«A Renewable Pool of CfDs» για την εφαρμογή της ευρωπαϊκής Οδηγίας ηλεκτρικής ενέργειας

Μεταβολή της δομής κόστους στο πλαίσιο της πράσινης μετάβασης

Στο πλαίσιο της πράσινης μετάβασης προγραμματίζεται σημαντική αύξηση της συνεισφοράς των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και μονάδων αποθήκευσης, με ταυτόχρονη δραστική μείωση της συνεισφοράς ηλεκτροπαραγωγής από ορυκτά καύσιμα. Όμως, για αρκετό χρονικό διάστημα ηλεκτροπαραγωγή από φυσικό αέριο θα χρειάζεται για να συμπληρώνει και να εξισορροπεί την παραγωγή από ΑΠΕ. Όσο αυξάνεται το μερίδιο των ΑΠΕ και της αποθήκευσης, το ποσοστό ενέργειας που θα παράγεται από φυσικό αέριο θα μειώνεται συνεχώς, όμως παρά τη μικρή συνεισφορά τους σε ενέργεια οι μονάδες θα παραμένουν συχνά σε λειτουργία. Άρα ο διαμορφωτής των τιμών ισορροπίας της χονδρικής αγοράς θα είναι το φυσικό αέριο αρκετές ώρες κάθε ημέρας σε πλήρη δυσαρμονία με το μικρό ποσοστό του φυσικού αερίου στο μείγμα ηλεκτροπαραγωγής. Στο μέλλον, και οι μονάδες αποθήκευσης θα προσπαθήσουν να είναι διαμορφωτές της οριακής τιμής όταν οι τιμές θα τείνουν να πέφτουν κάτω από ένα ελάχιστο όριο απαραίτητο για τα έσοδα των επενδύσεων κατά τις στιγμές αποφόρτισης της αποθήκευσης.

Το κόστος ηλεκτροπαραγωγής από φυσικό αέριο είναι υψηλό, θα αυξάνεται ακόμα περισσότερο στο μέλλον λόγω της φορολογικής επιβάρυνσης των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και θα είναι ασταθές και αβέβαιο. Αν τυχόν οι τιμές φυσικού αερίου αυξηθούν (ή το κόστος εκπομπών διοξειδίου άνθρακα) όπως έγινε πρόσφατα, οι τιμές χονδρικής θα αυξηθούν πολύ, θα αντανακλαστούν στις τιμές λιανικής και θα δημιουργήσουν ουρανοκατέβατα κέρδη (windfall profits) σε βάρος των καταναλωτών. Θα δημιουργήσουν και την ψευδαίσθηση στους επενδυτές ΑΠΕ και αποθήκευσης ότι μπορούν να αποκτήσουν μεγάλα κέρδη αν βασίσουν τα έσοδά τους στη χονδρική αγορά, ξεχνώντας την αβεβαιότητα και μεταβλητότητα που περιβάλλει τις αγορές αυτές και σίγουρα οδηγεί σε επιπλέον κόστος (risk premium) της χρηματοδότησης των επενδύσεων. Δημιουργείται επομένως σημαντική οικονομική ανισορροπία για τους καταναλωτές, αλλά και τους παραγωγούς ΑΠΕ, που δεν οφείλεται στον κανόνα οριακού κόστους της τιμής ισορροπίας των χονδρικών αγορών αλλά στην αδυναμία της άμεσης πρόσβασης στο φτηνό κόστος των ΑΠΕ.

Οι διμερείς συμβάσεις πωλητών (ή καταναλωτών) με παραγωγούς έχουν σκοπό να παρακάμψουν ή να αντισταθμίσουν τη χονδρική αγορά, ώστε τόσο η πληρωμή από τον καταναλωτή όσο και το έσοδο από τον παραγωγό να αποκτήσει την επιθυμητή σταθερότητα και προβλεψιμότητα.

Η Ευρωπαϊκή Οδηγία και ο Κανονισμός του 2024^1,2

Με βάση τον ως άνω συλλογισμό, η ΕΕ υιοθέτησε την Οδηγία 2024/1711, η οποία στην εισηγητική έκθεση, παράγραφοι 9 έως 12, δικαιολογεί την υιοθέτηση των διμερών συμβάσεων CfD³ ως τον κύριο μοχλό μεταρρύθμισης της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας. Οι αλλαγές στο σχεδιασμό στην αγορά αποσκοπούν στο να γίνει εφικτό να αποκομίσουν οφέλη οι καταναλωτές από το κόστος των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και να μετριασθεί ο αντίκτυπος των υψηλών τιμών του φυσικού αερίου στις αγορές (παράγραφος 11).

Για τους σκοπούς αυτούς, ο νέος Κανονισμός 2024/1747 προβλέπει στο άρθρο 19δ ότι η κρατική στήριξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας θα λάβει υποχρεωτικά τη μορφή διμερών συμβολαίων οικονομικών διαφορών CfD αμφίδρομης μορφής (για ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και πυρηνική ενέργεια), τα οποία διαχειρίζεται το Κράτος έτσι ώστε τα καθαρά έσοδα να διανέμονται απευθείας υπέρ των τελικών πελατών. Ταυτόχρονα, ο Κανονισμός 2024/1747 στο άρθρο 19α προτρέπει τη συγκρότηση οργανωμένων αγορών – πλατφορμών αγοράς και πώλησης συμβάσεων αγοράς ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και πυρηνική ενέργεια με τρόπο ώστε οι τελικοί καταναλωτές και οι εκπρόσωποί τους να έχουν άμεση πρόσβαση στις συμβάσεις αυτές που επιπλέον μπορούν να διαθέτουν εγγυημένες τιμές και άλλα προνόμια.

Διάθεση των CfD απευθείας σε καταναλωτές και πωλητές ηλεκτρικής ενέργειας

Δεδομένης της νομικής αυτής βάσης, η εφαρμογή της οποίας εναπόκειται στις εθνικές νομοθεσίες, αλλά και της επιδίωξης για την διασφάλιση επενδύσεων σε χαμηλό κόστος και την άμεση πρόσβαση των καταναλωτών στο χαμηλό κόστος των ΑΠΕ, απομένει ως ζητούμενο ο τρόπος με τον οποίο οι κρατικά εγγυημένες συμβάσεις CfD θα διατίθενται απευθείας σε καταναλωτές ή σε πωλητές ηλεκτρικής ενέργειας.

Προτείνεται η θεσμική οργάνωση αγοράς συμβάσεων όπου το Κράτος αφού θα συνάπτει με παραγωγούς τις συμβάσεις οικονομικών διαφορών CfD θα μεταβιβάζει τις συμβάσεις, ή τμήμα αυτών ή σωρευτικό συνδυασμό συμβάσεων ή άλλα προϊόντα που βασίζονται στις συμβάσεις, σε πωλητές ενέργειας και καταναλωτές αντί να τις διαχειρίζεται το ίδιο το Κράτος όπως σήμερα υποβάλλοντας αθροιστικές προσφορές στη χονδρική αγορά. Εφόσον οι συμβάσεις μεταβιβάζονται σε πωλητές ή καταναλωτές, η διαχείρισή τους θα γίνεται όπως ακριβώς και για κάθε ανάλογη διμερή σύμβαση οικονομικών διαφορών, δηλαδή όπως και τα PPA.

Ο οικονομικά και λειτουργικά πιο αποτελεσματικός τρόπος είναι η συγκρότηση οργανωμένης αγοράς διμερών συμβάσεων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας σε συνδυασμό με αποθήκευση (όταν αναπτυχθεί) με εφαρμογή και σε άλλες μορφές ενέργειας χαμηλού ανθρακικού αποτυπώματος. Η αγορά αυτή έχει προταθεί με την ονομασία “Renewable Pool – RE-Pool και παραλλαγές της ως Green Pool” ^{4,5,6,7,8,9,10}.

Το RE-Pool περιλαμβάνει τα εξής στοιχεία:

1. Για τους παραγωγούς ΑΠΕ και αποθήκευσης, παρέχει μακροπρόθεσμες συμβάσεις για την αμοιβή επενδύσεων με τη μορφή των CfD αντλώντας τις συμβάσεις αυτές από τα αποτελέσματα δημοπρασιών που διενεργεί το Κράτος.

2. Ο διαχειριστής της αγοράς RE-Pool συνδυάζει όλες τις επιμέρους συμβάσεις CfD σε μια τυποποιημένη οργανωμένη αγορά με σκοπό τη διάθεση των συμβάσεων σε πωλητές και τελικούς καταναλωτές ηλεκτρικής ενέργειας κυρίως μέσω τυποποιημένων προϊόντων ενέργειας που έχουν μορφή μακροχρόνιας σύμβασης μεταξύ του RE-Pool και των αγοραστών.

3. Τελικά για όλους τους καταναλωτές, το RE-Pool παρέχει αντιστάθμιση έναντι των κυμαινόμενων τιμών ηλεκτρικής ενέργειας για τον όγκο παραγωγής, την δυνατότητα αποθήκευσης και το προφίλ διαθεσιμότητας ενέργειας που σωρευτικά συγκεντρώνει το RE-Pool.

Όπως είναι γνωστό υπάρχουν ήδη διμερείς συμβάσεις διαφόρων μορφών που έχουν συναφθεί στο παρελθόν από το Κράτος με παραγωγούς ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Προκειμένου να διασφαλιστεί επαρκής ρευστότητα και άμεση λειτουργία του RE-Pool είναι σκόπιμο οι παλαιές συμβάσεις να αναθεωρηθούν και να μετατραπούν σε απλές αμφίδρομες συμβάσεις οικονομικών διαφορών CfD. Οι περιπτώσεις συνοψίζονται ως εξής:

1. Συμβάσεις εγγυημένης τιμής (feed in tariff). Είναι απλό να μετατραπεί αυτή η σύμβαση σε CfD και να διατηρηθεί η εγγυημένη τιμή ενέργειας ως τιμή της CfD.

2. Συμβάσεις διαφορικής ενίσχυσης (feed in premium). Για την μετατροπή αυτών των συμβάσεων σε CfD χρειάζεται στατιστική εκτίμηση της αναμενόμενης τιμής ενέργειας στο μέλλον περιλαμβανομένης της προσαύξησης. Για συμβάσεις που προβλέπουν επιπλέον και άνω όριο τιμής μετά την εφαρμογή της προσαύξησης επίσης απαιτείται στατιστική εκτίμηση των αναμενόμενων τιμών.

3. Συμβάσεις που έχουν τη μορφή δικαιωμάτων προαίρεσης (options). Η μετατροπή τους σε CfD είναι πιο δύσκολη όμως είναι σπάνιες.

4. Για περιπτώσεις συμβάσεων CfD που δεν είναι αμφίδρομες, η δυσκολία μετατροπής σε απλές αμφίδρομες CfD απαιτεί διαπραγμάτευση. Αν η σύμβαση CfD μίας κατεύθυνσης προβλέπει άνω όριο τιμήματος στον παραγωγό που δρα ως ασφάλεια τιμήματος, μπορεί ευχερώς να γίνει μετατροπή σε αμφίδρομη σύμβαση CfD.

Μία οργανωμένη αγορά RE-Pool συγκροτείται από νέες και παλαιές αμφίδρομες συμβάσεις CfD (που προϋπήρχαν ή μετατράπηκαν από συμβάσεις άλλης μορφής) και PPA. Οι CfD εκχωρούνται στην RE-Pool από το Κράτος και οι PPA από ιδιώτες σε εθελοντική βάση. Η σωρευτική ενέργεια του RE-Pool είναι το άθροισμα της ενέργειας των συμβάσεων όπως αναμένεται να παραχθεί. Η συμβατική τιμή της σωρευτικής ενέργειας προκύπτει ως η μέση τιμή των συμβάσεων σταθμισμένων με την ποσότητα ενέργειας. Η συμβατική αυτή τιμή μπορεί να υπολογίζεται και σε ωριαίο προφίλ ανάλογα με το προϊόν που θα διατίθεται.

Είναι σημαντική η τροφοδότηση με τις παλαιές συμβάσεις για την διασφάλιση επαρκούς ρευστότητας. Επιθυμητό είναι στο RE-Pool να περιλαμβάνεται ποικιλία πόρων με διαφορετικά χρονικά προφίλ λειτουργίας, καθώς και αποθηκευτικά μέσα ώστε να διαμορφώνονται σύνθετα προϊόντα συμβάσεων, ιδεωδώς και με αναφορά σε υπηρεσίες συστήματος και σταδιακά με αυξανόμενο βαθμό βεβαιότητας της παροχής ενέργειας και υπηρεσιών από τη σύμβαση.

Ανάλογα με τις ρυθμίσεις που θα αποφασιστούν, το RE-Pool μπορεί να διαθέτει μέρος της σωρευτικής ενέργειας που έχει συγκεντρώσει με βάση αναλογικές ποσοστώσεις σε σωρευτικούς εκπροσώπους καταναλωτών, να διοργανώνει δημοπρασίες πλειοδοτικού χαρακτήρα για τη διάθεση μέρους της σωρευτικής του ενέργειας σε κατηγορίες αγοραστών που έχουν θέληση πληρωμής σε τιμή πάνω από την ελάχιστη διοικητική τιμή, και να παρέχει σε προνομιακές τιμές τμήμα από το πλέον κοστολογικά ανταγωνιστικό μέρος της σωρευτικής ενέργειας του RE-Pool σε ειδικές κατηγορίες αγοραστών όπως η ενεργοβόρος βιομηχανία και πάροχοι ευάλωτων οικονομικά καταναλωτών. Για την ειδική παροχή στην βιομηχανία, οι αντίστοιχες συμβάσεις CfD μπορεί να συνοδεύονται από δεσμεύσεις των συμβαλλομένων παραγωγών σχετικά με τη διατήρηση χαμηλής τιμής ενέργειας στο πλαίσιο της σύμβασης με αντάλλαγμα προνόμια σχετικά με την κατά προτεραιότητα σύνδεση των έργων στο σύστημα και δεσμεύσεις των βιομηχανιών σε πρόγραμμα μείωσης του αποτυπώματος άνθρακα.

Συμπέρασμα

Είναι κρίσιμης σημασίας για τη οικονομική επιτυχία της πράσινης μετάβασης να μεταρρυθμιστεί η δομή της ηλεκτρικής αγοράς και να μειωθεί το ειδικό βάρος των βραχυπρόθεσμων αγορών ενέργειας υπέρ μακροπρόθεσμων αγορών. Η μακροπρόθεσμη αγορά θα είναι εφικτή και οικονομικά αποτελεσματική αν βασίζεται σε διμερείς συμβάσεις. Όμως αν η μακροπρόθεσμη αγορά βασίζεται κυρίως σε ιδιωτικές διμερείς συμβάσεις χωρίς οργανωμένη αγορά συμβάσεων και χωρίς κρατικές εγγυήσεις θα εκφυλιστεί σε αγορά υψηλού ρίσκου και μεταβλητότητας όπως οι σημερινές βραχυπρόθεσμες αγορές. Κατά συνέπεια, η μακροπρόθεσμη αγορά συμβάσεων χρειάζεται να έχει τη δομή οργανωμένης αγοράς, η οποία αποτελεσματικά θα μεταβιβάζει σε πωλητές και καταναλωτές τις διμερείς συμβάσεις που συνάπτει το Κράτος με παραγωγούς, οι οποίοι επιλέγονται από δημοπρασίες, και στους οποίους το Κράτος παρέχει εγγύηση εσόδων. Με τον τρόπο αυτό ελαχιστοποιείται το κόστος του οικονομικού ρίσκου και μεγιστοποιείται η οικονομική αποτελεσματικότητα της πράσινης μετάβασης.

________

Ο Παντελής Κάπρος είναι Καθηγητής ΕΜΠ

Το άρθρο περιλαμβάνεται στον τόμο GREEK ENERGY 2025 που εξέδωσε για 14η χρονιά η ομάδα του energypress.