Στέλιος Ψωμάς: Ο λιγνίτης, η “πτώση της ζήτησης” και άλλα παραμύθια

Όταν μια πλάνη ή ένα ψέμα επαναλαμβάνονται συνεχώς, στο τέλος γίνονται πιστευτά και “αυτονόητα”. Στο χώρο της ενέργειας, οι πλάνες δίνουν και παίρνουν τελευταία. Πάρτε τη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας για παράδειγμα. Η ορθοδοξία των ημερών θέλει τη ζήτηση να έχει πέσει σημαντικά λόγω κρίσης. Ακούγεται κατ’ αρχήν λογικό, είναι όμως;

Όχι! Η ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας παραμένει σταθερή τα τελευταία χρόνια παρά την πρωτοφανή κρίση. Για του λόγου το αληθές, αρκεί να ανατρέξει κανείς στις ανακοινώσεις της ΔΕΗ για τα οικονομικά αποτελέσματα της επιχείρησης την περίοδο 2009-2012, την περίοδο δηλαδή της κρίσης.

Αν αφαιρέσει κανείς τις εξαγωγές και τη ζήτηση ενέργειας για την άντληση υδάτων, η καθαρή ζήτηση παρέμεινε ουσιαστικά σταθερή στα επίπεδα των 58,5 TWh ετησίως.

Εκείνο που πραγματικά συνέβη λόγω κρίσης, είναι πως σταμάτησε να αυξάνεται διαρκώς η ζήτηση όπως συνέβαινε παλαιότερα. Κι ενώ η ζήτηση δεν μειώθηκε, αυξήθηκαν τα φέσια προς τη ΔΕΗ, λόγω της προφανούς αδυναμίας πολλών νοικοκυριών να αποπληρώσουν τους λογαριασμούς του ηλεκτρικού (ας είναι καλά και το “χαράτσι”).

Ενδιαφέρον έχει να δει κανείς και την εγχώρια παραγωγή την ίδια χρονική περίοδο (τα στοιχεία για 2009-2011 είναι από το BP Statistical Review, ενώ τα στοιχεία για το 2012 προέρχονται από ΑΔΜΗΕ και ΔΕΔΔΗΕ).

Εκείνο που συνέβη είναι η μειωμένη ζήτηση στο επίπεδο της Υψηλής Τάσης (ΥΤ, στοιχεία ΑΔΜΗΕ), μείωση που γίνεται εμφανής από το 2010 και μετά, οπότε και διασυνδέθηκε σημαντική ισχύς φωτοβολταϊκών στη χαμηλή (ΧΤ) και μέση τάση (ΜΤ). Με άλλα λόγια, τα φωτοβολταϊκά (λόγω της διασποράς τους και της απευθείας έγχυσης στη ΧΤ και ΜΤ όπου βρίσκεται κυρίως η κατανάλωση), βοήθησαν, μεταξύ άλλων, να μειωθούν οι συνολικές απώλειες κατά τη μεταφορά ηλεκτρικής ενέργειας.

Ενδιαφέρον έχει και το ότι, παρά τα θρυλούμενα, η παραγωγή με λιγνιτικές μονάδες και σταθμούς φυσικού αερίου παραμένει σταθερή την τελευταία διετία.

Ένα άλλο θέμα για το οποίο χύνονται δάκρυα (κροκοδείλια και μη) είναι η επίπτωση που έχει η μεγάλη διείσδυση των φωτοβολταϊκών στις αιχμές της ζήτησης. Να θυμίσω ότι λίγα χρόνια πριν, όλοι έτρεμαν ένα black out κυρίως τις μεσημεριανές ώρες του καλοκαιριού που τα κλιματιστικά δούλευαν στο φουλ. Σήμερα, χάρη στα φωτοβολταϊκά, δεν υπάρχει πια μεσημεριανή αιχμή. Ξαφνικά η ανησυχία μετατοπίστηκε χρονικά και μεταλλάχθηκαν τα επιχειρήματα. Ναι, λένε κάποιοι, αλλά όταν τα φωτοβολταϊκά βγαίνουν εκτός το απόγευμα, δημιουργείται μια απότομη ανάγκη για παροχή ισχύος περί τα 2,5 GW στο σύστημα (sunset effect). Ε και, που είναι το πρόβλημα; Η ηλιακή παραγωγή είναι πλέον εξαιρετικά προβλέψιμη. Όταν αρχίζουν να βγαίνουν εκτός τα φωτοβολταϊκά, το κενό μπορούν να καλύψουν τα υδροηλεκτρικά και οι ευέλικτοι σταθμοί φυσικού αερίου. Και αυτό κάνουν και σήμερα. Εκείνοι που δεν μπορούν να το κάνουν είναι οι δυσκίνητοι λιγνιτικοί σταθμοί που για να βγουν και να ξαναμπούν στο σύστημα θέλουν μια ολόκληρη μέρα. Το ίδιο τεχνικό πρόβλημα έχουν και οι σταθμοί λιθάνθρακα όπως και τα πυρηνικά.

Γι’ αυτό και η γκρίνια. Κάποιοι βλέπουν πως όσο αυξάνεται η διείσδυση των φωτοβολταϊκών, τόσο θα αποδεικνύεται πόσο παρωχημένη είναι η λιγνιτική παραγωγή (όχι μόνο περιβαλλοντικά αλλά και τεχνικά). Μελέτη του ΑΠΘ για λογαριασμό του Συνδέσμου Εταιριών Φωτοβολταϊκών, έδειξε πως τα φωτοβολταϊκά στην Ελλάδα πετάνε έξω πρωτίστως μονάδες φυσικού αερίου (κατά 80%) και λιγνίτη (κατά 20%). Το φυσικό αέριο ξαναπαίρνει πίσω το μερίδιο του το απόγευμα, ο λιγνίτης όχι.

Όπως έδειξε η πρόσφατη εμπειρία στην Ελλάδα αλλά και σε άλλες χώρες, η μεγάλη διείσδυση των φωτοβολταϊκών έχει ως αποτέλεσμα να βγαίνουν εκτός ακριβές θερμικές μονάδες και να μειώνεται η Οριακή Τιμή Συστήματος (ή η χονδρεμπορική τιμή αντίστοιχα σε άλλες χώρες). Αυτό μεταφράζεται (ή θα έπρεπε να μεταφράζεται) και σε χαμηλότερα τιμολόγια για τους καταναλωτές.

Σε ότι αφορά στα νέα φωτοβολταϊκά που θα συνδεθούν από δω και πέρα, η αποζημίωση που θα απολαμβάνουν θα είναι μικρότερη από την τιμή με την οποία αποζημιώνονται σήμερα οι μονάδες φυσικού αερίου. Περαιτέρω διείσδυση των φωτοβολταϊκών συνεπώς θα συνεπάγεται διαρκή μείωση του κόστους ενέργειας. Και όλα αυτά χωρίς εξαρτήσεις, χωρίς ρύπανση, χωρίς εισαγόμενα καύσιμα, αφού ο ήλιος αναδεικνύεται πια στο εθνικό μας “καύσιμο”. Η ηλιακή ενέργεια που φτάνει στη χώρα μας κάθε χρόνο ισοδυναμεί με 132 δισεκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου αξίας 10 τρισεκατομμυρίων ευρώ.

Ας το πάρουν λοιπόν απόφαση κάποιοι. Η εποχή του ρυπογόνου λιγνίτη παρήλθε ανεπιστρεπτί. Ότι κι αν κάνουν δεν θα μας ξαναγυρίσουν στον ενεργειακό μεσαίωνα. Το μέλλον θα είναι ηλιακό, θα ανήκει στις ΑΠΕ. Τελεία και παύλα.

* Ο κ. Στέλιος Ψωμάς είναι Σύμβουλος του Συνδέσμου Εταιριών Φωτοβολταϊκών