτικών αρχηγών. Αποφάσεις που δεν αφορούν μόνον την τύχη της δημόσιας επιχείρησης αερίου αλλά – και κυρίως – τις σχέσεις της χώρας με δυνάμεις όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ρωσία, καθώς και το ρόλο της χώρας στον ενεργειακό χάρτη της Νοτιοανατολικής Ευρώπης και της Ανατολικής Μεσογείου.

Η πώληση των δύο εταιρειών, με βάση το χρονοδιάγραμμα για το οποίο έχουν δεσμευθεί κυβέρνηση και ΤΑΙΠΕΔ, θα πρέπει να ολοκληρωθεί στο πρώτο τρίμηνο του χρόνου. Για την υλοποίηση των υπεσχημένων πιέζει συστηματικά η τρόικα. Την Τετάρτη, μετά από αρκετές αναβολές, έγινε ένα ακόμη βήμα στη διαδικασία του διαγωνισμού, κάνοντας δυσκολότερη την οδό «της επιστροφής». Καταρτίστηκε η τελική λίστα (short list) των υποψήφιων επενδυτών, με τους πέντε ενδιαφερόμενους να «περνάνε» όλοι στην επόμενη φάση. Η συζήτηση για την έγκριση των τευχών του διαγωνισμού θα ολοκληρωθεί στην επόμενη συνεδρίαση του Δ.Σ. του Ταμείου, στις 24 Ιανουαρίου. Στο μεταξύ, οι πέντε διεκδικητές μπορούν να έχουν πρόσβαση στα δεδομένα της ΔΕΠΑ και του ΔΕΣΦΑ (το λεγόμενο data room), ώστε να αρχίσουν να προετοιμάζουν τις τελικές δεσμευτικές οικονομικές προσφορές. Με βάση το χρονοδιάγραμμα οι «5» θα πρέπει να έχουν καταθέσει δεσμευτικές οικονομικές προσφορές μέχρι το τέλος Απριλίου.

Η απόφαση του ΤΑΙΠΕΔ να εγκρίνει τη συμμετοχή των πέντε «μνηστήρων» αποτελεί υπό μια έννοια το εναρκτήριο λάκτισμα για να ξεκινήσει η ουσιαστική διαπραγμάτευση στο προσκήνιο και το παρασκήνιο, τόσο σε επιχειρηματικό όσο και σε διπλωματικό επίπεδο.

Θεωρητικά και με βάση το «λογιστικό» μέρος της υπόθεσης, είναι μια εύκολη αποκρατικοποίηση από την οποία μάλιστα το ελληνικό δημόσιο μπορεί να εισπράξει μεγάλα ποσά: Υποψήφιοι αγοραστές υπάρχουν και κάποιοι από αυτούς, στη διαδικασία των ενδεικτικών προσφορών, έχουν προσφέρει έως και 1,9 δις. ευρώ. Παρόλα αυτά τα αγκάθια είναι τεράστια και σχετίζονται με το γεωστρατηγικό ρόλο των δύο εταιρειών στην ευρύτερη περιοχή και τις «οχλήσεις» που έχει δεχτεί η κυβέρνηση από Ε.Ε. και ΗΠΑ, αναφορικά με την συμμετοχή ρωσικών εταιρειών στο διαγωνισμό και την πιθανότητα να είναι αυτές οι πλειοδότες.

Το πρόβλημα

Στο διαγωνισμό συμμετέχουν οι εξής ενδιαφερόμενοι:

- Η ρωσική κρατική εταιρεία Gazprom (μόνον για τη ΔΕΠΑ) που είναι ο βασικός προμηθευτής της χώρας με αέριο

- Η ρωσική Negusneft θυγατρική του Ομίλου Sintez, που διεκδικεί τόσο τη ΔΕΠΑ όσο και τον ΔΕΣΦΑ. Παρότι πρόκειται για ιδιωτικό και όχι κρατικό όμιλο, θεωρείται δεδομένο ότι, στη συγκεκριμένη περίπτωση, δεν μπορεί να λειτουργήσει αυτόνομα αλλά στο πλαίσιο που θα καθορίσει η Ρωσική κυβέρνηση.

- Η κοινοπραξία Μυτιληναίου-Βαρδινογιάννη (Μ&Μ) που έχει υποβάλει ενδεικτική προσφορά μόνο για την ΔΕΠΑ

- Η κοινοπραξία του Τσεχικού fund PPF με την ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ που έχει καταθέσει προσφορά μόνο για τον ΔΕΣΦΑ

- Η αζέρικη κρατική εταιρεία Socar, που είναι και αυτή προμηθευτής της χώρας, και διεκδικεί μόνο τον ΔΕΣΦΑ

Με βάση τις υπάρχουσες πληροφορίες, στη φάση των ενδεικτικών προσφορών, οι δύο Ρωσικοί όμιλοι έχουν πλειοδοτήσει δίνοντας η μεν Gazprom 900 εκατ. ευρώ μόνο για τη ΔΕΠΑ και η Sintez περίπου 1,9 δις. ευρώ για ΔΕΠΑ και ΔΕΣΦΑ. Οι υπόλοιποι διεκδικητές πρόσφεραν: Η κοινοπραξία Μυτιληναίου – Βαρδινογιάννη 550 εκατ. ευρώ μόνον για τη ΔΕΠΑ, η Αζέρικη Socar  460 εκατ. μόνον για το ΔΕΣΦΑ, ενώ η κοινοπραξία του Τσεχικού fund PPF με την ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ 400 εκατ. ευρώ, επίσης μόνον για τον ΔΕΣΦΑ. Θεωρείται βέβαιον ότι και στις δεσμευτικές προσφορές οι Ρώσοι θα δώσουν υψηλό τίμημα, όχι μόνον επειδή η Ρωσία θέλει να ικανοποιήσει ευρύτερες στρατηγικές επιδιώξεις της μέσω της συγκεκριμένης εξαγοράς, αλλά και διότι η προμήθεια της Ελλάδας με Ρωσικό αέριο επιτρέπει να «βγούν» τα επιπλέον χρήματα από την εμπορική δραστηριότητα των επόμενων χρόνων.

Το ενδεχόμενο ΔΕΠΑ και ΔΕΣΦΑ να περάσουν σε Ρωσικά χέρια έχει κινητοποιήσει τόσο τον υπερατλαντικό παράγοντα όσο και κάποιες δυνάμεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι ΗΠΑ με συνεχείς παρεμβάσεις τους, δημόσιες και εμπιστευτικές, έχουν διαμηνύσει στην Ελληνική Κυβέρνηση ότι η επιλογή επενδυτή για τη ΔΕΠΑ δεν θα πρέπει να προκαλεί ενεργειακή «ομηρία». Οι πλέον πρόσφατες αναφορές ήταν του ειδικού απεσταλμένου για τα θέματα Ευρασίας Dan Stein και της εκπροσώπου του State Department, Victoria Nuland. Αντίστοιχη δήλωση – έκκληση προς την Ελληνική κυβέρνηση έκανε πρόσφατα και ο Επίτροπος Ενέργειας της Ε.Ε. Guenther Oettinger.

Είναι όμως σχήμα οξύμωρο να γίνονται συστάσεις προς την Ελλάδα ενώ δεν υπήρξαν σημαντικές δυτικές εταιρείες που να εκδηλώσουν σοβαρό ενδιαφέρον για την αποκρατικοποίηση της ΔΕΠΑ και του ΔΕΣΦΑ και ταυτόχρονα να στήνεται στο «σκαμνί» η χώρα από τρόικα και δανειστές για την... καθυστέρηση των αποκρατικοποιήσεων.

Η ελληνική αντίδραση

Επισήμως η Ελληνική πλευρά, έναντι των Αμερικανικών και Ευρωπαϊκών πιέσεων, έχει τοποθετηθεί με δύο τρόπους. Η διοίκηση του ΤΑΙΠΕΔ δηλώνει καθαρά ότι, στο βαθμό που τηρούνται οι όροι του διαγωνισμού και οι κοινοτικοί κανόνες, μοναδικό κριτήριο για την επιλογή του επενδυτή θα είναι το ύψος του τιμήματος. Αφήνει, δε, να διαρρεύσει, ότι δεν έχει τεθεί προς το Ταμείο κανένα ζήτημα εκ μέρους της κυβέρνησης σχετικά με «ειδική αντιμετώπιση» του Ρωσικού ενδιαφέροντος. Η στάση αυτή των στελεχών του ΤΑΙΠΕΔ συνδέεται βεβαίως και με το γεγονός ότι δικό τους έργο είναι «να έρθουν λεφτά στο ταμείο».

Από την άλλη, ο υφυπουργός Ενέργειας κ. Μάκης Παπαγεωργίου έχει δηλώσει παλαιότερα και επιβεβαιώνει σήμερα στον «Ε» ότι το οικονομικό δεν μπορεί να είναι το μόνο κριτήριο για την επιλογή αγοραστή. Αντίθετα, πρέπει να ληφθεί υπόψη η ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού της χώρας και η σύμπλευση με τις ευρύτερες στρατηγικές επιδιώξεις της χώρας στον τομέα της ενέργειας.

Στην πραγματικότητα το θέμα απασχολεί πολύ έντονα την κυβέρνηση, η οποία αναζητά τρόπο να βγεί από το αδιέξοδο. Ωστόσο, έτσι όπως έχουν εξελιχθεί τα πράγματα, δεν υπάρχει δρόμος χωρίς κόστος. Όπως παραδέχονται αρμόδια στελέχη, χωρίς  τη συμμετοχή των Ρώσων, στην πραγματικότητα δεν υφίσταται διαγωνισμός, πράγμα που γίνεται φανερό αν εξετάσει κανείς τη σύνθεση των συμμετεχόντων. Αν δηλαδή για κάποιο λόγο βγούν από το παιχνίδι οι Ρώσοι, τότε η ΔΕΠΑ δεν ιδιωτικοποιείται και πάντως όχι σε αυτά τα επίπεδα τιμήματος. Επιπλέον, αν υπάρξει τώρα κάποια μεθόδευση για τον αποκλεισμό της Gazprom και της Sintez, η Ελλάδα θα πρέπει να είναι έτοιμη για τις συνέπειες μιας ρήξης, σε διπλωματικό επίπεδο, με τη Ρωσία.

Άργησαν

Παράγοντες της αγοράς προσάπτουν στην κυβέρνηση «ερασιτεχνισμό» και μη έγκαιρη ενασχόληση με το θέμα. Λένε δηλαδή ότι εάν η κυβέρνηση προτιμούσε, για παράδειγμα, να αποκλείσει τους Ρώσους, θα έπρεπε να το κάνει σε πολύ αρχικό στάδιο με βάση ευρωπαϊκές αρχές ανταγωνισμού κ.λπ. Ταυτόχρονα θα έπρεπε να έχει, με πολιτική συμφωνία, εξασφαλίσει τη συμμετοχή στο διαγωνισμό κάποιων ισχυρών ενεργειακών ευρωπαϊκών εταιρειών που θα μπορούσαν να αποτελέσουν φερέγγυα εναλλακτική λύση για την πώληση των ΔΕΠΑ και ΔΕΣΦΑ. Στη φάση που έχει φτάσει τώρα ο διαγωνισμός, λένε, οι δυνατότητες χειρισμών έχουν σχεδόν μηδενιστεί.

Θα μπορούσαν τώρα να εμπλακούν ευρωπαϊκές ή άλλες μεγάλες εταιρείες και να αλλάξουν τα δεδομένα της εξίσωσης; Το επόμενο τρίμηνο, μέχρι την κατάθεση δεσμευτικών προσφορών, η κινητικότητα θα είναι έντονη σε επιχειρηματικό και διπλωματικό επίπεδο. Μένει σε εκκρεμότητα το αν θα επιτραπεί από το ΤΑΙΠΕΔ να μπορεί να συμμαχήσει κάποιος από τους πέντε παίχτες που συμμετέχουν με οποιαδήποτε άλλη εταιρεία. Σε αυτή την περίπτωση μπορούν να γραφτούν διάφορα σενάρια. Από το να συμμαχήσει για παράδειγμα η Gazprom με κάποια ευρωπαϊκή εταιρεία (προνομιακές σχέσεις έχει, τόσο με την Ιταλική Edison όσο και με τη Γαλλική EDF και τη Γερμανική EOΝ) μέχρι το να λειτουργήσει ως «καταλύτης» κάποιος από τους υπόλοιπους συμμετέχοντες για τη δημιουργία νέου σχήματος.

Στο πλαίσιο αυτό, έχει ήδη δραστηριοποιηθεί έντονα η κοινοπραξία Μυτιληναίου – Βαρδινογιάννη, η οποία έχει επιπλέον το χαρακτηριστικό ότι απορροφά, στις ηλεκτροπαραγωγικές της μονάδες, περίπου το 40% της κατανάλωσης της χώρας. Το προηγούμενο διάστημα η κοινοπραξία είχε επαφές με πολλές μεγάλες εταιρείες χωρίς ωστόσο να υπάρξει κάποιο απτό αποτέλεσμα. «Μιλάμε με όλους και εξετάζουμε τα πάντα» παραδέχονται πάντως στελέχη της.

Η κρίσιμη σύμβαση

Ωστόσο υπάρχει ένα πραγματικό δεδομένο. Αυτός που έχει αέριο προς πώληση διατηρεί ένα ισχυρό συγκριτικό πλεονέκτημα καθώς μπορεί να δώσει περισσότερα χρήματα για να πάρει τη ΔΕΠΑ. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο στις επιχειρηματικές διεργασίες και «μαγειρέματα» του προηγούμενου διαστήματος ενεπλάκη ακόμα και Αμερικανική εταιρεία η οποία δραστηριοποιείται στην παραγωγή «σχιστολιθικού» αερίου (η εκμετάλλευση του οποίου τείνει να αναδιατάξει την παγκόσμια αγορά) και αναζητά αγορές στην ευρωπαϊκή ήπειρο για τη μελλοντική παραγωγή της.

Το συγκριτικό πλεονέκτημα του προμηθευτή ισχύει πολλώ  μάλλον για τους Ρώσους, που έχουν στα χέρια τους το ισχυρό χαρτί της ανανέωσης της σύμβασης προμήθειας της χώρας με αέριο που λήγει το 2016. Υποστηρίζουν κάποιοι για παράδειγμα, ότι αν η Gazprom  δώσει σήμερα ένα πολύ υψηλό τίμημα και εξαγοράσει τη ΔΕΠΑ, το 2016 θα κληθεί να υπογράψει πολύχρονη σύμβαση προμήθειας με τον… εαυτό της. Συνεπώς να καθορίσει έτσι την τιμή αγοράς ώστε όχι μόνον να εξασφαλίσει πωλήσεις αλλά και να βγάλει το υπερβάλλον τίμημα. Βεβαίως η ελληνική αγορά έχει πλέον απελευθερωθεί και ουδείς θα μπορεί στο μέλλον να λειτουργεί ως μονοπώλιο, συνεπώς και οι τιμές του αερίου θα πρέπει να είναι ανταγωνιστικές, ωστόσο το πλεονέκτημα του προμηθευτή να έχει «συμπληρωματικά» κέρδη παραμένει.

Η εναλλακτική της Gazprom

Οι Ρώσοι, παρά τις προσπάθειες που καταβάλλει εδώ και χρόνια η ελληνική πλευρά, δεν έχουν προχωρήσει στην ανανέωση του συμβολαίου θέλοντας προφανώς να αξιοποιήσουν διαπραγματευτικά αυτή την εκκρεμότητα. Μπορούν δηλαδή να ισχυριστούν ότι η αξία της ΔΕΠΑ συναρτάται ευθέως με τα συμβόλαια προμήθειας που διαθέτει και συνεπώς, ως ένα βαθμό, βρίσκεται στα χέρια της ίδιας της Gazprom. Αλλιώς θα την αποτιμήσει ένας τρίτος διεκδικητής εάν έχει εξασφαλισμένες ποσότητες αερίου και αλλιώς εάν δεν έχει.

Επιπλέον, με βάση την παλιά σύμβαση, μετά το 2016, τα δικαιώματα πώλησης Ρωσικού αερίου στη χώρα μας περνάνε στην Promitheas Gaz, κοινή εταιρεία της Gazprom και του Ομίλου Κοπελούζου. Συνεπώς η πώληση Ρωσικού αερίου στην ελληνική αγορά όχι μέσω της ΔΕΠΑ αλλά μέσω της Promitheas παραμένει μια εναλλακτική λύση για τη Μόσχα, την οποία αξιοποιεί καταλλήλως. Τι λέει; Ότι η ΔΕΠΑ ή θα περάσει στους Ρώσους ή θα έχει ανταγωνιστή στην ελληνική αγορά την ίδια την Gazprom (μέσω της Promitheas Gaz).

(ΕΠΕΝΔΥΤΗΣ, 19/01/2013)