Ταγαράς: Η Ελλάδα πρωτοστατεί στην ταχύτητα με την οποία μετασχηματίζεται πράσινα και ψηφιακά 

Για τις «100 κλιματικά ουδέτερες και έξυπνες πόλεις για το 2030», που δεν αποτελεί πρόγραμμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά Αποστολή μιλά, μεταξύ άλλων, ο υφυπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Νίκος Ταγαράς, σε συνέντευξή του για την έκδοση «Smart Cities 2023» που κυκλοφόρησε πρόσφατα. 

Όπως επισημαίνει, πρόκειται για μία μεγάλη αναπτυξιακή ευκαιρία, καθώς οι επιλεγμένες πόλεις μέσω της διεθνούς προβολής και μέσω χρηματοδοτικών εργαλείων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, θα καταφέρουν σε λιγότερα από 7 χρόνια να μεταμορφωθούν σε πόλεις πρότυπα για τη διαβίωση των πολιτών. Στόχος του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας ήταν και είναι η υποστήριξη και ενεργοποίηση όσο το δυνατόν περισσότερων ελληνικών δήμων για τη συμμετοχή στους στην Αποστολή, καθώς και η καθοδήγησή τους στο εγχείρημα αυτό. Επιπρόσθετα, υλοποιείται το εμβληματικό Πρόγραμμα Πολεοδομικών Μεταρρυθμίσεων «Κωνσταντίνος Δοξιάδης», που εντάχθηκε στο Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και θα χρηματοδοτηθεί συνολικά με πάνω από 400 εκατ. ευρώ. 

Αναλυτικά, η συνέντευξη έχει ως εξής:

Τι είναι η «Αποστολή για τις 100 κλιματικά ουδέτερες και έξυπνες πόλεις για το 2030»; 

Είναι γνωστό πως η Ευρωπαϊκή Ένωση με την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία, που εγκρίθηκε το 2020, βρίσκεται ήδη καθ’ οδόν για την επίτευξη την κλιματική της ουδετερότητα έως το 2050. Όμως πριν κατακτήσουμε αυτό το στόχο, η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη – μέλη της δεσμευτήκαμε να μειώσουμε τις καθαρές εκπομπές αερίων θερμοκηπίου κατά τουλάχιστον 55% έως το 2030, σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990. Ο στόχος αυτός είναι νομικά δεσμευτικός και βασίζεται σε εκτίμηση επιπτώσεων που διενεργεί η Επιτροπή. Το σχέδιο είναι να επανεξεταστεί κάθε υφιστάμενος νόμος σχετικά με τα πλεονεκτήματά του για το κλίμα, και επίσης να εισαχθεί νέα νομοθεσία για την κυκλική οικονομία, την ανακαίνιση κτιρίων, τη βιοποικιλότητα, τη γεωργία και την καινοτομία. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο γεννήθηκε η Αποστολή για τις «100 κλιματικά ουδέτερες και έξυπνες πόλεις για το 2030» και πρέπει να τονιστεί ότι δεν αποτελεί πρόγραμμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά Αποστολή. Αυτό σημαίνει ότι δεν προβλέπεται μία χρηματοδότηση στους συμμετέχοντες σε αυτό. Η Αποστολή όμως περιλαμβάνει προγράμματα, καθένα από τα οποία προβλέπουν χρηματοδότηση εφόσον οι Δήμοι επιλέξουν την ένταξη σε κάποιο από αυτά. 

Πλέον, από τον Απρίλιο του 2022, έχουν επιλεγεί αυτές οι 100 πόλεις που θα λειτουργήσουν ως κόμβοι πειραματισμού και καινοτομίας για να γίνουν κλιματικά ουδέτερες και έξυπνες έως το 2030, 20 χρόνια δηλαδή νωρίτερα από τον στόχο επίτευξης της κλιματικής ουδετερότητας για όλη την Ευρώπη, ανοίγοντας το δρόμο για τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές πόλεις. Η Αποστολή αποτελεί, όπως αντιλαμβάνεστε, μία μεγάλη αναπτυξιακή ευκαιρία, καθώς οι επιλεγμένες πόλεις μέσω της διεθνούς προβολής και μέσω χρηματοδοτικών εργαλείων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, θα καταφέρουν σε λιγότερα από 7 χρόνια να μεταμορφωθούν σε πόλεις πρότυπα για τη διαβίωση των πολιτών. 

Υπάρχουν και ελληνικές πόλεις ανάμεσα στις 100 που επελέγησαν; 

Ανάμεσα σ’ αυτές τις 100 πόλεις βρίσκονται και 6 ελληνικές: η Αθήνα, τα Ιωάννινα, η Καλαμάτα, η Κοζάνη, η Θεσσαλονίκη και τα Τρίκαλα. Πρέπει στο σημείο αυτό να σημειωθεί ότι η επιλογή των ελληνικών πόλεων είναι μεγάλη επιτυχία για τη Χώρα μας και είναι αποτέλεσμα σκληρής δουλειάς και συνεργασίας μεταξύ των 6 πόλεων και του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας τα τελευταία δύο χρόνια. 

Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες που έχουν επιτύχει αυξημένο αριθμό πόλεων, για συμμετοχή στην Αποστολή και αυτό οφείλεται στη δέσμευση, στη φιλοδοξία, την ικανότητα και τη σκληρή δουλειά των Δήμων που επελέγησαν αλλά και στις πρωτοβουλίες του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Μάλιστα, το ελληνικό μοντέλο κρατικής στήριξης προωθείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση και σε άλλα κράτη ως καλό παράδειγμα. 

Πρόσφατα υπογράψατε Μνημόνιο Συνεργασίας με πάνω από 80 Δήμους της Χώρας για την επίτευξη κλιματικής ουδετερότητας. Έχει σχέση με την Αποστολή; 

Στόχος του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας ήταν και είναι η υποστήριξη και ενεργοποίηση όσο το δυνατόν περισσότερων ελληνικών Δήμων για τη συμμετοχή στους στην Αποστολή, καθώς και η καθοδήγησή τους στο εγχείρημα αυτό. Για τη συμμετοχή στην Αποστολή, κατά την οποία επελέγησαν 6 ελληνικές πόλεις, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε θέσει ως κριτήριο επιλογής οι πόλεις να έχουν πληθυσμό πλέον των 50.000 κατοίκων. Όμως, το ενδιαφέρον πολλών μικρών και μεγάλων ελληνικών πόλεων για συμμετοχή στην Αποστολή ήταν έντονο και ο αριθμός των πόλεων που επελέγησαν μόλις 100. Με τα Μνημόνια Συνεργασίας που υπογράψαμε δίνουμε τη δυνατότητα και σε Δήμους με μικρότερο πληθυσμό να συμμετέχουν στο εγχείρημα. Για το λόγο αυτό τον Ιανουάριο του 2022 υπογράψαμε το πρώτο Μνημόνιο Συνεργασίας, με ισχύ έως το τέλος του 2023, δημιουργώντας ένα δίκτυο 21 Δήμων με στόχο την επίτευξη κλιματικής ουδετερότητας. 

Το πρόσφατο Μνημόνιο Συνεργασίας που υπογράψαμε τον Φεβρουάριο του 2023 περιλαμβάνει περί τους 80 Δήμους, ενώ η ισχύς του είναι μέχρι το 2030. Στο Μνημόνιο αυτό προβλέπεται δυνατότητα επέκτασης συμμετοχής, δηλαδή μπορούν προσχωρήσουν και άλλοι Δήμοι στη συνέχεια. Με το Μνημόνιο αυτό δημιουργείται ένα «δίκτυο» Δήμων με διαφορετικά μεταξύ τους χαρακτηριστικά (γεωγραφικά, κλιματικά, πληθυσμιακά) που στόχο έχει μέσω της ανταλλαγής της πληροφορίας και της εμπειρίας, να συμβάλλει στο ευρωπαϊκό εγχείρημα προς την κλιματική ουδετερότητα. 

Με τα Μνημόνια αυτά οι συμβαλλόμενοι Δήμοι δεσμεύτηκαν να εφαρμόσουν περιβαλλοντικές και βιώσιμες πολιτικές, να ενσωματώσουν τοπικές πολιτικές των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης) με σκοπό να γίνουν οι πόλεις πιο ανθρώπινες, χωρίς αποκλεισμούς, ασφαλείς, ανθεκτικές και βιώσιμες, να προστατεύσουν τη βιοποικιλότητα, να προωθήσουν τις δημόσιες βιώσιμες συμβάσεις και την Κυκλική Οικονομία, να σχεδιάσουν και να εφαρμόσουν στην πράξη τη Βιώσιμη Αστική Κινητικότητα όπως και τη Βιώσιμη Διατροφή και ταυτόχρονα να επενδύσουν και να χρηματοδοτήσουν βιώσιμες επενδύσεις. Με τη συμμετοχή τους στα Μνημόνιο οι Δήμοι πετυχαίνουν την κατά προτεραιότητα επιλεξιμότητά τους, προκειμένου να λάβουν κοινοτικά κονδύλια για πράσινες πολιτικές και επενδύσεις.

Πιστεύετε ότι ο στόχος είναι ρεαλιστικός; Τα Μνημόνια αυτά θα επιτελέσουν το σκοπό τους;

Πρόκειται για Μνημόνια Συνεργασίας και χρειάζονται πράγματι συνεργασία για να υλοποιηθούν, γι’ αυτό και η δικτύωση των Δήμων και του Υπουργείου είναι το πρώτο σημαντικό βήμα προς αυτή την κατεύθυνση. Είναι θεμελιώδες όταν συμφωνούμε για το καλό του τόπου, του κάθε τόπου -γιατί αντιλαμβανόμαστε τι διακυβεύεται να προχωρούμε και στις αναγκαίες ενέργειες και στα απαραίτητα έργα για να υλοποιηθούν αυτά που συμφωνήθηκαν, αλλιώς θα μείνουν απλά ευχολόγια. Είμαι ιδιαίτερα αισιόδοξος, όμως, πως θα ακολουθήσουν κι άλλα αντίστοιχα Μνημόνια. Το γεγονός ότι η Ελλάδα πρωτοστατεί στην ταχύτητα με την οποία μετασχηματίζεται πράσινα και ψηφιακά είναι το πιο ενδεικτικό στοιχείο. 

Όπως είπα, η δικτύωση θα παίξει καταλυτικό ρόλο και αποτελεί ουσιαστικό συστατικό της Αποστολής, καθώς συμβάλλει στην ενίσχυση της συνεργασίας, στην επιτάχυνση της υλοποίησης πρωτοβουλιών και στην προώθηση της μετάβασης προς ένα πιο βιώσιμο και ανθεκτικό μέλλον για τις πόλεις. 

Τα οφέλη των πόλεων που θα ακολουθήσουν αυτό το δρόμο θα είναι πολλαπλά (περιβαλλοντικά, κοινωνικά, οικονομικά, εκπαιδευτικά κ.α.). Μέσω της διεθνούς προβολής και μέσω των χρηματοδοτικών εργαλείων της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα υλοποιήσουν επενδύσεις που επιταχύνουν την μετάβαση τους στην κλιματική ουδετερότητα και τον ψηφιακό μετασχηματισμό, θα παρουσιάσουν ολιστικές λύσεις που αφορούν τον πολεοδομικό σχεδιασμό και θα προωθηθούν έξυπνες τεχνολογίες για την καλύτερη ενεργειακή διαχείριση των αστικών κέντρων.

Όσον αφορά στον πολεοδομικό σχεδιασμό είναι γνωστό ότι στο υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας υλοποιείτε πρόγραμμα πολεοδομικής μεταρρύθμισης της χώρας. Πείτε μας λίγα λόγια για αυτό. 

Πράγματι, μία από τις σημαντικότερες μεταρρυθμίσεις που υλοποιούμε στη χώρα είναι αυτή της πολεοδομικής – χωροταξικής μεταρρύθμισης με στόχο να επιλύσουμε εκκρεμότητες δεκαετιών και ταυτόχρονα να δημιουργήσουμε το γόνιμο έδαφος για την ανάπτυξη μεγάλων αλλά και μικρών δημόσιων και ιδιωτικών έργων. Το πρωτοποριακό αυτό μεταρρυθμιστικό Πρόγραμμα για λόγους συμβολισμού φέρει το όνομα του μεγάλου Έλληνα Πολεοδόμου και Αρχιτέκτονα, Κωνσταντίνου Δοξιάδη, το έργο του οποίου υπήρξε καταλυτικό, ιδιαίτερα κατά την περίοδο ανοικοδόμησης της Χώρας μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. 

Θέλω να επισημάνω ότι το Πρόγραμμα αυτό είναι κάτι το καινοφανές. Για πρώτη φορά από στα ελληνικά χρονικά, από την ίδρυση του ελληνικού κράτους μέχρι και σήμερα, δεν έχει επιχειρηθεί κάτι αντίστοιχο. Η τελευταία ιστορικά συντονισμένη προσπάθεια να μπει τάξη στο χώρο στην Ελλάδα ήταν πριν από ακριβώς 100 χρόνια με τα νομοθετικά διατάγματα περί σχεδίων πόλεων και οικισμών του 1923. Πλέον έχουμε 2023 και είμαστε αποφασισμένοι να βάλουμε τάξη στον χώρο, με όρους, κανόνες και περιορισμούς, με ασφάλεια Δικαίου και ισχυρή προστασία για το περιβάλλον. 

Γι’ αυτό υλοποιούμε το εμβληματικό Πρόγραμμα Πολεοδομικών Μεταρρυθμίσεων «Κωνσταντίνος Δοξιάδης», το οποίο και εντάξαμε στο Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και θα χρηματοδοτηθεί συνολικά με πάνω από 400 εκατ. ευρώ. Το Πρόγραμμα αφορά σε πάνω από το 70% όλης της Επικράτειας (περισσότερους από 220 Δήμους) και πρέπει να τονιστεί ότι τέτοιας έκτασης σχεδιασμός, με τόσο μεγάλο προϋπολογισμό, σε τόσο σύντομο χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης –έως τα τέλη του 2025– δεν έχει υπάρξει ξανά στην Ελλάδα. Χαρακτηριστικά, αναφέρω ότι το εν λόγω Πρόγραμμα περιλαμβάνει την εκπόνηση Τοπικών και Ειδικών Πολεοδομικών Σχεδίων, αυτοτελών Μελετών για Ζώνες Υποδοχής Συντελεστή δόμησης, αυτοτελών Μελετών οριοθέτησης οικισμών, όπως και χαρακτηρισμού δημοτικών οδών. 

Μιλούμε, συνεπώς, για έναν ολοκληρωμένο πολεοδομικό και χωροταξικό σχεδιασμό που θα αποτυπωθεί σε πάνω από 300 προεδρικά διατάγματα, εξασφαλίζοντας έτσι τη θεσμική θωράκιση του ΣτΕ, οπότε θα αφήσουμε πίσω μια για πάντα τα προβλήματα του παρελθόντος, όπως αποφάσεις διασταλτικής ερμηνείας, καθώς και φαινόμενα συρροής προσφυγών που τελικά υπονομεύουν κάθε αναπτυξιακή προοπτική της Χώρας μας. 

Τα Τοπικά και Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια αποτελούν τη σημαντικότερη συνιστώσα του Προγράμματος και πρόκειται να θέσουν ξεκάθαρες βάσεις για κάθε έκφανση της κοινωνικής και οικονομικής ζωής του τόπου μας για τα επόμενα ίσως 100 χρόνια. Πώς θα γίνει αυτό; Με τα Σχέδια αυτά θεσμοθετούμε χρήσεις γης, όρους και περιορισμούς δόμησης, οικιστικές και προς πολεοδόμηση περιοχές, περιοχές προστασίας, περιοχές ανάπτυξης παραγωγικών δραστηριοτήτων, κάνουμε σημαντικές παρεμβάσεις πολεοδομικού σχεδιασμού, καθορίζουμε περιοχές ειδικών αστικών κινήτρων, οδικά δίκτυα, μεταφορές, κατασκευές και περιβαλλοντικά δίκτυα και λαμβάνουμε μέτρα για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, μέτρα για την υποστήριξη καταστάσεων έκτακτης ανάγκης και διαχείριση των συνεπειών φυσικών και τεχνολογικών καταστροφών. Αυτή την περίοδο προωθείται από την Κυβέρνηση ένα πλέγμα σχεδιασμού, το οποίο έρχεται να καλύψει διαχρονικά κενά και ελλείψεις. Το Πρόγραμμα Πολεοδομικής Μεταρρύθμισης «Κωνσταντίνος Δοξιάδης», οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες για τις προστατευόμενες περιοχές, τα Ειδικά Χωροταξικά Πλαίσια (για τις ΑΠΕ, για τη θάλασσα, για τον τουρισμό κ.ο.κ.), το Κτηματολόγιο και οι δασικοί χάρτες αποτελούν βασικά μέρη του όλου Σχεδιασμού. 

Από εδώ και στο εξής μόνο με σωστό Σχεδιασμό μπορούμε να προχωρήσουμε. Η ολοκλήρωση αυτού του Σχεδιασμού αποτελεί εθνικό στοίχημα, το οποίο οφείλουμε να κερδίσουμε όλοι μαζί. Έτσι βάζουμε τάξη στο χώρο, προστατεύουμε αποτελεσματικά το περιβάλλον και θωρακίζουμε την ελληνική κοινωνία απέναντι στην κλιματική αλλαγή, ενώ παράλληλα χαράζουμε το δρόμο για έργα και επενδύσεις που θα ωφελήσουν πολλαπλασιαστικά όλη την κοινωνία.