Ρεκόρ αρνητικών τιμών ενέργειας στο 8μηνο στην Ευρώπη – Ο «κανιβαλισμός» της αγοράς και ο ρόλος του ήλιου

Οι ευρωπαϊκές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας έχουν πέσει κάτω από το μηδέν για αριθμό ρεκόρ ωρών φέτος, καθώς η ταχεία ανάπτυξη της ηλιακής και αιολικής παραγωγής ξεπερνά την ικανότητα της ηπείρου να αντιμετωπίσει την υπερβολική προσφορά.

Σύμφωνα με στοιχεία της εταιρείας συμβούλων ICIS, τα οποία παραθέτουν οι Financial Times, οι τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας έπεσαν σε αρνητικό έδαφος για 7.841 ώρες σε ολόκληρη την ήπειρο κατά τους πρώτους οκτώ μήνες του έτους. Αξιοσημείωτο είναι επίσης ότι σε κάποιες περιπτώσεις οι τιμές έφτασαν να υποχωρούν έως και κάτω από τα μείον 20 ευρώ ανά μεγαβατώρα.

Οι τιμές ηλεκτρικής ενέργειας μπορεί να είναι εξαιρετικά ασταθείς και ευαίσθητες σε ξαφνικές αλλαγές στη ζήτηση ή την προσφορά, και αυτό σημαίνει ότι σε ορισμένες περιπτώσεις οι καταναλωτές μπορούν να πληρωθούν προκειμένου να χρησιμοποιούν ηλεκτρική ενέργεια.

Οι αρνητικές τιμές ενέργειες μπορεί να αποδειχθούν επωφελείς για τους καταναλωτές σε κάποιες περιπτώσεις, όπως για παράδειγμα με φόρτιση ενός ηλεκτρικού αυτοκινήτου ή τη λειτουργία συσκευών, ωστόσο παράλληλα απειλούν να υπονομεύσουν τη βιωσιμότητα των ευρωπαϊκών έργων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας , τα οποία είναι κρίσιμα για την επίτευξη των καθαρών μηδενικών στόχων.

Χαρακίρι

«Είναι παρόμοιο με ένα χαρακίρι», σχολιάζει χαρακτηριστικά στους FT ο Bjarne Schieldrop, επικεφαλής αναλυτής εμπορευμάτων στη σουηδική τράπεζα SEB.

«Όλοι γνωρίζουν ότι αν παράγεις πολύ πετρέλαιο, η τιμή θα καταρρεύσει και οι παραγωγοί θα χάσουν χρήματα. Και δεν υπάρχει τίποτα διαφορετικό ούτε στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και στην ισχύ».

Σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιοποίησε προσφάτως το ενεργειακό think tank Ember, τα τελευταία πέντε χρόνια, η συνολική χωρητικότητα των ηλιακών πάρκων της Ευρώπης υπερδιπλασιάστηκε από 127 GW σε 301 GW, ενώ η αιολική δυναμικότητα αυξήθηκε από 188 GW σε 279 GW.

Η συγκεκριμένη δυναμική ανάπτυξη συνέβαλε στη μείωση της εξάρτησης από ορυκτά καύσιμα και στη μείωση των εκπομπών, με την παραγωγή από αιολικά και ηλιακά πάρκα στην Ευρώπη κατά το πρώτο εξάμηνο του τρέχοντος  έτους,  να ξεπερνά για πρώτη φορά την παραγωγή από σταθμούς παραγωγής ενέργειας ορυκτών καυσίμων.

Η χαμένη ενέργεια

Ωστόσο, οι μπαταρίες και άλλες επιλογές αποθήκευσης ή ευελιξίας δεν έχουν αναπτυχθεί τόσο γρήγορα, πράγμα που σημαίνει ότι υπάρχουν όλο και περισσότερες περίοδοι όπου οι γεννήτριες στην πραγματικότητα πληρώνουν τους καταναλωτές για να καταναλώσουν την περίσσεια ηλεκτρική ενέργεια. Η ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη δεν έχει ακόμη ανακάμψει πλήρως μετά την ενεργειακή κρίση που ξεκίνησε στα τέλη του 2021 και οδήγησε τα εργοστάσια στο κλείσιμο της παραγωγής.

Αναλυτές μάλιστα εκτιμούν, ότι η κατάσταση επιδεινώνεται ακόμα περισσότερο από τα κυβερνητικά προγράμματα στήριξης που αρχικά εισήχθησαν για να βοηθήσουν στην επιτάχυνση της μετάβασης στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

Η Naomi Chevillard, επικεφαλής ρυθμιστικών υποθέσεων στον βιομηχανικό όμιλο SolarPower Europe, υπογραμμίζει ότι η  «αρχική επένδυση κεφαλαίου για ηλιακά έργα και άλλες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι τέτοια που πρέπει να συνεχίσουν να προσπαθούν να παράγουν ώστε να πετύχουν αυτήν την απόδοση επένδυσης».

Ο ενεργειακός κανιβαλισμός

Όπως επισημαίνει το δημοσίευμα των FT, η αρνητική τιμολόγηση σηματοδοτεί το απότομο τέλος του λεγόμενου φαινόμενου κανιβαλισμού στις τιμές των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, σύμφωνα με το οποίο οι τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας πέφτουν όταν έχει ήλιο και αέρα και τα έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας παράγουν ταυτόχρονα.

Οι 7.841 ώρες αρνητικών τιμών το οκτάμηνο έως το τέλος Αυγούστου συγκρίνονται με το περσινό σύνολο 6.428 ωρών. Αυτό ωστόσο που προκαλεί πραγματική εντύπωση είναι  ότι πριν από πέντε χρόνια όταν το σύστημα κυριαρχούνταν περισσότερο από τα ορυκτά καύσιμα, καταγράφονταν συνολικά περίπου 675 ώρες, κατά τις οποίες το κόστος της ηλεκτρικής ενέργειας υποχωρούσε κάτω από το μηδέν.

Οι αρνητικές τιμές δεν είναι καινούριες αλλά ήταν σπάνιες μέχρι τώρα. Αξίζει να σημειωθεί ότι εμφανίστηκαν για πρώτη φορά στη Γερμανία το 2008, όταν η χώρα επέκτεινε την παραγωγή αιολικής και ηλιακής ενέργειας.

Ο ρόλος της ηλιακής ενέργειας

Η ηλιακή ενέργεια ήταν ο κύριος μοχλός της αρνητικής τιμολόγησης, καθώς οι ηλιακοί πόροι τείνουν να είναι πιο συνεπείς, οδηγώντας σε αρνητικές τιμές ιδίως κατά την άνοιξη και το καλοκαίρι και αργά το πρωί έως νωρίς το απόγευμα.

«Όταν έχει ήλιο στη Γερμανία, συχνά παράλληλα έχει ήλιο και στην Ελλάδα και στο Ηνωμένο Βασίλειο ταυτόχρονα, και όλοι μαζί παράγουν στη μέση της ημέρας με αιχμή γύρω στις 2 μ.μ.  άνεμος είναι λίγο πιο διασκορπισμένος. Δεν φυσάει απαραίτητα σε όλες τις τοποθεσίες την ίδια στιγμή», εξηγεί ο Μάθιου Τζόουνς, επικεφαλής του τμήματος power analytics της  ICIS.

Οι πρωταγωνιστές των αρνητικών τιμών

Η Φινλανδία είδε τον μεγαλύτερο αριθμό ωρών αρνητικών τιμών, εν μέρει λόγω της μεγάλης υδροηλεκτρικής και πυρηνικής της ικανότητας, ορισμένες από τις οποίες είναι δύσκολο να ενεργοποιηθούν και να απενεργοποιηθούν γρήγορα. Η Ιταλία, εν τω μεταξύ, η οποία εξακολουθεί να βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής που λειτουργούν με φυσικό αέριο, δεν είχε αρνητικές τιμές.

Η ΕΕ έχει φιλόδοξους στόχους να αυξήσει την ηλιακή και αιολική ενέργεια για να επιτύχει τους κλιματικούς στόχους της. Ωστόσο, η Schieldrop της SEB προειδοποίησε ότι χρειάζεται να δοθεί περισσότερη προσοχή στα στοιχεία αποθήκευσης και ευελιξίας, διαφορετικά η ταχεία ανάπτυξη θα «δημιουργούσε πρόβλημα καθώς οι τιμές θα καταρρεύσουν».

Ο Μάριο Ντράγκι, ο πρώην διοικητής της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, προειδοποίησε στην έκθεσή του στις 9 Σεπτεμβρίου για την ανταγωνιστικότητα του μπλοκ ότι ο κανιβαλισμός των τιμών μπορεί να «αποτρέψει τις επενδύσεις και να επιβραδύνει την ενεργειακή μετάβαση.

«Ως εκ τούτου, είναι σημαντικό η υιοθέτηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας να συνοδεύεται από επαρκείς επενδύσεις σε δίκτυα, ευελιξία και αποθήκευση», ανέφερε η έκθεση.

«Επιλύοντας» το ζήτημα

Ο Τζόουνς της ICIS πιστεύει ότι η αρνητική τιμολόγηση θα «λυθεί σε μεγάλο βαθμό» μέχρι το 2030, καθώς η Ευρώπη κατασκευάζει περισσότερες μπαταρίες και εγκαθιστά περισσότερους ηλεκτρολύτες για την παραγωγή υδρογόνου.

Αυτές οι συσκευές χρησιμοποιούν ηλεκτρική ενέργεια για τη διάσπαση του υδρογόνου από το νερό, παρέχοντας μια επιπλέον πηγή ευέλικτης ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας, η οποία μπορεί να βοηθήσει στην αποφυγή αρνητικών τιμών.

Ωστόσο, ο κανιβαλισμός των τιμών θα συνεχίσει να είναι ένα ζήτημα, προειδοποίησε. «Οι τιμές απλώς θα μειωθούν στο μηδέν περισσότερο, αλλά δεν θα πάνε σε αρνητικό έδαφος.

«Αλλά αν είστε προγραμματιστής ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, η διαφορά μεταξύ μηδενικού και αρνητικού δεν είναι τόσο τεράστια», σχολίασε.

Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και δυναμική της αγοράς

Η ειρωνεία είναι ότι η κατασκευή ηλιακών και αιολικών πάρκων δημιουργεί συνθήκες που μπορούν να αποτρέψουν την κατασκευή περισσότερων μονάδων – ένα φαινόμενο γνωστό ως κανιβαλισμός τιμών ηλεκτρικής ενέργειας. Οι φορείς εκμετάλλευσης μπορεί να διστάσουν να επενδύσουν στο μέλλον επειδή δεν λαμβάνουν αρκετά χρήματα για την καθαρή ενέργεια που παράγουν τώρα.

«Οι αρνητικές τιμές είναι πλέον τόσο συχνές που το ενδιαφέρον για επενδύσεις σε ηλιακά πάρκα μειώνεται σημαντικά», δήλωσε ο Alexander Hauk, εκπρόσωπος του Association of Municipal Enterprises (VKU), που εκπροσωπεί περισσότερες από 700 εταιρείες σε εθνικό επίπεδο.

Σύμφωνα με το BNEF, η τακτική εμφάνιση αρνητικών τιμών θα μπορούσε να γίνει το νέο φυσιολογικό, καθώς η Ευρώπη στοχεύει να παράγει περισσότερα από τα δύο τρίτα της ηλεκτρικής της ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές έως το 2030. «Πρέπει να συνεχίσουμε να αναζητούμε διαφοροποιημένα περιουσιακά στοιχεία που δεν ενέχουν αυτόν τον κίνδυνο. », δήλωσε ο Scott Mackin, συνεπικεφαλής της ομάδας βιώσιμης υποδομής στο Denham Capital.