Τα προβλήματα στις ιδιωτικοποιήσεις

Η δημιουργία του Ταμείου Αξιοποίησης Δημόσιας Περιουσίας ήταν ένα σωστό βήμα, ύστερα από δυο χρόνια σχεδόν μηδενικών ιδιωτικοποιήσεων, αλλά τολμώ να πω, χωρίς να παρεξηγηθώ, ότι η πρόοδος που έχει σημειωθεί δεν είναι ικανοποιητική, γιατί η δομή του και η διαδικασία λήψης των αποφάσεων είναι αρκετά γραφειοκρατική και πολιτικοποιημένη, παρά τις μεγάλες προσπάθειες και ικανότητες του κ. Μητρόπουλου.

Σε κάθε περίπτωση πρέπει να είναι σαφές σε όλους ότι στη σημερινή συγκυρία, οι ιδιωτικοποιήσεις είναι δύσκολες και για αντικειμενικούς λόγους.

Ενδεικτικά μόνο να αναφέρω: το αρνητικό διεθνές περιβάλλον, τους κινδύνους και τις αβεβαιότητες στις αγορές, τους επιβραδυνόμενους ρυθμούς ανάπτυξης, τη διαδικασία δανειακής απομόχλευσης των ευρωπαϊκών τραπεζών και τα ανοδικά spreads για την ανάληψη πιστωτικού κινδύνου. Ακόμη, η εκτιμώμενη από τις αγορές υψηλή πιθανότητα χρεοκοπίας και επιστροφής στη δραχμή, αποτρέπει οποιαδήποτε σκέψη για επενδύσεις. Η στενότητα ρευστότητας του εγχώριου τραπεζικού συστήματος δε διευκολύνει επενδύσεις από το εγχώριο επιχειρηματικό κεφάλαιο, ενώ και το επιχειρηματικό περιβάλλον παραμένει προβληματικό, χωρίς άρση των γραφειοκρατικών και άλλων εμποδίων.

Αυτό σημαίνει ότι για να πετύχει το πρόγραμμα μέσα σε αντίξοες συνθήκες, θα χρειαστεί πέρα από τεχνοκρατική επάρκεια, σταθερή πολιτική βούληση και διεύρυνση της κοινωνικής υποστήριξης. Προϋπόθεση γι' αυτό είναι η καθαρότητα στη στόχευση και η διαφάνεια στην εκτέλεση: να ξέρουμε τι θέλουμε και πώς να το πετύχουμε.

Επομένως, κάθε κίνηση πρέπει να στηρίζεται σε ξεκάθαρα και καθαρά διατυπωμένα κριτήρια: 1) Στις ιδιωτικοποιήσεις με αναπτυξιακή διάσταση το οικονομικό προϊόν δεν είναι ούτε το αποκλειστικό, ούτε το βασικό κριτήριο. Να είμαστε προετοιμασμένοι να αποδεχθούμε χαμηλότερο τίμημα έναντι δεσμεύσεων για επενδύσεις και ανάπτυξη της εταιρείας. 2) Προτεραιοποιούμε πρώτα την πώληση assets, που η αξία τους είναι καλή σήμερα στην αγορά (εταιρείες ενέργειας, αεροδρόμιο Ελ. Βενιζέλος). Άλλα που είναι υποτιμημένα (τράπεζες), να αναδιαρθρωθούν πρώτα και να δομηθούν με τρόπο που να επαυξάνουν για το Δημόσιο τη μελλοντική υπεραξία πριν πουληθούν. 3) Για τις ζημιογόνες Δημόσιες Επιχειρήσεις, η εξυγίανση και η βελτίωση του κόστους λειτουργίας προηγείται της ιδιωτικοποίησης. Στην ακίνητη περιουσία, πρώτα ξεκαθαρίζουμε τους τίτλους ιδιοκτησίας, τα άλλα προβλήματα, καθώς και τα δικαιώματα γης και μετά ακολουθεί η αξιοποίηση (χρήση γης, περιβαλλοντολογικά θέματα, χωροταξικά, αιγιαλός, σχέση με τοπική αυτοδιοίκηση, zoning). 4) Για στρατηγικής σημασίας επιχειρήσεις, σε πολύ χαμηλή τρέχουσα χρηματιστηριακή αξία, μπορεί να εκχωρηθεί η διαχείριση ενδεχομένως μαζί με ένα σημαντικό ποσοστό συμμετοχής σε στρατηγικό μέτοχο και να διατηρηθεί μειοψηφικό ποσοστό από το Δημόσιο για να καρπωθεί μελλοντικές υπεραξίες.

Οι ιδιωτικοποιήσεις έχουν κι ένα άλλο, παράπλευρο αλλά καθόλου ασήμαντο όφελος για την κοινωνία. Περιορίζουν το πελατειακό κράτος, την ώρα που απελευθερώνουν πολύτιμους πόρους για την παραγωγική οικονομία, μηδενίζουν την αιμορραγία αν οι εταιρείες είναι ζημιογόνες και δημιουργούν νέες θέσεις εργασίας αν συνδεθούν με σοβαρό αναπτυξιακό πρόγραμμα. Στη διαδικασία αυτή δεν πρέπει να υπάρχουν προκαταλήψεις ως προς τα εργαλεία ? και υπάρχει πια, με βάση τη διεθνή εμπειρία δεκαετιών, πλήθος εργαλείων και τεχνικών που μπορούν και πρέπει να αξιοποιηθούν.

Επιπλέον, οι ιδιωτικοποιήσεις μπορούν να έχουν στη σημερινή συγκυρία δύο ακόμη καίριας σημασίας θετικές επιδράσεις:

Πρώτον, να δώσουν ένα πρώιμο σήμα, προς τους εταίρους και τις αγορές, ότι η προσπάθεια συνεχίζεται με συνέπεια και δέσμευση, κάτι που είναι αναγκαίο ώστε να αρχίσει η ανάκτηση της εμπιστοσύνης προς τη χώρα. Εμπιστοσύνη χωρίς την οποία, όσο και αν οι επενδυτικές ευκαιρίες στην Ελλάδα είναι πολλές και ελκυστικές, δεν πρόκειται να προσελκύσουν ούτε το ξένο, ούτε το εγχώριο επενδυτικό ενδιαφέρον.

Δεύτερον, να δώσουν και προς τα μέσα, προς τους πολίτες και την ελληνική κοινωνία, θετικό μήνυμα ότι η προσπάθεια αποδίδει, η οικονομία αρχίζει να κινείται, το κλίμα αρχίζει να αλλάζει. Να είναι το πρώτο φως στο τούνελ.

Επιπρόσθετα, λιγότερο προφανές αλλά εξαιρετικά σημαντικό: καθαρές, διαφανείς, ιεραρχημένες και στοχευμένες ιδιωτικοποιήσεις μπορούν να συμβάλουν αποφασιστικά στην ανάδυση μιας νέας επιχειρηματικής τάξης, που να κινείται μακριά από την προστασία και τη θαλπωρή των κρατικών εργασιών, οι οποίες ούτως ή άλλως μειώνονται δραστικά, μιας τάξης, που θα αναλαμβάνει δυναμικές πρωτοβουλίες και επιχειρηματικούς κινδύνους, θα είναι διεθνοποιημένη και θα στέκεται με αξιώσεις και πλεονεκτήματα απέναντι στο διεθνή ανταγωνισμό χωρίς κρατικά δεκανίκια, διατηρώντας αίσθημα κοινωνικής και εταιρικής ευθύνης, εν τέλει αίσθημα ευθύνης απέναντι στην ίδια τη χώρα της.

Η επιχειρηματικότητα και το ιδιωτικό επιχειρείν, τουλάχιστον στην Ελλάδα, δεν είναι χωρίς τις δικές του ατέλειες, αποτυχίες και ευθύνες. Δεν υπάρχει το απόλυτα υγιές και καθαρό ιδιωτικό επιχειρείν και απέναντι το γκρίζο και παθογενές κρατικό. Έχουμε περιπτώσεις, που το σπάσιμο του κρατικού μονοπωλίου και το άνοιγμα των αγορών στον ανταγωνισμό έχει οδηγήσει στη δημιουργία θνησιγενών και προβληματικών ιδιωτικών επιχειρήσεων (π.χ. αγορά ηλεκτρισμού).

Έχουμε ιδιωτικές επιχειρήσεις, που δεν τηρούν τους νόμους και επιβιώνουν ιδιοποιώντας έσοδα υπέρ τρίτων, μη τηρώντας την εργατική νομοθεσία, «αξιοποιώντας» αναπτυξιακούς νόμους και κοινοτικά προγράμματα και εμπλεκόμενες σε γκρίζες περιοχές εμπορικών συναλλαγών. Έχουμε ιδιωτικές επιχειρήσεις, που κυριαρχούν στην εγχώρια αγορά, όχι γιατί έχουν διαμορφώσει ένα τεχνολογικό ή ποιοτικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα, αλλά γιατί έχουν διασφαλίσει προνομιακούς όρους οικονομικών σχέσεων με τον ευρύτερο δημόσιο τομέα. Έχουμε κυρίως ξένες πολυεθνικές επιχειρήσεις, που κυριαρχούν σε αρκετούς τομείς (π.χ. τρόφιμα, ποτά, απορρυπαντικά), χωρίς να φαίνεται ότι επικρατούν όροι ανταγωνισμού που να διασφαλίζουν ανταγωνιστικές τιμές. Έχουμε ιδιωτικοποιήσεις, που απέτυχαν οικτρά (ναυπηγεία), παρά τις γενναίες κρατικές επιδοτήσεις.

Το κρίσιμο στοιχείο για να λειτουργήσει η αγορά και οι ιδιωτικοποιήσεις και η ωφέλεια της κοινωνίας και της οικονομίας, είναι να λειτουργήσουν αποτελεσματικά οι θεσμοί της αγοράς: Ο ανταγωνισμός, οι ανεξάρτητες εποπτικές, ελεγκτικές και ρυθμιστικές αρχές, η Δικαιοσύνη, η δημόσια διοίκηση, η εύρυθμη και αποτελεσματική λειτουργία του χρηματοπιστωτικού συστήματος, η διαφάνεια, ο έλεγχος, η λογοδοσία και η εταιρική διακυβέρνηση στις επιχειρήσεις, τις ΔΕΚΟ, την Τοπική Αυτοδιοίκηση, την Υγεία και την Παιδεία.

Οι ιδιωτικοποιήσεις πρέπει να γίνουν με καθαρούς, διαφανείς, αποτελεσματικούς και αναπτυξιακούς τρόπους και με φερέγγυους επενδυτές, ώστε να πείσουν την κοινωνία για την αναγκαιότητά τους και να δώσουν ένα σήμα στις αγορές και τους εταίρους ότι η Ελλάδα αλλάζει, ότι η προσπάθεια αποδίδει.

---------------

Απόσπασμα από την ομιλία του Ν. Καραμούζη, αναπληρωτή διευθύνοντος συμβούλου του Ομίλου Eurobank EFG σε εκδήλωση που συνδιοργάνωσαν ΙΟΒΕ, ΕΛΙΑΜΕΠ, ΚΑΝΤΟR, Κίνηση Πολιτών και ΔΔΕ στις 21 Φεβρουαρίου