Τέλος μετά από 35 χρόνια για το μορατόριουμ στην πυρηνική ενέργεια από τη Σερβία – Ο ρόλος των SMR και η σημασία για τα Βαλκάνια

Σε μία απόφαση- σταθμό για την ενεργειακή της ανεξαρτησία και τον τερματισμό της χρήσης ορυκτών καυσίμων, η Σερβία αποφάσισε μετά από 35 χρόνια να άρει το μορατόριουμ για την κατασκευή πυρηνικών σταθμών.

Το κοινοβούλιο της χώρας ενέκρινε συγκεκριμένες τροποποιήσεις στον ενεργειακό νόμο που άρει την απαγόρευση.

Υπενθυμίζεται ότι το μορατόριουμ εισήχθη στην τότε πρώην Γιουγκοσλαβία το 1989, τρία χρόνια μετά την πυρηνική καταστροφή του Τσερνομπίλ. Στη συνέχεια, οι αρχές ανέστειλαν το πυρηνικό πρόγραμμα της χώρας και έκλεισαν τον μοναδικό ερευνητικό αντιδραστήρα που υπήρχε στην περιοχή του Βελιγραδίου.

Η μετάβαση την πυρηνική ενέργεια

Η μετάβαση στην πυρηνική ενέργεια είναι πιθανό να είναι μια μακρά και δαπανηρή διαδικασία. Σύμφωνα με πρόσφατη κυβερνητική μελέτη, οι εκτιμήσεις είναι ότι η έναρξη λειτουργίας μιας νέας πυρηνικής εγκατάστασης πιθανότατα θα διαρκέσει έως και δύο δεκαετίες.

Για να αναπτύξει την οικονομία του, το Βελιγράδι βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στα αποθέματα άνθρακα του. Ωστόσο, η Σερβία έχει δεσμευτεί απέναντι σε διεθνείς συμφωνίες και την Πράσινη Ατζέντα, ώστε να καταστούν τα Δυτικά Βαλκάνια ουδέτερα ως προς τον άνθρακα έως το 2050, δηλαδή χωρίς εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα στην παραγωγή ενέργειας.

Ο πόλεμος στην Ουκρανία

Την ίδια στιγμή, η Σερβία εισάγει σχεδόν όλο το φυσικό της αέριο από τη Ρωσία και το Βελιγράδι επιδιώκει να διαφοροποιήσει τον ενεργειακό εφοδιασμό του, ειδικά μετά την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία. Το 2023, το Βελιγράδι ολοκλήρωσε μια διασύνδεση φυσικού αερίου με τη Βουλγαρία, επιτρέποντας στη Σερβία να έχει πρόσβαση σε φυσικό αέριο από το Αζερμπαϊτζάν και από τον τερματικό σταθμό υγροποιημένου φυσικού αερίου στο λιμάνι της Αλεξανδρούπολης. 

Όπως γράφει η σερβική οικονομική ιστοσελίδα Nova Ekonomija, οι τροποποιήσεις στον Ενεργειακό Νόμο διασφαλίζουν μεγαλύτερη ενεργειακή ασφάλεια για τη χώρα κατά τη μετάβασή της στην καθαρή ενέργεια, εναρμονίζουν το τοπικό ρυθμιστικό πλαίσιο με το κανονιστικό πλαίσιο της ΕΕ και αναπτύσσουν τη λειτουργία του ενεργειακού συστήματος,. Μέρος του νόμου αναφέρεται στο Πρόγραμμα Ανάπτυξης Πυρηνικής Ενέργειας της Σερβίας. 

Oι τρεις φάσεις του προγράμματος

Το πρόγραμμα χωρίζεται σε τρεις φάσεις - μελέτη της σκοπιμότητας μετάβασης στην ανάπτυξη πυρηνικής ενέργειας, ανάπτυξη του προγράμματος και εφαρμογή του.

Ωστόσο, ειδικοί του κλάδου επισημαίνουν ότι η άρση του μορατόριουμ δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η Σερβία θα κατασκευάσει πυρηνικό εργοστάσιο.

«Στην πραγματικότητα, η άρση του μορατόριουμ δεν σημαίνει απόφαση για ανέγερση. Αυτή τη στιγμή, περιμένουμε να υιοθετηθεί μια στρατηγική για την ανάπτυξη της ενέργειας, στην οποία υπάρχει επιλογή με πυρηνικό σταθμό, αλλά υπάρχει και μια επιλογή χωρίς πυρηνικό εργοστάσιο», δήλωσε ο ειδικός σε θέματα πυρηνικής ενέργειας Καθηγητής Μίοντραγκ Μεσάροβιτς στον σερβικό ειδησεογραφικό ιστότοπο Blic.

Η πυρηνική ενέργεια στα Βαλκάνια

Σημειώνεται ότι η Βουλγαρία, η Ρουμανία, η Ουγγαρία και η Σλοβενία ​​(μαζί με την Κροατία) διαθέτουν πυρηνικούς σταθμούς στην περιοχή.

Ο Μεσάροβιτς σημείωσε ότι λόγω του μορατόριουμ, η Σερβία έχασε προσωπικό που μπορούσε τώρα να παρακολουθεί τι συμβαίνει και να βοηθά στη λήψη αποφάσεων.

Εκτός από την έλλειψη προσωπικού, σημαντικό πρόβλημα συνιστά και η χρηματοδότηση ενός τόσο μεγάλης κλίμακας έργου.

Ο εμπειρογνώμονας ενέργειας Miodrag Kapor είπε στο μέσο ενημέρωσης του Βελιγραδίου Danas ότι οι πυρηνικοί σταθμοί θα πρέπει να εξεταστούν ως επιλογή, αλλά πρόσθεσε ότι μένει να φανεί εάν η Σερβία έχει την ικανότητα να εφαρμόσει ένα τόσο φιλόδοξο έργο όσον αφορά το εξειδικευμένο προσωπικό, τη νομική ρύθμιση και τα οικονομικά μέσα .

"Για την κατασκευή ενός πυρηνικού σταθμού, χρειάζονται πολλά χρήματα, χρειάζονται ειδικοί και πρέπει επίσης να σκεφτούμε πού θα αποθηκευτούν τα απόβλητα. Μπορεί κανείς εύλογα να αμφισβητήσει εάν είναι κερδοφόρο για τη Σερβία να πραγματοποιήσει ένα τέτοιο έργο ακόμη και με τη βοήθεια ενός ξένου εταίρου», είπε ο Kapor.

Η συμφωνία με τη Γαλλία

Τον Αύγουστο, κατά την επίσκεψη του Γάλλου Προέδρου Εμανουέλ Μακρόν στο Βελιγράδι, υπογράφηκε συμφωνία μεταξύ των δύο χωρών στον τομέα των ειρηνικών χρήσεων της πυρηνικής ενέργειας στη Σερβία και τον Οκτώβριο ανακοινώθηκε ότι το σερβικό Υπουργείο Μεταλλείων και Ενέργειας είχε υπογράψει σύμβαση με τη γαλλική κρατική εταιρεία EDF και τη γαλλική εταιρεία μηχανικών Egis Industries για τη διεξαγωγή προκαταρκτικής τεχνικής μελέτης για τη δυνατότητα ειρηνικών χρήσεων της πυρηνικής ενέργειας στη χώρα.

Οι μικροί αρθρωτοί αντιδραστήρες

Νωρίτερα φέτος, ο πρόεδρος Αλεξάνταρ Βούτσιτς σχολίασε ότι η Σερβία χρειάζεται τέσσερις μικρούς αρθρωτούς πυρηνικούς αντιδραστήρες, καθώς η χώρα θα χρησιμοποιεί τέσσερις φορές περισσότερη ενέργεια έως το 2050 από ό,τι τώρα. Σύμφωνα με τα λόγια του, τα οποία επικαλείται το Tanjug, «η Σερβία δεν έχει ούτε τη γνώση ούτε τα χρήματα για τους κλασικούς πυρηνικούς σταθμούς, οι οποίοι κοστίζουν μεταξύ 11 και 13 δισεκατομμυρίων ευρώ».

Παράλληλα, η Σερβία εργάζεται και στο θέμα της ενεργειακής συνεργασίας με την Ουγγαρία.

Σε πρόσφατη επίσκεψη του Βούτσιτς στη Βουδαπέστη, ανακοίνωσε ότι συζήτησε με τον Ούγγρο πρωθυπουργό Βίκτορ Όρμπαν το ενδεχόμενο η Σερβία να αποκτήσει το 5 έως 10% του ουγγρικού πυρηνικού σταθμού στο Paks.

Ωστόσο, ο ειδικός στον τομέα της ενέργειας Μίοντραγκ Κάπορ σημειώνει ότι ο πληθυσμός της Σερβίας προβλέπεται να μειωθεί στο μέλλον, η βιομηχανική δραστηριότητα δεν θα αυξηθεί σημαντικά και η χώρα δεν θα χρειαστεί τόση ενέργεια ώστε να εξετάσει το ενδεχόμενο κατασκευής πυρηνικού σταθμού.

Αντίθετα, η παραγωγή ανανεώσιμης ενέργειας θα πρέπει να ενταθεί και να αναπτυχθούν εγκαταστάσεις όπως οι σταθμοί παραγωγής ενέργειας από βιοαέριο, είπε ο Kapor.

Οι συνεργασίες

Ενδεικτικό του αυξημένου ενδιαφέροντος που υπάρχει για την πυρηνική ενέργεια στην περιοχή είναι ότι στη Σύνοδο Κορυφής για την Πυρηνική Ενέργεια που πραγματοποιήθηκε τον περασμένο Μάρτιο στις Βρυξέλλες συμμετείχαν μεταξύ άλλων ηγέτες και κυβερνητικοί εκπρόσωποι της Σλοβενίας, της Κροατίας, της Σερβίας, της Ρουμανίας και της Βουλγαρίας. 

Μια δεκαετία μετά την καταστροφή της Φουκουσίμα του 2011 στην Ιαπωνία, η οποία κατέστρεψε και πάλι τη φήμη της τεχνολογίας, η επιτακτική ανάγκη απαλλαγής από τις εκπομπές άνθρακα άρχισε να αλλάζει τα πράγματα. Η πολιτική υποστήριξη για την πυρηνική ενέργεια ανέκαμψε ιδιαίτερα στην Ευρώπη, ειδικά με τις ελπίδες για τις επερχόμενες λύσεις μικρών αρθρωτών αντιδραστήρα (SMR).

Οι χώρες που δεν διαθέτουν δυναμικό ανανεώσιμων πηγών ενέργειας είναι αυτές που έχουν ιδιαίτερα ανάγκη από πυρηνική ενέργεια, δήλωσε ο εκτελεστικός διευθυντής του IEA Φατίχ Μπιρόλ.

Δύο σημαντικές εξαιρέσεις είναι η Γερμανία, η οποία έκλεισε τους εναπομείναντες αντιδραστήρες της πριν από ένα χρόνο, και η Ισπανία, όπου πρόκειται να κλείσουν σταδιακά έως το 2035. Αντίθετα, η Πολωνία τάχθηκε στο πλευρό του στρατοπέδου υπέρ των πυρηνικών, η Σλοβακία κατασκεύασε τον πρώτο της αντιδραστήρα, η Ιταλία εξετάζει να επιστρέψει στην πυρηνική ενέργεια και η Εσθονία εξετάζει τη δυνατότητα έγκρισης SMR.

Η Σερβία χρειάζεται SMR για να τροφοδοτήσει την αμυντική της βιομηχανία

Τότε στην ομιλία του στις Βρυξέλλες, ο πρόεδρος της Σερβίας Αλεξάνταρ Βούτσιτς αποκάλυψε ότι η κυβέρνηση ενδιαφέρεται να κατασκευάσει «τουλάχιστον τέσσερα SMR που μπορούν να αντικαταστήσουν 1.200 MW».

Ωστόσο, η κυβέρνηση δεν γνωρίζει πώς να χρηματοδοτήσει ένα τέτοιο έργο, ύψους έως 8 δισ. ευρώ, όπως είπε. «Θα είμαστε έτοιμοι να συμμετάσχουμε σημαντικά, αλλά πρέπει να λάβουμε κάποιου είδους υποστήριξη από τις άλλες πλευρές, από τα ηγετικά κράτη, τις κορυφαίες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης», δήλωσε ο Βούτσιτς. 

«Η αλλαγή νοοτροπίας των ανθρώπων δεν είναι εύκολη. Αλλά είμαστε έτοιμοι να το κάνουμε, πράγμα που σημαίνει ότι όχι μόνο θα προσαρμοστούμε αλλά θα πρέπει να αλλάξουμε ένα συνολικό νομοθετικό πλαίσιο. Και θα το κάνουμε», υποστήριξε ο πρόεδρος. Όπερ και εγένετο…